Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
De organisatiefilosoof - 'Belangrijke bijdrage om anders te kijken'
4 mei 2020 | Sylvie van der Haar

Complexe organisatievraagstukken zijn er legio. Denk aan communicatieproblemen, ziekteverzuim, gebrekkige samenwerking, medewerkers die te weinig ondernemend zijn...voor veel managers zijn dit herkenbare vraagstukken.

Herkenbaar is ook dat, hoeveel slimme adviseurs er hun licht ook over laten schijnen, het vraagstuk nooit écht wordt opgelost. Of misschien wel voor even, maar na een tijdje gaat het toch weer wringen. Op een iets andere plek wellicht, maar toch.

Gelukkig is daar De Organisatiefilosoof. Ben Kuiken biedt je met zijn boek een heel ander denkkader om nu eens écht met dit soort onoplosbare problemen aan de slag te gaan.

Even een disclaimer vooraf: dit is geen boek met standaard afvinklijstjes, stappenplannen en how-to-oplossingen. Dat was natuurlijk ook wel te verwachten van een filosoof. Die hebben doorgaans geen antwoorden, maar vooral vragen. En toch is dit een must-read, óók als je op zoek bent naar oplossingen. Want dit is geen zweverig boek vol Grote Vragen, althans, niet alleen. Kuiken claimt geen antwoorden te geven, maar behandelt de materie desalniettemin zeer praktisch. Het filosofische perspectief maakt het heel verfrissend. Anders. En dat is precies wat Kuiken doet: hij reikt je filosofisch materiaal aan om anders te denken, anders te kijken en anders te praten over organisatievraagstukken.

Kuiken stelt dat de manier waarop we naar problemen kijken, die problemen juist veroorzaakt, en misschien zelfs wel verergert. Een beetje zoals wanneer je met je auto vast zit in de modder: hoe meer gas je geeft, hoe dieper je vast komt te zitten.

Een andere weg inslaan zou dus wel eens veel meer kunnen brengen. En die andere weg, die is volgens Kuiken in de filosofie te vinden. Maar denk bij filosofie nou niet meteen aan grijze mannen met stoffige ivoren-torentjes-wijsheden. Zo leren we bijvoorbeeld van de Schotse filosoof Hume dat we vaak ons oordeel al klaar hebben, gebaseerd op allerlei vooronderstellingen die we eigenlijk nooit goed hebben onderzocht. Stel je oordeel uit dus. Dat lijkt me een zeer bruikbaar advies. Niks stoffigs aan.

Kuiken besteedt ook aandacht aan taal, hoezeer dat van invloed is op hoe je naar de werkelijkheid kijkt en hoe je erover denkt. Zo dwingt ‘werkvloer' je al min of meer om naar beneden te kijken, en zijn ‘fte's' een stuk abstracter dan ‘mensen'. Managementtaal vervreemdt en creëert afstand, aldus Kuiken. Andere woorden geven wellicht meer ‘lucht' en ruimte om op een andere manier met zaken om te gaan.

En zo stelt dit boek stap voor stap vanzelfsprekendheden en gewoontes ter discussie. En net als je die onzekerheden enigszins kunt handelen, komt er nog een schepje bovenop: controle is een illusie. Ehm, oké. En nu?

Kuiken brengt bepaald geen gemakkelijke boodschap. Want dat we geen controle hebben, horen we natuurlijk niet graag. Maar gelukkig laat hij ons niet helemaal in het duister tasten: je mag dan geen controle hebben, invloed heb je wél. Invloed om het spel dat organiseren heet vorm te geven, op een manier die jij zinvol acht.

Kuiken levert met dit boek een belangrijke bijdrage om anders naar zaken te kijken. Want dat het anders moet, dat is wel duidelijk, zeker nu in deze onzekere tijd. Hoe, daar is geen standaardoplossing voor, maar de filosofie biedt een rijkdom aan ideeën om mee te experimenteren. Het blijft een kwestie van proberen, initiatieven nemen, prikkelen en kijken wat er gebeurt. De organisatiefilosoof draagt voldoende interessante invalshoeken aan om mee aan de slag te gaan, en te gaan spelen met onze nieuwe gedachten. Plezier is daarbij het devies. De homo economicus heeft zijn langste tijd gehad, maak baan voor de homo ludens, de spelende mens.

Sylvie van der Haar is trainer/coach en verzorgt workshops met managementboeken, maar ook kunst en filosofie als inspiratiebron. www.instantes.nl


De organisatiefilosoof - 'Een echte aanrader'
16 april 2020 | Eelco Sneep

Filosofie binnen een organisatie omgeving, dat lijkt geen logische combinatie. Toch kunnen organisaties veel profijt hebben van een filosofische manier van denken. Ben Kuiken laat zien dat filosofie een belangrijke rol kan spelen in het doorbreken van ons beperkte perspectief op complexe organisatievraagstukken. In een praktisch en vlot geschreven boek legt hij uit hoe.

In mijn werk als organisatieadviseur kom ik ze regelmatig tegen. Professionals die de taak van adviseren benaderen als een objectieve, rationele oefening, gebaseerd op hun technische kennis en expertise. Om direct na de vraag ‘wat kunnen we voor u doen?' over te gaan tot actie: uitleggen, ingrijpen, problemen oplossen. En om eerlijk te zijn, ik heb die neiging ook nog wel eens.

Begrijp me niet verkeerd, soms kun je klanten daar ook mee helpen. Maar, om met de woorden van auteur Ben Kuiken te spreken: soms zou die klant wel eens veel meer geholpen kunnen zijn met een andere manier van kijken naar de werkelijkheid, met andere interpretaties van die werkelijkheid en met een ander ideaalbeeld. Het recht om problemen op te mogen lossen voor een klant verdien je vooral door goed te luisteren en nieuwsgierig te zijn is mijn overtuiging. Door vragen te stellen. ‘wat zit erachter?', ‘waarom is dit zo?', ‘rustig aan, laten we eerst even bespreken waar we naartoe willen'.

Daarom las ik het boek De Organisatiefilosoof. Om (filosofisch) gereedschap aangereikt te krijgen om anders te kijken, te denken en te praten over organisatievraagstukken. Een dergelijke titel roept natuurlijk reacties en verwachtingen op. En om maar duidelijk te zijn: het is géén literair werk met ingewikkelde filosofische abstracties, maar een praktische handreiking dat je anders leert kijken naar je werk, organisaties en de vraagstukken die daarmee samenhangen.

Het eerste deel van het boek kent een logische opbouw (van denken, naar kijken en praten) en bevat een prikkelend voorwoord van Mathieu Weggeman (Hoogleraar Organisatiekunde aan de Technische Universiteit Eindhoven). Het tweede deel gaat het over herkenbare ‘problemen' in organisaties en hoe je daar ook anders naar kunt kijken. Denk aan werkdruk, verandering als bedreiging en de behoefte aan maximale controle door bestuurders, managers en toezichthouders. In het hele boek tref je regelmatig kaders aan met praktische handvatten of oefeningen om anders te denken, kijken en spreken over organisatievraagstukken.

De schrijfstijl is vlot, het taalgebruik ietwat losjes en de omvang goed te behappen (174 pagina's). Het boek leest daarmee lekker weg. Keerzijde is dat deze manier van schrijven soms tot wel erg platte formuleringen leidt: ‘...als je [om kosten te besparen] nou eens de helft van de administratie zou schrappen en ook eens wat minder zou vergaderen...'.

Inhoudelijk bevat het boek veel ‘open deuren', in de goede zin van het woord welteverstaan. Je moet sommige dingen regelmatig tot je nemen om echt anders te leren kijken naar de werkelijkheid. De organisatiefilosoof is een echte aanrader als je opnieuw geïnspireerd wil worden.

Eelco Sneep werkt bij AT Osborne als adviseur voor de adviesgroep Bestuur & Organisatie. Hij geniet ervan om intensief met anderen te werken aan het stimuleren van organisatieontwikkeling en procesverbetering, veelal in (politiek bestuurlijk) complexe omgevingen met uiteenlopende belangen en afhankelijkheden.


De organisatiefilossoof - 'Verplichte kost voor iedereen die leiding geeft'
20 december 2019 | Nico Jong

Vaak zitten we op het werk vast in onze eigen patronen. Die zijn zo diep ingesleten dat we niet meer over de rand kunnen kijken om naar alternatieve oplossingen te zoeken.

Organisatiefilosoof Ben Kuiken heeft een boek geschreven, waarmee hij ons wil helpen door anders denken, anders kijken en anders praten, zelf uit die diepe groeven te klauteren. Hij beschrijft hoe filosofie daar een hulpmiddel voor kan zijn. De kracht van Kuiken is dat hij het vaak ingewikkelde gedachtegoed van bekende filosofen voor een breed publiek praktisch en toegankelijk weet te maken.

Complexe vraagstukken kunnen we per definitie niet oplossen. Ook al blijven we dat met lineaire planning en control wel hardnekkig proberen. We realiseren het ons nog onvoldoende, maar de meeste problemen zijn tegenwoordig complex en dan is het moeilijk te voorspellen wat er gaat gebeuren als we ingrijpen. Goedbedoelde interventies kunnen onverwachts een averechts effect hebben.

De afgelopen honderd jaar is het planning en control denken alsmaar verder doorgevoerd. Oorspronkelijk ontwikkeld voor technische vraagstukken en werkprocessen is deze manier van denken en werken vervolgens ook toegepast op de sociale processen. Dat gaat nu steeds meer wringen. In de immateriële, sociale wereld kunnen we - anders dan in de materiële wereld - flink van mening verschillen over wat er aan de hand is. Door die verschillen op tafel te leggen, ontstaat er ruimte voor andere perspectieven en creatie van nieuwe dingen.

We hebben ons oordeel bijna altijd klaar, gebaseerd op veronderstellingen die we meestal niet onderzoeken. Ben Kuiken beschrijft een praktische manier om daarmee om te gaan. Stel je oordeel uit en koppel niet meteen oorzaak en gevolg aan elkaar, maar wacht even. Kijk met aandacht naar de situatie. We kunnen de wereld om ons heen wel leren kennen, maar weet dat onze waarneming altijd gekleurd wordt door onze eigen filters. Word je bewust van je vooronderstellingen. Kijk welke aannames er in je beeld van de werkelijkheid zitten. Analyseer je het probleem goed dan blijkt meestal dat er meer aannames dan feiten zijn. Juist dan ontstaat er ruimte om de situatie anders te interpreteren.

Het zou goed zijn om veel meer waardering te hebben voor het onverwachte en onvoorspelbare, zeker nu dat exponentieel toeneemt dor de complexiteit om ons heen. Het is beter om daar met plezier naar te leren kijken in plaats van het als probleem te bestempelen.

Taal is van invloed op hoe we naar de werkelijkheid kijken en erover denken. We brengen met onze taal onbewust een hiërarchie aan - een verdeling in hoog en laag - en maken zo hokjes waar iedereen in moet passen. Dat mag, zolang we ons er maar bewust van zijn en blijven. Managers hanteren een zakelijke taal, afstandelijk, abstract, analytisch en instrumenteel. Daarmee creëren ze afstand tot hun medewerkers die gewoon mensen zijn die iets van hun leven en werk proberen te maken.

Deel twee van het boek laat een aantal hardnekkige ideeën zien waar managers hoofdpijn van krijgen. Zo denken ze dat werk altijd leuk moet zijn, wat leidt tot werkdruk. Of dat de organisatie een ding is dat ze in een bepaalde richting kunnen sturen. Dat ze controle moeten hebben over alles wat er binnen de organisatie gebeurt. Dat succes een keuze is en we alles kunnen bereiken als we maar genoeg ons best doen. Ben Kuiken rondt het geheel af met een beschrijving van de mogelijke rollen van De Organisatiefilosoof.

De organisatiefilosoof is een bijzonder boek omdat het op een prettige manier laat zien waarom er in organisaties zoveel dingen misgaan. Het leest lekker en snel, als een goede roman en brengt enkele wezenlijke punten over menselijke interactie onder de aandacht. Nieuwe inzichten staan er niet in. De auteur gebruikt oud en bekend filosofische gedachtegoed om zaken op het werk die beter zouden kunnen, bespreekbaar te maken. Verplichte kost voor iedereen die leiding geeft.

Nico Jong is senior adviseur bij het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.


Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden