Terwijl Nederland, Europa en Noord-Amerika worstelen met vergrijzing en krimpende beroepsbevolkingen, voltrekt zich op het Afrikaanse continent een tegengestelde ontwikkeling. Rond 2036 zal de Afrikaanse beroepsbevolking naar verwachting groter zijn dan die van China en India samen. Dat is een prognose op basis van VN-demografische gegevens. De gemiddelde leeftijd in Afrika bedraagt momenteel 19 jaar; in Europa is dat 43. Alleen al Nigeria groeit volgens de huidige prognoses richting een bevolking van bijna één miljard inwoners aan het einde van deze eeuw.
Een deel van onze vergrijzingsproblematiek kan worden opgevangen met AI en robotisering. Toch zullen we ook in de toekomst niet zonder menskracht kunnen, al zal die steeds vaker op afstand worden ingezet.
Tegelijkertijd krimpt de Chinese bevolking tussen nu en 2100 naar verwachting aanzienlijk. De vraag voor Europese managers is daarom niet óf Afrika een economische factor van betekenis wordt, maar wanneer en hoe.
54 landen, niet één verhaal
Een veelgemaakte fout is Afrika als één markt te beschouwen. Het continent telt 54 landen, elk met een eigen cultuur, economie, politieke context en groeipotentieel. Noord-Afrika kent een heel ander profiel dan Sub-Sahara-Afrika, dat beschikt over uitgestrekte landbouwgebieden, grote kuststeden en een snel groeiende bevolking.
Een toegankelijke, soms humoristische introductie tot het continent biedt Afrika is geen land van de Nigeriaanse journalist Dipo Faloyin. Hij rekent af met hardnekkige westerse clichés over Afrika en laat zien hoe divers en complex het continent werkelijk is. Wie zijn beeld wil bijstellen, vindt in dit boek een uitstekend vertrekpunt.
Twee groeipijlers: landbouw en productie
In How Africa Works: Success and Failure on the World's Last Developmental Frontier analyseert Joe Studwell waarom sommige Afrikaanse landen economisch succes boeken en andere achterblijven. Landen als Rwanda, Botswana, Mauritius en Ethiopië zijn er ieder op hun eigen manier in geslaagd politieke stabiliteit te combineren met exportgerichte groei. Rwanda geldt daarbij als een opvallend voorbeeld. Na de genocide in de jaren negentig bouwde het land aan een relatief stabiele samenleving, met een duidelijke langetermijnvisie op landbouw, industrie en technologie. Het zijn landen om goed in de gaten te houden.
Sub-Sahara-Afrika beschikt bovendien over iets wat wereldwijd steeds schaarser wordt: grote oppervlakten beschikbare landbouwgrond, een jonge beroepsbevolking en strategische liggingen aan zeeroutes richting Europa, Noord- en Zuid-Amerika en Azië. China en India, die beide te maken krijgen met vergrijzing en afnemende bevolkingsgroei, beginnen inmiddels productiecapaciteit naar het continent te verplaatsen. Dat is geen toeval.
De arbeidskosten zijn relatief laag, de geletterdheid neemt toe en in steden als Lagos, Addis Abeba en Kaapstad ontstaan innovatieve techhubs. Vrijwel alle economische activiteit, communicatie en kennisuitwisseling verloopt via mobiele technologie. Dat verlaagt de drempel tot participatie en stimuleert de ontwikkeling van een enorme interne markt.
De onzichtbare motor: de township-economie
Wie de Afrikaanse economie wil begrijpen, kan de informele sector niet negeren. In Zuid-Afrika woont ongeveer een derde van de bevolking in een township, ook wel kasi genoemd. De gezamenlijke economische waarde van deze kasi-economie wordt geschat op zo'n 45 miljard euro.
In Kasinomics beschrijft GG Alcock hoe deze gemeenschappen bruisen van ondernemerschap: van streetfood en kledingwinkels tot autowasserettes, particuliere zorg en kleinschalige logistiek. Deze micro-ondernemers zijn wendbaar, klantgericht en innovatief en vormen een snel groeiende consumentenmarkt. Sommige townshipbedrijven groeien inmiddels door naar bredere markten, waaronder toerisme en zakelijke dienstverlening. Ook voor Europa liggen hier lessen, zeker nu lokaal produceren en regionale economieën opnieuw aan belang winnen.
Vooruitkijken loont
Made in China was decennialang vanzelfsprekend. Over enkele decennia zou Made in Africa wel eens dezelfde vanzelfsprekendheid kunnen krijgen. Organisaties die nu investeren in kennis, relaties en aanwezigheid op het continent bouwen aan een concurrentiepositie die later moeilijk te evenaren is. Stilzitten is ook een keuze, maar zelden een strategie.
Praktische tips voor managers
- Maak onderscheid tussen regio’s. Behandel Afrika niet als één markt. Richt u eerst op stabiele, snelgroeiende landen als mogelijke partners of vestigingslocaties.
- Volg de verschuiving van productie. China en India verplaatsen productie naar Afrika. Onderzoek of uw leveranciers of productiepartners dezelfde beweging maken en welke kansen of risico's dat oplevert.
- Neem de informele economie serieus. De township-economie is geen randverschijnsel. Wie succesvol wil ondernemen in Afrika, doet er goed aan te begrijpen hoe lokale micro-economieën functioneren.
- Investeer in lokale kennis. Samenwerking met lokale ondernemers, kennisinstellingen en overheden is essentieel. Succesvolle Afrikaanse economieën combineren lokaal ondernemerschap met internationale expertise.
- Denk in decennia, niet in kwartalen. De economische opkomst van Afrika is een langetermijnontwikkeling. Organisaties die nu investeren in kennis, relaties en netwerken bouwen een voorsprong op die later moeilijk is in te halen.