Marco Blokhuis,
Jan Dirk Wassenaar
Het kerkinterieur op de schop
De gevolgen van de Reformatie voor de middeleeuwse kerken in Nederland
Gebonden Nederlands 2025 1e druk 9789464566376Op voorraad
Nu besteld, dinsdag in huis
Gratis verzonden
Samenvatting
Nadat de Reformatie in ons land voet aan de grond had gekregen, werden de kerken gezuiverd van alles wat aan de katholieke eredienst herinnerde. Dat is althans het gangbare beeld. Aan de hand van tal van voorbeelden uit oude stads- en dorpskerken laten de auteurs zien dat toch veel middeleeuwse interieuronderdelen (preekstoelen, koorhekken en orgels) gehandhaafd zijn en dat nieuwe (doophekken, pilaarbanken en tekstborden) eraan zijn toegevoegd. Ook staan de auteurs stil bij verwijderde onderdelen die later weer zijn teruggebracht, zoals doopvonten, muurschilderingen en nissen. Met speciale aandacht voor het vroegste protestantse zilveren avondmaalsgerei biedt 'Het kerkinterieur op de schop' een fraai overzicht van de interieurs van protestantse kerken en het gebruik ervan – met nadruk op de periode van 1572 tot halverwege de zeventiende eeuw.
Specificaties
ISBN13:9789464566376
Taal:Nederlands
Bindwijze:gebonden
Aantal pagina's:248
Uitgever:Amsterdam University Press
Druk:1
Verschijningsdatum:24-11-2025
Hoofdrubriek:Kunst en cultuur
Lezersrecensies
Wees de eerste die een lezersrecensie schrijft!
Inhoudsopgave
Woord vooraf 7
Inleiding 8
I Historische context 13
1 De Beeldenstorm van 1566 14
2 De Tachtigjarige Oorlog 22
3 De zuivering van het kerkinterieur 32
II Interieuronderdelen die na
de zuivering gehandhaafd zijn 39
4 Preekstoelen 40
Preekstoelen vóór de Reformatie 40
Bewaard gebleven preekstoelen 43
Preekstoelen na de Reformatie 45
Klankborden 46
Verplaatsing van preekstoelen 51
5 Koorafscheidingen 52
Het afgescheiden koor 52
Doksalen 52
Koorhekken 57
Koorhekken na de Reformatie 58
Gebruik van het koor 61
Ingrijpende wijzigingen 65
6 Orgels 66
Orgels vóór de Reformatie 66
Verplaatste en aangepaste orgels 66
Gebruik van het orgel 71
Orgelluiken 73
Orgelluiken op schilderijen 74
Andere thema’s op orgelluiken 79
III Interieuronderdelen die na
de zuivering verdwenen zijn 83
7 Altaren en altaarstukken 84
Verwijdering van altaren 84
Altaarstenen 87
Hergebruik van altaarstenen 87
Herwaardering van altaarstenen 88
Altaarstukken 89
8 Beelden en schilderingen 94
Verwijdering van beelden en
schilderingen 94
Beelden als museale aanwinsten 98
Opnieuw beelden in de kerk 99
Hergebruik van materiaal en
desacralisatie 101
Onderwaardering en herwaardering
van schilderingen 102
Thema’s van schilderingen 103
Het Laatste Oordeel 107
Gewelfschotels en sluitstenen 111
Terugkeer van beelden 116
9 Doopvonten 120
Een andere dooppraktijk 120
Hergebruik van doopvonten 121
Soorten doopvonten 121
Verplaatste doopvonten 123
Doopvonten als museale aanwinsten 125
Geelkoperen doopvonten 126
Invloed van de Liturgische Beweging 127
10 Nissen 134
Katholieke nissen in protestantse kerken 134
Sacramentsnissen en sacramentshuizen 134
Inleiding 8
I Historische context 13
1 De Beeldenstorm van 1566 14
2 De Tachtigjarige Oorlog 22
3 De zuivering van het kerkinterieur 32
II Interieuronderdelen die na
de zuivering gehandhaafd zijn 39
4 Preekstoelen 40
Preekstoelen vóór de Reformatie 40
Bewaard gebleven preekstoelen 43
Preekstoelen na de Reformatie 45
Klankborden 46
Verplaatsing van preekstoelen 51
5 Koorafscheidingen 52
Het afgescheiden koor 52
Doksalen 52
Koorhekken 57
Koorhekken na de Reformatie 58
Gebruik van het koor 61
Ingrijpende wijzigingen 65
6 Orgels 66
Orgels vóór de Reformatie 66
Verplaatste en aangepaste orgels 66
Gebruik van het orgel 71
Orgelluiken 73
Orgelluiken op schilderijen 74
Andere thema’s op orgelluiken 79
III Interieuronderdelen die na
de zuivering verdwenen zijn 83
7 Altaren en altaarstukken 84
Verwijdering van altaren 84
Altaarstenen 87
Hergebruik van altaarstenen 87
Herwaardering van altaarstenen 88
Altaarstukken 89
8 Beelden en schilderingen 94
Verwijdering van beelden en
schilderingen 94
Beelden als museale aanwinsten 98
Opnieuw beelden in de kerk 99
Hergebruik van materiaal en
desacralisatie 101
Onderwaardering en herwaardering
van schilderingen 102
Thema’s van schilderingen 103
Het Laatste Oordeel 107
Gewelfschotels en sluitstenen 111
Terugkeer van beelden 116
9 Doopvonten 120
Een andere dooppraktijk 120
Hergebruik van doopvonten 121
Soorten doopvonten 121
Verplaatste doopvonten 123
Doopvonten als museale aanwinsten 125
Geelkoperen doopvonten 126
Invloed van de Liturgische Beweging 127
10 Nissen 134
Katholieke nissen in protestantse kerken 134
Sacramentsnissen en sacramentshuizen 134
Verwijdering van sacramentshuizen 135
Aan het licht gekomen
sacramentshuizen 138
Piscina-nissen 140
Overige nissen 143
Herwaardering van nissen 144
IV Interieuronderdelen die na
de zuivering aangebracht zijn 149
11 Doophekken en dooptuinen 150
Hekwerken rondom de preekstoel 150
Vroege doophekken 150
Doophuizen als kenmerk van het protestantse
kerkinterieur 154
De dooptuin als het liturgische centrum 155
De plaats en de uitvoering van
de dooptuin 156
Andere mensen in de dooptuin 158
Het doophek bedreigd 159
12 Tekstschilderingen 164
Tekstschilderingen voor en na
de Reformatie 164
De overgang van beeld naar Woord 166
De Tien Geboden, de Geloofsbelijdenis en het
Onzevader 168
Verplaatste tekstborden 172
Makers van tekstborden 173
Afbeeldingen op tekstborden 175
Predikantenborden 177
Verval en herwaardering van
tekstschilderingen 177
13 Banken 178
Zitten en staan in de kerk 178
Kerkbanken 178
Zitplaatsen voor geestelijken en
herenbanken 183
Kerkenraads- en overheidsbanken 183
Verschillende latere ontwikkelingen 190
V De kerkruimte als begraafplaats 195
14 Graftekens 196
Luidklokken 196
Begraven in de kerk 198
Grafmonumenten 199
Epitafen 204
Verwijderde memorietafels 209
Grafzerken 211
Wapenborden en rouwborden 217
Overgangstekstborden 220
Herwaardering van graftekens 221
VI Avondmaalsgerei 225
15 Zilveren avondmaalsbekers 226
Avondmaalsviering ‘onder beide
gedaanten’ 226
Avondmaalsbekers in de protestantse
traditie 226
De oudste avondmaalsbekers 227
Continuïteit met de katholieke traditie 228
Katholieke afbeeldingen en teksten 235
Zilveren avondmaalsbekers vanaf
de zeventiende eeuw 236
Geraadpleegde literatuur 238
Register van plaatsnamen 246
Aan het licht gekomen
sacramentshuizen 138
Piscina-nissen 140
Overige nissen 143
Herwaardering van nissen 144
IV Interieuronderdelen die na
de zuivering aangebracht zijn 149
11 Doophekken en dooptuinen 150
Hekwerken rondom de preekstoel 150
Vroege doophekken 150
Doophuizen als kenmerk van het protestantse
kerkinterieur 154
De dooptuin als het liturgische centrum 155
De plaats en de uitvoering van
de dooptuin 156
Andere mensen in de dooptuin 158
Het doophek bedreigd 159
12 Tekstschilderingen 164
Tekstschilderingen voor en na
de Reformatie 164
De overgang van beeld naar Woord 166
De Tien Geboden, de Geloofsbelijdenis en het
Onzevader 168
Verplaatste tekstborden 172
Makers van tekstborden 173
Afbeeldingen op tekstborden 175
Predikantenborden 177
Verval en herwaardering van
tekstschilderingen 177
13 Banken 178
Zitten en staan in de kerk 178
Kerkbanken 178
Zitplaatsen voor geestelijken en
herenbanken 183
Kerkenraads- en overheidsbanken 183
Verschillende latere ontwikkelingen 190
V De kerkruimte als begraafplaats 195
14 Graftekens 196
Luidklokken 196
Begraven in de kerk 198
Grafmonumenten 199
Epitafen 204
Verwijderde memorietafels 209
Grafzerken 211
Wapenborden en rouwborden 217
Overgangstekstborden 220
Herwaardering van graftekens 221
VI Avondmaalsgerei 225
15 Zilveren avondmaalsbekers 226
Avondmaalsviering ‘onder beide
gedaanten’ 226
Avondmaalsbekers in de protestantse
traditie 226
De oudste avondmaalsbekers 227
Continuïteit met de katholieke traditie 228
Katholieke afbeeldingen en teksten 235
Zilveren avondmaalsbekers vanaf
de zeventiende eeuw 236
Geraadpleegde literatuur 238
Register van plaatsnamen 246
Afgekapt op 60 regels
Anderen kochten ook
Ursus Wehrli€ 16,–
Piet van der Voort€ 67,95
Mascha van Damme€ 39,50
Clémentine L. Diepen€ 20,–
Ward Hoskens€ 39,95
Onbekend€ 39,95
Rubrieken
- advisering
- algemeen management
- coaching en trainen
- communicatie en media
- economie
- financieel management
- inkoop en logistiek
- internet en social media
- it-management / ict
- juridisch
- leiderschap
- marketing
- mens en maatschappij
- non-profit
- ondernemen
- organisatiekunde
- personal finance
- personeelsmanagement
- persoonlijke effectiviteit
- projectmanagement
- psychologie
- reclame en verkoop
- strategisch management
- verandermanagement
- werk en loopbaan