Zelfkennis is een groot goed. Toen Boukje Keijzer vier jaar geleden vanwege haar reputatie als ‘ontregelaar’ door de Goldschmeding Foundation werd benaderd voor een programma over conscious contracting, vroeg ze om programmatische ondersteuning. ‘Inhoudelijk ben ik sterk genoeg, maar ik heb wel iemand nodig die het programmamanagement kan doen’, vertelt Keijzer, die sociaal psycholoog en communicatiewetenschapper is. ‘We wilden verschillende partijen bij het programma betrekken, maar al dat geregel is niet mijn forte. Dat begrepen ze wel. Ze kenden ook iemand die daar wel heel sterk in is: Monique. Dat bleek een uitstekende keuze. Meteen bij onze eerste ontmoeting was er een klik en wisten we dat we dit programma samen tot een succes konden maken.’
Met haar achtergrond in hr, communicatie en teammanagement besefte Monique Vering ook dat ze samen iets moois tot stand zouden kunnen brengen. ‘Op dat moment was er nog helemaal geen sprake van een boek. Het doel was in eerste instantie om met een kleine groep organisaties ervaring op te doen met een andere manier van contracteren. Dat sloeg enorm aan. Het programma kreeg steeds meer vorm en we maakten de wereld duidelijk waar we mee bezig waren. Daar hebben we, met onze achtergrond in communicatie, elkaar echt in gevonden.’
Een warm welkom
Het concept conscious contracting, overgewaaid uit de Verenigde Staten, sprak Keijzer aan. ‘Als ontregelaar beschouw ik het als een challenge om allerlei regels en processen te vereenvoudigen’, zegt ze. ‘Een arbeidscontract is misschien wel de meest extreme vorm van een regel. Vaak wordt gezegd: dit moet erin, dat ook, en dat… Maar wie zegt dat? Waar staat dat? Samen met arbeidsrechtadvocaten van BVDV bekijken we bij iedere organisatie opnieuw welke bepalingen echt nodig zijn. Het uitgangspunt is alleen op te nemen wat echt belangrijk is voor de organisatie, de werknemer en hun onderlinge relatie. Dat betekent niet dat we er zomaar van alles uit slopen. Het blijft een contract. Concurrentiebedingen en een geheimhoudingsverklaring zijn soms onmisbaar.’
Bij veel arbeidscontracten is er desalniettemin sprake van een overvloed aan beperkende bepalingen, zegt Vering, die niet echt uitnodigend zijn. ‘Een organisatie doet veel moeite om de juiste mensen binnen te halen, maar komt vervolgens op de proppen met een contract waaruit gestold wantrouwen spreekt. Dat geeft een gek gevoel. Je wil je nieuwe mensen toch een warm welkom bieden? Een ander probleem is dat veel contracten in juridisch jargon zijn opgesteld. Niet alle werknemers beheersen de Nederlandse taal even goed, een op de acht werkenden is laaggeletterd. Soms omdat ze moeite hebben met lezen, soms omdat ze geen goed Nederlands spreken. Regelmatig tekenen mensen een arbeidscontract dat ze nauwelijks begrijpen.’
Keijzer: ‘Door de juridische formuleringen zit het conflict bovendien al ingebakken. Als er staat dat het Nederlands recht van toepassing is, lijkt het alsof je de gang naar de rechtbank al hebt voorbereid. Maar een arbeidscontract is niet bedoeld voor juristen, het is bedoeld voor de werkgever en de werknemer. Wat kunnen zij van elkaar verwachten? Als je dat op een menselijker manier opschrijft, dan begrijpt iedereen wat de bedoeling is en zal er ook minder snel een conflict ontstaan.’
Overbodig
Sinds de start van het programma vier jaar geleden zijn al meer dan 160 organisaties aan de slag gegaan met conscious contracting. Daarvoor ging het bekende voorbeeld van Tony’s Chocolonely al viraal, dat een kleurrijke, in de huisstijl vormgegeven one-pager gebruikt als arbeidscontract. Hypotheekverstrekker Viisi vroeg de bekende tekenaar Joost Swarte om een kunstwerk te maken. Nieuwe werknemers krijgen een exemplaar en een begeleidende brief, waarin de belangrijkste afspraken nog eens op papier zijn gezet. ‘Dat zijn leuke manieren om duidelijk te maken waar je als organisatie voor staat’, vertelt Vering. ‘Veel bepalingen in een doorsnee arbeidscontract zijn eigenlijk overbodig. Ze staan in de cao of in de wet. Daar ben je in je arbeidsrelatie al aan gebonden, dus die hoef je niet nog een keer op te schrijven. Maar bijvoorbeeld de missie en de waarden, of de mooie extra’s die je biedt zoals ontwikkelmogelijkheden, worden juist helemaal niet zo vaak vastgelegd.’
Niet dat zo’n one-pager of kunstwerk de standaard moet zijn, stelt Keijzer. ‘Dat is geen doel op zich. We hebben ook wel contracten van zes pagina’s, die grotendeels uit tekst bestaan. Het gaat erom wat bij een organisatie past. Onze medewerkers willen iets dat serieus oogt, horen we regelmatig. Dan gaan we op zoek naar de beste vertaling daarvan. Daarbij is het goed te beseffen dat wat leesbaar is voor laaggeletterden, leesbaar is voor iedereen. Iedereen wordt blij van een overeenkomst die begrijpelijk is.’
Niet bang zijn
Keijzer en Vering zijn goed op elkaar ingespeeld geraakt, eerst tijdens het programma, vervolgens tijdens het schrijven van Contracten die werken voor mensen. ‘Ik heb van Boukje geleerd hoe je ontregelvragen kunt stellen’, vertelt Vering. ‘Het ontbreekt mij niet aan moed, ik ben zelf ook ondernemer, maar ik heb echt geleerd door te vragen. ‘Wie bepaalt dat?’ ‘Waar staat dat, dat het zo moet?’ Dat vind ik een leuke mindset. Als je er eenmaal mee begint, kun je die niet meer loslaten.’
Keijzer: ‘Wat ik van Monique heb geleerd, is het belang van de identiteit van een organisatie, van de waarden. Haar missie is mooie zaken doen met mooie mensen. Monique is in staat de bijdrage van elke organisatie zichtbaar te maken. Dat doet ze op een manier waardoor die organisaties zelf soms een beetje verrast zijn. Oh ja, zie je ze dan denken, dit is wie wij zijn en waar wij voor staan. Dat doet ze heel knap.’
Geen contract
Zelf hebben Keijzer en Vering overigens geen contract. ‘Nee, in het eerste gesprek was duidelijk wat we belangrijk vonden. We begonnen met een pilot, dus we wisten ook niet waartoe onze samenwerking zou leiden en hoe lang die zou duren. Maar we vullen elkaar steeds goed aan. We vertrouwen elkaar volledig, elke toevoeging waar een van ons mee komt, maakt het geheel weer beter.’
Ze hebben elkaar gevonden in dit onderwerp. ‘We willen met dit boek laten zien dat conscious contracting echt een reëel en serieus alternatief is voor de traditionele manier van contracten opstellen’, zegt Keijzer. ‘Het is geen niche meer. Inmiddels zijn al meer dan 160 organisaties van uiteenlopende grootte in verschillende sectoren hiermee aan de slag. Het blijkt goed te werken en voorziet duidelijk in een behoefte. Ik zeg altijd: je moet er niet bang voor zijn, ga het gewoon proberen.’ Vering: ‘Daar kan ik me alleen maar bij aansluiten. Op dit moment is het nog de norm om je in juridische taal uit te drukken. Maar het kan echt veel eenvoudiger, zonder iets van die juridische robuustheid te verliezen. Ik denk dat we dat met onze Schrijfwijzer achterin Contracten die werken voor mensen ook laten zien. Je kunt er morgen zelf mee beginnen.’
Benieuwd hoe je arbeidscontracten begrijpelijker én menselijker maakt, zonder in te leveren op juridische zekerheid? In Contracten die werken voor mensen laten Boukje Keijzer en Monique Vering zien hoe conscious contracting organisaties helpt om vertrouwen, duidelijkheid en werkgeverschap centraal te stellen. Het boek is verkrijgbaar bij Managementboek.