Hakenkruis in het knoopsgat

Al in 1923 signaleert Joseph Roth op reportage in Duitsland hoe honger, ressentiment en antisemitisme de kiem leggen voor de opkomst van Adolf Hitler. In de jaren daarop blijft hij journalistieke reizen door het land maken. Zijn rake observaties leggen bloot hoe het nazisme zich nestelt in het dagelijks leven: van hakenkruisvlaggen in badplaatsen tot de verheerlijking van Hitler in de boekhandel. Met een bijna angstaanjagende intuïtie doorziet Roth ook de aantrekkingskracht van het regime op een jonge generatie.

In Hakenkruis in het knoopsgat bundelt en vertaalt Els Snick de meest prangende stukken die Roth tussen 1923 en 1939 schreef. Samen vormen ze een confronterende getuigenis van een tijdperk dat nog altijd echoot in het onze. Zijn
waarnemingen laten ons scherp naar de eigen wereld kijken.

‘Nog nooit sinds er in deze wereld gelogen wordt, had een leugenaar zoveel machtige luidsprekers ter beschikking. Nog nooit sinds er op aarde verraad wordt gepleegd, werd een verrader door een andere, nog grotere verrader verraden, was er zo’n wedloop van verraders te zien. Maar het is ook nog nooit gebeurd dat het deel van de wereld dat nog niet in de nacht der dictaturen is verzonken, zo verblind wordt door de rode hellegloed van de leugen, zo bedwelmd en doof door het gebrul van die leugen als nu.’ – Joseph Roth, Pariser Tageblatt, 6 maart 1934

‘Ach, wat was Roth helderziend, in dat voorjaar van 1934, toen alles nog moest komen, en opnieuw moest komen.’ – Geert Mak