Duurzamer dan brons

Toen de Statenvertaling in 1637 verscheen, heette die de ‘nieuwe oversettinge’, als vervanger van de bestaande Deux-Aesvertaling. Maar waarom was er eigenlijk een nieuwe vertaling nodig? Hoe ‘nieuw’ was die vertaling uiteindelijk? Wie waren er allemaal bij betrokken en wat waren hun bedoelingen bij dit vertaalproject? Deze studie gaat over de identiteit van de ‘nieuwe vertaling’. Die identiteit wordt niet alleen zichtbaar in de tekst, maar ook – en misschien nog meer – in de vormgeving van het boek én in de opzet van het vertaalproject.

De Statenvertaling ontstond niet voor niets in de eerste helft van de 17e eeuw. In de meeste omliggende landen hadden al Bijbelvertalingen met een gereformeerd karakter het licht gezien. De
Gereformeerde Kerk in de Republiek wilde daar niet bij achterblijven. De synode van Dordrecht besloot daarom in 1618 om, met steun van de overheid, te komen tot een Nederlandse, gereformeerde Bijbelvertaling. Veel pogingen in de vijftig jaar daarvoor waren op niets uitgelopen. Na de kerkelijke en politieke onrust in de jaren van het Bestand was er behoefte aan eenheid en stabiliteit in kerk en samenleving. Er was een breed gedragen urgentie om ‘voor eens ende altoos’ een duurzame Bijbelvertaling tot stand te brengen. Een netwerk aan betrokkenen zorgde ervoor dat er een vertaling ontstond die verworteld was in de traditie én een blijvende plek verwierf in de geschiedenis van de Nederlandse identiteit. Bijna vierhonderd jaar na zijn verschijning staat de Statenvertaling nog steeds als een monument.