vraag & antwoord

Wanneer werkt een verandering van politieke stijl?

Een wethouder die na jaren van dossierkennis en zorgvuldig formuleren opeens 'dichter bij de mensen' wil staan. Een directeur die zijn confronterende toon inruilt voor verbinding, omdat de ondernemingsraad hem anders niet meer volgt. Een fractievoorzitter die na een verkiezingsnederlaag harder en scherper wordt. In alle drie de gevallen verandert iemand van politieke stijl. En in alle drie de gevallen kan dat werken, of juist als een pose worden doorzien.

Politieke stijl is de manier waarop iemand zich in de politieke arena presenteert: in taal, toon, lichaamstaal, de keuze van thema's en de manier van omgaan met tegenstanders en medestanders. Het begrip speelt in de landelijke en lokale politiek, maar net zo goed in organisaties, waar managers en bestuurders dagelijks belangen afwegen, coalities smeden en gezag opbouwen. Stijl is daarbij geen verpakking van de inhoud, maar beïnvloedt rechtstreeks hoe standpunten worden ontvangen en hoe besluiten tot stand komen.

Een verandering van politieke stijl werkt wanneer vier voorwaarden samenvallen. Ten eerste moet de nieuwe stijl passen bij de drijfveren en waarden van de persoon zelf, anders wordt het toneelspel. Ten tweede moet de context erom vragen: een andere fase, een ander publiek, een crisis of juist het einde ervan. Ten derde moet de timing kloppen, want een stijlwissel midden in een vertrouwenscrisis wordt gelezen als paniek. Ten vierde moet de verandering consistent worden volgehouden, in woorden én gedrag. Ontbreekt één van deze voorwaarden, dan kost de stijlverandering meestal meer gezag dan ze oplevert.

Carola Schoor
Handboek politieke stijl
Carola Schoor laat zien waarom stijl in de politiek een doorslaggevende factor is geworden en biedt een kader met zes politieke personages, elk met eigen drijfveren, waarden en retorische voorkeuren. Dé basis om je eigen stijl en een mogelijke verandering te doorgronden. Boek bekijken
€ 18,–
Op voorraad
Voor 23:00 besteld, morgen in huis
Past door de brievenbus

Wat is politieke stijl en waarom is het geen bijzaak meer?

Politieke stijl is lange tijd weggezet als buitenkant: wie de inhoud op orde had, zou vanzelf overtuigen. Dat beeld klopt niet meer. In het Handboek politieke stijl betoogt Carola Schoor dat media steeds sterker bepalen hoe politiek wordt waargenomen, en daarmee hoe macht en gezag worden toegekend. Haar model verbindt vorm en inhoud: de stijl waarmee iemand spreekt, heeft directe gevolgen voor overtuigingskracht, voor de standpunten die geloofwaardig zijn en voor de manier waarop besluiten tot stand komen.

Het kader van Schoor werkt met zes herkenbare politieke personages. Elk personage heeft eigen drijfveren, eigen waarden en eigen retorische voorkeuren. Dat is een belangrijk inzicht voor wie van stijl wil veranderen: je wisselt niet alleen van toon, je verschuift ook naar andere waarden en een ander soort argumenten. Een stijlverandering die die onderliggende laag negeert, blijft oppervlakkig en wordt vaak als onecht ervaren.

Voor bestuurders geldt iets vergelijkbaars. Het Stijlenboek voor bestuurders van Gerard Schouw, Pieter Tops en Stavros Zouridis beschrijft bestuursstijlen van premier tot wethouder en stelt expliciet de vraag wanneer er sleet komt op een succesvolle stijl en hoe lang een bestuurder gezag kan houden in de 'flipperkastpolitiek' van de moderne samenleving. Besturen is in hun ogen een ambacht van schikken en plooien, waarin niet degene met gelijk triomfeert, maar degene die het spel beheerst.

Wie politieke stijl wil begrijpen, moet ten slotte serieus naar taal kijken. Mark van Twist laat in Woorden wisselen zien dat in besturen, organiseren en adviseren juist woorden het werk doen. 'Geen woorden maar daden' is in die praktijken misleidend: de bewoording zelf is het instrument waarmee gezag wordt opgebouwd of verspeeld.

Gerard Schouw Pieter Tops Stavros Zouridis
Stijlenboek voor bestuurders
Over de bestuursstijlen van Nederlandse bestuurders, van premier tot burgemeester. Helpt je begrijpen waarom een stijl succesvol is, wanneer er sleet op komt en hoe je gezag behoudt in een versnipperd politiek landschap. Boek bekijken
€ 30,76
Op voorraad
Voor 21:00 besteld, morgen in huis
Gratis verzonden
Past door de brievenbus
Mark van Twist
Woorden wisselen
6 beoordelingen
Mark van Twist laat zien dat woorden in besturen en adviseren niet de verpakking maar het werktuig zijn. Voor wie zijn politieke stijl wil aanpassen, begint dat bij bewuster taalgebruik. Boek bekijken
€ 36,50
Op voorraad
Voor 23:00 besteld, morgen in huis
Gratis verzonden
Past door de brievenbus

Wanneer werkt een stijlverandering wel, en wanneer niet?

De vraag of een nieuwe politieke stijl werkt, is geen kwestie van smaak maar van toetsing. Vier criteria helpen om vooraf en achteraf te beoordelen of de verandering kans van slagen heeft.

1. Congruentie met de persoon. Een stijl werkt als ze aansluit bij de drijfveren en waarden van degene die haar hanteert. Het kader van de zes personages in het Handboek politieke stijl maakt die koppeling expliciet. Wie een stijl kiest die haaks staat op zijn eigen waarden, valt onder druk terug in het oude patroon, en dat terugvallen is zichtbaar voor iedereen.

2. Een context die erom vraagt. Dezelfde stijl is niet in elke situatie effectief. In een interview over leiderschap in onzekere tijden stelt econoom Harry Garretsen dat wie wanneer de beste leider is, afhangt van tijd en plaats, en dus contextspecifiek is. Een directieve stijl kan in een acute crisis werken en daarna juist schade aanrichten. Een stijlverandering werkt dus wanneer de omstandigheden veranderd zijn, niet wanneer alleen de persoon er genoeg van heeft.

3. Een duidelijke aanleiding die anderen herkennen. Mensen accepteren een andere stijl eerder als ze begrijpen waarom. Een nieuwe functie, een nieuwe coalitie, een afgeronde reorganisatie of een expliciet uitgesproken les uit een mislukking geven de stijlwissel een verhaal. Zonder zo'n verhaal lijkt de verandering opportunistisch.

4. Consistentie in woord en gedrag. Jaap Boonstra beschrijft in Leiders in cultuurverandering op basis van onderzoek bij zestien Nederlandse organisaties dat succesvolle leiders bewust een aanpak kiezen die past bij context en doel, dat ze midden in de verandering staan, zichtbaar zijn, problemen bespreekbaar maken en het goede voorbeeld geven. Een stijlverandering die alleen in speeches zichtbaar is en niet in de vergaderzaal, overleeft de eerste tegenslag niet.

Wanneer werkt het niet? Als de stijlwissel een reactie is op slechte peilingen of een verloren conflict, als ze in één keer en zonder uitleg wordt doorgevoerd, of als de persoon de nieuwe stijl alleen beheerst in rustige omstandigheden. Dan interpreteert de omgeving de verandering als zwakte of als trucje.

Voor managers die hun stijl willen afstemmen op wat een team nodig heeft, biedt Weerstand Werkt van Hester van Sprang, Arrien Termaat en Kim Los een praktisch hulpmiddel: vijf krachten van veranderleiderschap, verbeeld door de 'Big Five'-dieren, waarmee je kunt bepalen welke stijl een situatie vraagt en hoe je weerstand als signaal van betrokkenheid leest.

Jaap Boonstra
Leiders in cultuurverandering
12 beoordelingen
Jaap Boonstra toont aan de hand van zestien Nederlandse organisaties dat succesvolle leiders bewust een aanpak kiezen die past bij context en doel, zichtbaar zijn en het voorbeeld geven. Precies de consistentie die een stijlverandering geloofwaardig maakt. Boek bekijken
€ 35,25
Op voorraad
Voor 21:00 besteld, morgen in huis
Gratis verzonden
Past door de brievenbus
Hester van Sprang Arrien Termaat Kim Los
Weerstand Werkt
Vijf krachten van veranderleiderschap, verbeeld door de Big Five-dieren, helpen je je leiderschapsstijl af te stemmen op wat je team nodig heeft. Voor managers die weerstand willen lezen als signaal in plaats van als tegenwerking. Boek bekijken
€ 29,95
Op voorraad
Voor 23:00 besteld, morgen in huis
Gratis verzonden
Past door de brievenbus

Welke rol speelt timing bij een verandering van politieke stijl?

Timing is misschien wel het meest onderschatte criterium. Een stijlverandering die inhoudelijk klopt, kan mislukken omdat ze op het verkeerde moment komt. Direct na een nederlaag oogt een nieuwe toon als paniek. Midden in een crisis ontbreekt de ruimte om een andere stijl te laten landen. Pas als er een natuurlijk scharnierpunt is, zoals een nieuwe periode, een nieuwe rol of een afgerond conflict, kan een andere stijl als logische volgende stap worden gelezen.

In de politiek is tijd bovendien een eigen machtsfactor. Het jaarboek Een kwestie van tijd van het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis belicht hoe de tijd vliegt in de politiek, met de Tweede Kamer als 'burn-outfabriek', terwijl de bestuurlijke kant van de politiek soms juist tijd probeert te winnen. Wie van stijl verandert, moet dus weten in welk tempo zijn omgeving leeft: een rustige, verbindende stijl kan in een hectische Kamerweek nauwelijks opvallen, terwijl ze in een bestuurlijk onderhandelingsproces juist ruimte creëert.

Een praktische vuistregel: verander niet van stijl op het moment dat iedereen naar je kijkt, maar kondig de verandering aan via gedrag in kleine, minder zichtbare situaties, en laat de grote momenten volgen. Zo bouw je bewijs op voordat de nieuwe stijl op de proef wordt gesteld.

Centrum voor Parlementaire Geschiedenis
Een kwestie van tijd - De factor tijd in de politiek
Jaarboek Parlementaire Geschiedenis over de factor tijd in de politiek: de hectiek van de Tweede Kamer tegenover de bestuurlijke kunst van tijd winnen. Helpt politici en bestuurders het juiste moment voor een stijlwissel te kiezen. Boek bekijken
€ 29,25
Op voorraad
Voor 23:00 besteld, morgen in huis
Gratis verzonden

Welke valkuilen ondermijnen een nieuwe politieke stijl?

De meeste stijlveranderingen stranden niet op de inhoud, maar op het gedrag van de persoon zelf. Een paar herkenbare valkuilen.

De reflex onder druk. Sasja Dirkse-Hulscher en Angela Talen laten in Het kleine boek voor grote verandering zien dat de meeste leiders met hun aanpak en eigen gedrag oude patronen eerder versterken dan doorbreken. Wie een verbindende stijl wil hanteren maar bij de eerste tegenwerking de teugels strakker aantrekt, bevestigt precies het beeld dat hij wilde loslaten.

De stijl als kostuum. Een nieuwe toon zonder nieuwe waarden wordt doorzien. Het kader van Schoor laat zien dat elk politiek personage eigen drijfveren en retorische voorkeuren heeft; een stijl lenen zonder die drijfveren te delen, leidt tot ongeloofwaardige argumenten.

De persoon vergeten. In Change made real concluderen Bianca Groot, Ellen van den Haak en Reinier Mak op basis van gesprekken met ruim zestig leiders dat verandering niet primair een kwestie van planning is, maar van persoonlijk leiderschap: hoe de leider als persoon emotioneel in het proces staat. Een stijlverandering vraagt dus ook iets van de leider zelf, niet alleen van de omgeving.

Verwarring tussen stijl en inhoud. Een andere stijl verandert niets aan een onhoudbaar standpunt. Wie hoopt dat een vriendelijker toon een slecht besluit redt, verwart vorm en inhoud, en verliest beide.

Sasja Dirkse-Hulscher Angela Talen
Het kleine boek voor grote verandering
Dirkse-Hulscher en Talen laten zien hoe leiders met hun eigen gedrag oude patronen versterken in plaats van doorbreken. Compact en praktisch voor wie een nieuwe stijl wil volhouden, ook als de druk oploopt. Boek bekijken
€ 34,95
Nu besteld, vrijdag in huis
Gratis verzonden
Reinier Mak Ellen van den Haak Bianca Groot
Change made real
Op basis van ruim zestig leiders betogen de auteurs dat verandering vooral persoonlijk leiderschap vraagt: hoe je als persoon emotioneel in het proces staat. Voor wie beseft dat een stijlwissel ook een innerlijke verandering is. Boek bekijken
€ 19,94
Op voorraad
Voor 21:00 besteld, morgen in huis
Past door de brievenbus

Hoe verander je je politieke stijl in een organisatie?

Politieke stijl is niet voorbehouden aan Kamerleden en wethouders. Ook in organisaties is er een politieke arena, met belangen, coalities en ongeschreven regels. Wie daar zijn stijl wil veranderen, van bijvoorbeeld confronterend naar diplomatiek of van afwachtend naar zichtbaar, doorloopt in de praktijk een aantal stappen.

  1. Breng het speelveld in kaart. Michel de Visser beschrijft in Politiek sensitief aan de slag politieke sensitiviteit als een vaardigheid die je kunt ontwikkelen: het politieke spel doorgronden om resultaat te boeken in je eigen bestuur of organisatie. Zonder dat overzicht weet je niet welke stijl de situatie vraagt.
  2. Benoem wat je oude stijl opleverde en kostte. Martin Hetebrij haalt in Macht en politiek handelen in organisaties macht en politiek uit de taboesfeer en laat zien dat wie iets voor elkaar wil krijgen, vrijwel altijd steun nodig heeft van partijen binnen en buiten de lijn. Een eerlijke balans van je huidige stijl is het startpunt.
  3. Kies een stijl die bij je waarden past. Gebruik het kader van de zes personages uit het Handboek politieke stijl om te bepalen welke richting geloofwaardig is voor jou, in plaats van te kopiëren wat bij een ander werkt.
  4. Begin klein en consistent. Laat de nieuwe stijl eerst zien in bilaterale gesprekken en kleine overleggen, voordat je haar inzet in grote arena's.
  5. Leer de ongeschreven regels. Kiki Bakker laat in De magie van de achterkamertjes ervaren politici aan het woord over het politieke ambacht en over hoe je in onmogelijke situaties een meerderheid haalt. Een stijlverandering die de ongeschreven regels negeert, wordt afgestraft.
  6. Werk aan de cultuur om je heen. Rogier Havelaar betoogt in De nieuwe bestuurscultuur begint bij jou dat de politieke 'slangenkuil' kan veranderen in een ruimte voor constructieve samenwerking, en dat die verandering bij jezelf begint. Een nieuwe stijl houdt langer stand als anderen meebewegen.

Voor beginners is vooral stap één en vijf van belang: eerst begrijpen hoe het spel werkt. Ervaren managers en bestuurders lopen eerder vast op stap twee en vier: eerlijk kijken naar de kosten van een stijl die ooit succesvol was, en de discipline om klein te beginnen.

Michel de Visser
Politiek sensitief aan de slag
3 beoordelingen
Michel de Visser maakt politieke sensitiviteit concreet: hoe je het politieke spel in je organisatie doorgrondt en er resultaat mee boekt. Een eerste stap voor wie zijn stijl wil afstemmen op het echte krachtenveld. Boek bekijken
€ 34,75
Op voorraad
Voor 21:00 besteld, morgen in huis
Gratis verzonden
Past door de brievenbus
Martin Hetebrij
Macht en politiek handelen in organisaties
10 beoordelingen
Martin Hetebrij haalt macht en politiek uit de taboesfeer en laat zien wat medewerkers en managers kunnen doen om hun politieke vermogen te vergroten. Voor wie zijn stijl wil veranderen zonder het spel te ontkennen. Boek bekijken
€ 46,–
Op voorraad
Voor 21:00 besteld, morgen in huis
Gratis verzonden
Kiki Bakker
De magie van de achterkamertjes
Kiki Bakker laat ervaren politici vertellen over ongeschreven regels en meerderheidsvorming in moeilijke situaties. Praktisch voor beginnende politici en bestuurders die hun stijl willen ontwikkelen zonder de arena te onderschatten. Boek bekijken
€ 32,99
Op voorraad
Voor 23:00 besteld, morgen in huis
Gratis verzonden
Past door de brievenbus

Wie de politieke arena in de eigen organisatie niet alleen wil overleven maar wil verbeteren, vindt bij Havelaar de aanzet om de bestuurscultuur zelf te veranderen in plaats van er slachtoffer van te worden.

Rogier Havelaar
De nieuwe bestuurscultuur begint bij jou
4 beoordelingen
Rogier Havelaar ontrafelt de politieke arena en geeft handvatten om de bestuurscultuur zelf te verbeteren, van slangenkuil naar constructieve samenwerking. Voor talent én ervaren leider, in politiek en bedrijfsleven. Boek bekijken
€ 31,25
Op voorraad
Voor 23:00 besteld, morgen in huis
Gratis verzonden
Past door de brievenbus

Aan welke signalen herken je dat een stijlverandering nodig is?

Soms is een stijlwissel niet gewenst maar noodzakelijk. Herkenbare signalen: dezelfde argumenten overtuigen niet meer, bondgenoten van vroeger reageren terughoudend, de media of de organisatie framen je steeds op dezelfde manier, en je merkt dat je gezag ontleent aan positie in plaats van aan overtuigingskracht. Het Stijlenboek voor bestuurders stelt precies deze vraag: wanneer komt er sleet op een succesvolle stijl?

Een ander signaal zit in de context zelf. Wim Voermans laat in Het land moet bestuurd worden zien dat in een versplinterd politiek landschap in tien jaar de grootste systeemveranderingen van na de Tweede Wereldoorlog werden doorgevoerd, en onderzoekt of dat lag aan de leiderskwaliteit van premier Rutte, aan de omstandigheden of aan de polderregenten. Het illustreert dat de effectiviteit van een bestuursstijl nooit los staat van het landschap waarin ze wordt uitgeoefend. Verandert dat landschap, dan is het moment om de eigen stijl opnieuw te wegen.

Wie zijn stijlverandering wil onderbouwen met een verhaal dat anderen begrijpen, kan terecht bij Theo Hendriks. In Change the Script leert hij ondernemers, bestuurders en managers de kneepjes van storytelling om een eigen verhaal over verandering te vertellen. Een stijlwissel zonder verhaal is een breuk; met verhaal wordt het een ontwikkeling.

Wim Voermans
Het land moet bestuurd worden
Wim Voermans onderzoekt hoe in een versplinterd politiek landschap toch grote systeemveranderingen tot stand kwamen, en welke rol leiderschap, omstandigheden en polderen speelden. Verdieping voor wie stijl in bestuurlijke context wil plaatsen. Boek bekijken
€ 22,50
Op voorraad
Voor 23:00 besteld, morgen in huis
Gratis verzonden
Theo Hendriks
Change the Script
8 beoordelingen
Theo Hendriks leert bestuurders en managers hun eigen verhaal over verandering te vertellen. Nuttig om een stijlverandering uit te leggen als logische ontwikkeling in plaats van een onverklaarde breuk. Boek bekijken
€ 20,99
Op voorraad
Voor 23:00 besteld, morgen in huis
Gratis verzonden
Past door de brievenbus

Samenvatting

Een verandering van politieke stijl werkt als de nieuwe stijl past bij je eigen drijfveren en waarden, als de context om een andere stijl vraagt, als de timing klopt en als je de verandering consistent volhoudt in woord en gedrag. Stijl is geen bijzaak: ze bepaalt mee welke standpunten geloofwaardig zijn en hoe besluiten tot stand komen. Mislukkingen ontstaan meestal door een stijl die als kostuum wordt gedragen, een reflex onder druk, een verkeerd moment of het ontbreken van een verhaal dat de verandering uitlegt. In organisaties geldt dezelfde logica: breng eerst het speelveld in kaart, kies een stijl die bij je past en begin klein.

Veelgestelde vragen over verandering van politieke stijl

Kun je je politieke stijl überhaupt veranderen?
Ja, maar binnen grenzen. Het kader van zes politieke personages uit het Handboek politieke stijl koppelt stijl aan drijfveren en waarden. Je kunt accenten verleggen en gedrag aanpassen; een stijl die haaks staat op je waarden houd je niet vol.

Hoe snel moet een stijlverandering zichtbaar zijn?
Liever geleidelijk dan abrupt. Begin in kleine, minder zichtbare situaties en laat de grote momenten volgen. Een plotselinge omslag wordt vaak gelezen als paniek of als trucje.

Werkt een hardere stijl beter dan een verbindende?
Dat hangt af van tijd en plaats. In een interview stelt Harry Garretsen dat wie de beste leider is contextspecifiek is: een directieve stijl kan in een crisis werken en daarna schade aanrichten.

Wat is het verschil tussen politieke stijl en politieke sensitiviteit?
Politieke stijl is hoe je je presenteert en argumenteert; politieke sensitiviteit is het vermogen om het krachtenveld te lezen. Michel de Visser beschrijft dat laatste als een ontwikkelbare vaardigheid in Politiek sensitief aan de slag.

Hoe leg ik een stijlverandering uit aan mijn omgeving?
Geef er een verhaal bij dat de aanleiding benoemt: een nieuwe rol, een nieuwe fase, een geleerde les. Storytelling, zoals Theo Hendriks die uitwerkt in Change the Script, maakt van een breuk een ontwikkeling.

Geldt dit ook voor managers buiten de politiek?
Ja. Ook organisaties hebben een politieke arena met belangen en ongeschreven regels. Martin Hetebrij en Rogier Havelaar laten zien dat je daar bewust mee kunt omgaan en zelfs de bestuurscultuur kunt verbeteren.

Conclusie

Een andere politieke stijl werkt niet omdat je haar aankondigt, maar omdat ze klopt: bij wie je bent, bij wat de situatie vraagt en bij het moment waarop je ermee begint. Toets je voornemen aan die vier voorwaarden: congruentie, context, timing en consistentie. Begin met het kader uit het Handboek politieke stijl om te bepalen welk personage je nu bent en waar je naartoe kunt bewegen. Kijk daarna eerlijk naar de kosten van je huidige stijl, kies een scharnierpunt en laat de nieuwe stijl eerst in het klein zien. Wie zo te werk gaat, verandert niet van masker, maar groeit in gezag. De boeken op deze pagina helpen je bij elke stap: van zelfinzicht en speelveldanalyse tot timing en het verhaal dat je verandering draagt.

Verantwoording

Het doel van deze pagina is om vakkennis (m.n. boeken) aan te bevelen die het beste passen bij deze vraag. Managementboek verdiept zich al meer dan 30 jaar in vakliteratuur en gebruikt nu ook AI om de opgebouwde kennis op een relevante en persoonlijke manier uit te serveren. Je kan ook jouw vraag stellen op managementboek.nl/oplossing en wij voegen deze binnen 1 dag toe.

De bestsellers

  1. 1 De nieuwe bestuurscultuur begint bij jou
  2. 2 De magie van de achterkamertjes
  3. 3 Woorden wisselen
    Woorden wisselen
    € 36,50
  4. 4 Change made real
    Change made real
    € 19,94
  5. 5 Regime change
    Regime change
    € 27,99

Deel dit artikel

Wat vond u van dit artikel?

0
0

Producten

    Auteurs

      Trefwoorden

        Artikelen