Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
20 april 2012 | Nico Jong

Mensen willen heel graag dingen kunnen voorspellen en invloed uit oefenen op de toekomst. Regelmaat en voorspelbaarheid zijn sterk bepalende factoren in hun leven. Vaak echter, moeten zij belangrijke beslissingen nemen in situaties waarin voorspellingen nauwelijks mogelijk zijn, evenmin als controle over de resultaten. Veel mensen lijden aan de illusie van controle en denken daardoor dat de toekomst voorspelbaarder is en minder onzeker dan zij in feite is. Of zij geloven zelfs dat zij toevallige gebeurtenissen door hun eigen handelen kunnen beïnvloeden. Zij ontkennen dan de rol van het lot in hun leven.

In 'Dans met kans' laten Spyros Makridakis, Robin Hogarth en Anil Gaba zien dat als mensen realistisch zijn en de illusie van controle opgeven, zij meer grip krijgen op hun leven. Meer zekerheid door minder controle. Zij noemen dat de paradox van controle: de rol en het belang van toeval accepteren en je voordeel doen met de mogelijkheden die dit biedt, terwijl je de negatieve consequenties mijdt. Volgens de auteurs is een van de grootste uitdagingen voor individuen en organisaties om de onzekerheid te accepteren die samenhangt met het nemen van beslissingen, zonder verlamd te raken door aarzelingen. Wanneer zij accepteren dat hun eerdere gevoel van controle een illusie is, krijgen zij juist meer controle. Deze paradox is de kern van het boek.

De auteurs laten op ontluisterende wijze zien hoe beperkt onze mogelijkheden zijn op het gebied van voorspellen. Ze komen met voorbeelden uit de gezondheidszorg, de beleggingswereld en het bedrijfsleven. De medische wetenschap blijkt een onzekere wetenschap te zijn. Accepteer de onzekerheden en laat de illusie van controle los, want dan kun je betere beslissingen nemen over je eigen gezondheid, is de conclusie. Ook voor het doen van investeringen krijgt de lezer tips aangereikt en worden valkuilen blootgelegd. Wat het bedrijfsleven betreft, laat de sociale en economische geschiedenis zien dat er sprake is van een constant, zich herhalend patroon van schepping, groei, verval, vernietiging en herschepping. Daar staat tegenover dat bedrijven en managers vooral kijken naar de korte termijn. Daarom hebben zij te maken met onvoorspelbare fluctuaties en kunnen zij geen patronen ontdekken. De auteurs introduceren het begrip creatieve vernietiging dat er continu voor zorgt dat oude structuren in het bedrijfsleven worden vernietigd en nieuwe worden gecreëerd. Creatieve vernietiging is dus onontkoombaar. De enige duurzame trends voor het bedrijfsleven zijn exponentieel dalende prijzen en exponentieel stijgende lonen. Maar deze uitdagingen staan haaks op de kortetermijndoelen van de meeste directieteams.

'Dans met kans' zet veel schijnzekerheden op losse schroeven en is een groot pleidooi om minder krampachtig vast te houden aan planning en controle. Want wie orde denkt te zaaien, zal chaos oogsten. Het boek is een belangrijke bron voor mensen die privé of zakelijk op zoek zijn naar een vruchtbaardere manier van kijken en denken dan de gangbare en uitgekauwde paradigma's die organisaties en instituties nog in de klem houden. Onzekerheid accepteren biedt juist ruimte. Een open oriëntatie waardoor je accepteert dat de dingen gaan zoals zij gaan, opent ongekende creatieve mogelijkheden.

16 februari 2011 | Wardy Poelstra

'Meer zekerheid door minder controle', luidt de ondertitel van 'Dans met kans', een boek over de rol van toeval en (on)zekerheid in ons leven, geschreven door een drietal INSEAD-wetenschappers. Die ondertitel is intrigerend paradoxaal: hoe kun je nu aan zekerheid winnen door controle op te geven?

De auteurs van 'Dans met kans', Spyros Makridakis, Robin Hogarth en Anil Gaba, leggen die paradox uit aan de hand van een sprekend voorbeeld. Na de aanslagen van september 2001 kozen veel reizigers in de VS en elders in de wereld ervoor om in plaats van het vliegtuig de auto te nemen: ze hadden het gevoel achter het stuur van hun auto meer 'in control' te zijn dan opeengepakt in een vliegende tijdbom. Dat misplaatste gevoel van zekerheid leidde tot een explosieve stijging van het aantal verkeersongelukken, met naar schatting alleen al in de VS 5000 extra slachtoffers in een jaar tijd. In diezelfde periode viel er in de burgerluchtvaart niet één dodelijk slachtoffer te betreuren. Zo wordt wel heel aanschouwelijk wat de auteurs met de 'paradox van controle' bedoelen: het is beter, in dit voorbeeld, je lot in handen van een luchtvaartmaatschappij te leggen dan in je eigen auto de illusie van controle te koesteren.

Die paradox van controle vormt een rode draad in het boek en de auteurs geven er meer aardige voorbeelden van, zoals in de hoofdstukken 2 en 3, die gewijd zijn aan de gezondheidszorg. In die hoofdstukken pleiten ze onder meer, tegen de intuïtie van veel mensen in, tegen het preventief laten testen van bevolkingsgroepen op allerlei kwalen en aandoeningen. Ze beroepen zich op grote hoeveelheden empirisch materiaal ter ondersteuning van hun oproep om, als je je gezond voelt en dat graag zo wilt houden, zo ver mogelijk uit de buurt van artsen te blijven. In de hoofdstukken die hier op volgen, gewijd aan beleggen en aan bedrijfsvoering, halen ze meer heilige huisjes omver: veel beleggingsstrategieën en managementtheorieën vallen al door de mand als je er de meest basale statistische of wetenschappelijke principes op los laat.

Deze inzichten zijn, hoewel nog steeds verfrissend en soms ook vermakelijk verwoord, in de meeste gevallen niet nieuw; de auteurs putten hier dan ook voornamelijk uit bestaand onderzoek. Ze leveren ook geen wereldschokkende adviezen op. De tips voor beleggers op pp. 105 en 106 kunnen nauwelijks verrassend zijn voor wie zich wel eens in deze materie heeft verdiept. En over de managementrichtlijnen die aan het eind van hoofdstuk 8 worden gepresenteerd, zal ook niemand de wenkbrauwen fronsen.

In het tweede deel van het boek duiken de auteurs wat meer de diepte in. In dit deel besteden ze aandacht aan de statistische achtergronden en implicaties van de opvattingen en verschijnselen die ze in de hoofdstukken 1-8 bespraken. Zo gaan ze in op de verhouding tussen toeval en eigen handelen, op die tussen voorspellen en extrapoleren uit het verleden, op het bestaan van verschillende soorten onzekerheid en op de rol van psychologische en emotionele aspecten bij het nemen van beslissingen. Dat doen Makridakis c.s. op een overtuigende en aansprekende manier; de voorbeelden die ze geven en de invalshoek die ze kiezen, zorgen ervoor dat de soms weerbarstige materie toch goed verteerbaar blijft. Ze verliezen bovendien de praktijk niet uit het oog; de aanwijzingen die ze vanaf p. 222 geven ('Omgaan met onzekerheid in drie stappen') zijn nuttig en kunnen helpen bij het ontwikkelen van een 'routine' die, zoals de achterflap van het boek belooft, een succesvol leven dichterbij kan brengen.

Toch moet ik bekennen dat het boek me uiteindelijk een beetje tegenviel. Het drijft overduidelijk mee op de stroom van recente, succesvolle titels waarin op het (zaken)leven toegepaste wetenschappelijke inzichten centraal staan: denk aan bestellers als Freakonomics, Blink, 'The Wisdom of Crowds' en – vooral – het werk van Nicholas Taleb (schrijver van o.a. De zwarte zwaan), aan wie de auteurs van 'Dans met kans' ook ruiterlijk toegeven schatplichtig te zijn. Ondanks een aantal leuke voorbeelden en helder verwoorde eye-openers voegt het boek net niet voldoende toe aan het bestaande aanbod om onmisbaar genoemd te kunnen worden. Dat neemt niet weg dat het prettig wegleest en je nog eens met de neus op een aantal feiten drukt waar je, privé en zakelijk, niet genoeg rekening mee kunt houden.

8 februari 2011 | Peter van der Wel

Dans met kans, een intrigerende titel, met een even integrerende ondertitel: Meer zekerheid door minder controle. Drie (!) INSEAD hoogleraren die denken nog iets toe te kunnen voegen aan de recente reeks boeken over de rol van toeval in ons leven? Denk aan de Zwarte Zwanen van Taleb, De dronkemanswandeling van Mlodinow en A random Walk down Wallstreet van Malkiel. Maken zij hun pretenties waar?

Het boek begint heel verrassend met drie wensen aan een fee. Het blijkt dat wij allemaal (bijna) dezelfde wensen hebben. We willen gelukkig worden, lang en gezond leven, rijk worden en op de een of andere manier, succesvol, bekend, beroemd of geslaagd zijn in ons beroep. En dan komt de ontnuchtering. Uit talloze onderzoeken blijkt dat we daar maar heel beperkt invloed op kunnen uitoefenen. En dan nog ontnuchterender. Wij denken allemaal dat we daar wel veel invloed op kunnen uitoefenen. Door gezond te leven, door hard te werken of gewoon door steeds verstandige keuzes te maken.
De drie auteurs Spyros Makridakis, Robin Hogarth en Anil Gaba, alle drie als gedragswetenschappers verbonden aan business-school INSEAD, hebben in dit boek één centrale stelling. Door te accepteren dat je niet alles onder controle hebt, kun je de boel beter onder controle houden. Zij onderbouwen deze stelling voor drie terreinen. Gezondheid, de beurs en succesvolle ondernemingen. Zij laten zien dat wij allemaal, ook de deskundigen, op deze terreinen voortdurend de plank misslaan.

Als organisatieadviseur en futuroloog ben ik uiteraard zeer geïnteresseerd in deze stelling. Het is immers mijn werk om voorspellingen te doen over de toekomst en om organisaties en bedrijven te adviseren over hun toekomst. Is al mijn werk dan ijdel? Ben ik niet meer dan een sterrenwichelaar of kaartenlegger?

Laat ik allereerst beginnen met de goede kanten van dit boek. De auteurs maken meer dan aannemelijk dat wij allen geneigd zijn te hechten aan de illusie van controle. En inderdaad zijn er in het leven veel meer onzekerheden en onvoorspelbaarheden dan we geneigd zijn aan te nemen. Deze illusie van controle is niet nieuw, dat staat ook in de andere geciteerde boeken al uitgebreid beschreven. Maar zij presenteren hier een simpele en praktische remedie om hier mee om te gaan. 1- accepteer die onzekerheid. 2- probeer de mate van zekerheid en onzekerheid in te schatten. 3- verdubbel dan je inschatting. Per stap geven zij een aantal adviezen hoe om te gaan met onzekerheid of 'deskundigen' of statistieken. Op dit punt bieden de auteurs zeker meerwaarde ten opzichte van de andere boeken op dit gebied zoals genoemd in het begin van deze recensie.

Vervolgens geven zij ook nog eens heel praktische tips hoe in onzekere situaties besluiten te nemen. En onzeker zijn bijna alle situaties in het leven. Bijvoorbeeld door wat zij 'smenken' noemen. Smenken, ofwel het gebruik van simpele vuistregels of modellen, is heel vaak superieur aan het menselijk oordeel, ook dat van deskundigen. Maar, en dat is dan de eerste maar: ze maken het allemaal wel heel eenvoudig. Zou ik op die manier ook de keuze voor mijn levenspartner hebben moeten maken? Dat is toch ook een heel belangrijke keuze met tal van onzekerheden?
Na het sterke begin over de werelden van de gezondheidszorg, de aandelenbeurs en het bedrijfsleven, zakt het boek in de tweede helft wat weg. Hoe breng ik nu precies die onzekerheid in kaart? En hoe de zekerheid? Er zijn immers genoeg vrij zekere ontwikkelingen in het leven. Ik noem de voortgaande technologische ontwikkeling, de internationalisering van de samenleving, en de stijgende levensduur. Dat is nu precies het werk van een organisatieadviseur en een futuroloog. Haal uit die ogenschijnlijke chaos en wanorde van de wereld om ons heen de zekere, de waarschijnlijke en de onzekere ontwikkelingen en onderzoek vervolgens hoe die op elkaar inspelen. Het slothoofdstuk is helemaal teleurstellend. Hier krijgen we een korte samenvatting over de factoren die ons gelukkig maken. Ik werd er in ieder geval niet veel wijzer van.

Concluderend: het boek draagt bij aan een realistischer kijk op zekerheid en onzekerheid in ons leven. Dat is grote winst. Het biedt ook een aantal praktische tips en instrumenten hoe om te gaan met die onzekerheden. Ook dat is winst. Maar hoe het nu echt zit met voorspelbaarheid en onvoorspelbaarheid blijft nog steeds onduidelijk. De manier waarop het wordt verteld, op zijn Amerikaans met steeds een anekdote aan het begin van ieder hoofdstuk is juist weer erg voorspelbaar. Hier zijn geen geboren verhalenvertellers aan het woord zoals Mlodimow of Taleb. Toch is het boek een echte aanrader voor iedereen die nog geen kennis heeft genomen van eerdere boeken over dit onderwerp. We leven allemaal – ten onrechte – veel te veel in de illusie van controle.

25 januari 2011 | Martin van Staveren

Het is een prachtige titel: 'Dans met Kans: Meer Zekerheid door Minder Controle'. Dit belangwekkende boek is geschreven door Spyros Makridakis, Robin Hogarth en Anil Gaba, allen als gedragswetenschappers verbonden aan business-school INSEAD. Het boek behandelt een zeer actueel onderwerp: hoe kunnen we effectiever omgaan met onzekerheid? Volgens de auteurs door het loslaten van de illusie van controle. Klinkt dit logisch?

Het boek Dans met Kans van het INSEAD-trio Spyros Makridakis, Robin Hogarth en Anil Gaba gaat over onzekerheid. De ondertitel vat het boek in één zin samen: meer zekerheid door minder controle. Dit wordt aan het begin van het boek gelijk met een krachtig voorbeeld geïllustreerd. In de 12 maanden na 11 september 2001 ruilden reizigers in de VS het vliegtuig massaal in voor de auto. Dit zorgde voor een explosieve stijging van het aantal verkeersongevallen, met 5000 extra slachtoffers. Terwijl in diezelfde periode geen enkel dodelijk vliegtuigongeval plaatsvond. Met andere woorden, men dacht méér controle te krijgen, door voor de auto te kiezen. De statistieken wijzen het tegendeel uit.

Hoe wordt die fascinerende ondertitel van het boek uitgewerkt? Door uitvoerig drie onderwerpen te behandelen, waarbij schijnzekerheid vaak onbewust regeert. Eerst wordt de gezondheidszorg bekritiseerd, waarbij bijvoorbeeld wordt aangetoond dat preventief kankeronderzoek zinloos is. Vervolgens komt de effectenbeurs aan bod, die op korte en middellange termijn onvoorspelbaar blijkt te zijn. Jammer voor al die adviseurs. Ten slotte wordt managementland onder de loep genomen. Daar regeren immers de goeroes, die er telkens weer in slagen om de ene managementtrend af te wisselen door de andere. Zonder dat aantoonbaar is wat concepten als business process reengineering en total quality management daadwerkelijk opleveren. Dit alles is onderbouwd met indrukwekkend veel cijfermateriaal en aansprekende voorbeelden.

Het tweede deel van het boek ambieert advies te geven over omgaan met onzekerheid. Dit zou het dansen met kansen moeten zijn, maar we blijven hier toch wat aan de kant staan. Twee soorten onzekerheden worden gepresenteerd, waarvan het inderdaad nuttig is om ze te onderscheiden. Metro-onzekerheid is het type onzekerheid dat met beschikbare informatie statistisch is te berekenen. Dit in tegenstelling tot kokosnoot-onzekerheid, een totaal onverwachte gebeurtenis met verstrekkende gevolgen. Ofwel, 'De zwarte zwaan', volgens het drie jaar geleden verschenen gelijknamige boek van Nassim Nicholas Taleb. Kokosnoot-onzekerheid wordt uitgelegd via een zeer punctuele en risicomijdende Zwitserse toerist. Deze komt tijdens zijn vakantie tragisch om het leven, door een vallende kokosnoot uit een palmboom waaronder hij schaduw zocht. Waarom ging die man niet gewoon onder een parasol liggen?

Deze vraag geeft aan dat het tweede deel van het boek iets minder gedegen in elkaar steekt. Hier ontbreken de in het eerste deel zo veelvuldig aangehaalde cijfers en cases. Wel worden er veel praktische tips gegeven, zoals een routine voor het omgaan met onzekerheid. Dit zijn de drie stappen van acceptatie, inschatting en vergroting van die inschatting van onzekerheid. Echter, hier is wel een kans blijven liggen. Het zou nuttig zijn als verder was uitgewerkt, wat je nu wel of juist niet kunt doen met die expliciet gemaakte en uitvergrootte onzekerheid. Hoe vertel je bijvoorbeeld je chef of opdrachtgever dat haar veelbelovende project één brok onzekerheid is? Of op organisatieniveau, welke organisatiestructuur en -cultuur zijn nodig om die expliciete onzekerheid effectief te kunnen hanteren? Zonder dat iedereen alleen maar halflege glazen ziet? Dit zijn de vragen waar het om draait, zoals ik bijna dagelijks als adviseur ervaar.

Ten slotte, meer zekerheid door omgaan met onzekerheid? Zou natuurlijk mooi zijn. Dit boek maakt in elk geval duidelijk dat we ons veelal in schijnzekerheden wentelen, en daarmee onszelf en anderen voor de gek houden. Alleen al daarom is dit een boek om te lezen en te bewaren.

Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden