AI is inmiddels voor veel professionals en organisaties onderdeel van hun dagelijkse praktijk. Natuurlijk is dat wennen, want de technologie verandert niet alleen hoe we werken, maar ook hoe we ons binnen ons vakgebied ontwikkelen. Jarenlang verliep dat volgens een vertrouwd patroon. Je begon met eenvoudige werkzaamheden, keek mee met ervaren collega’s, kreeg steeds complexere taken en volgde af en toe een training of cursus. Zo bouwde je kennis, ervaring en vakmanschap op.
Sinds de komst van AI staat die traditionele leercurve onder druk. Eenvoudige taken worden steeds vaker uitbesteed aan AI. Daardoor wordt het voor starters lastiger om ervaring op te doen. Verder bestaat het gevaar dat de vaardigheden van mediors en seniors ‘roestig’ worden, omdat ze mentale uitdagingen regelmatig uitbesteden aan AI. ‘Dit noem je cognitive offloading’, zegt Sibrenne. ‘Daardoor word je luier in je manier van denken. Maar als je AI op de juiste manier inzet, kan het je werk ook leuker en creatiever maken. Joitske en ik kunnen inmiddels niet meer zonder. Voordat we met elkaar in gesprek gaan over een nieuw project, doen we allebei eerst een sparringsessie met AI. Dit levert veel bruikbare ideeën en invalshoeken op, waar we tijdens ons overleg op voortborduren.’
AI omarmen
Sibrenne vindt dat je AI als professional én als organisatie maar beter kunt omarmen. ‘AI heeft nu al invloed op de manier waarop mensen informatie zoeken, beslissingen voorbereiden, teksten maken, oefenen, reflecteren en samenwerken. De vraag is dus niet óf je ermee aan de slag moet gaan, maar hoe je zorgt dat je dit slim, kritisch en verantwoord doet. Zo voorkom je dat je op termijn wordt ingehaald door mensen en organisaties die AI wél op een goede manier inzetten.’ AI omarmen betekent volgens Sibrenne niet dat je als organisatie medewerkers simpelweg toegang geeft tot een aantal tools en vervolgens verwacht dat ze er zelf wel uitkomen. ‘Dan maak je van AI-gebruik iets individueels, terwijl het juist een gezamenlijke leeropgave is. Om van de voordelen van AI te profiteren, moet je de juiste voorwaarden creëren. Dat begint met duidelijke afspraken over veiligheid, privacy en verantwoord gebruik. Daarnaast is het slim om te investeren in een eigen AI-omgeving, waarin medewerkers veilig kunnen oefenen en werken.’
Het is ook belangrijk dat medewerkers AI-geletterd zijn. Sibrenne: ‘Ze moeten begrijpen wat AI wel en niet kan, waarvoor je de technologie zinvol kunt inzetten en waar de risico’s zitten. Ook moeten ze zich bewust worden van de gevaren die AI met zich meebrengt. Denk aan bias, hallucinaties en de neiging van chatbots om gebruikers naar de mond te praten.’
Ruimte om te experimenteren
Om AI écht onderdeel te maken van het dagelijks werk, is ruimte nodig om te experimenteren in echte werksituaties. Sibrenne: ‘Alleen dan kunnen professionals ontdekken wat werkt, wat schuurt en waar hun eigen professionele oordeel onmisbaar blijft. Juist door met je collega’s gesprekken te voeren over voorbeelden, fouten en twijfels ontstaat AI-geletterdheid. Bovendien ontwikkel je zo sámen een kritische blik op het gebruik van AI.’
Die gesprekken zijn ook belangrijk omdat een AI-beleid nooit voor iedere praktijksituatie een pasklaar antwoord heeft. Er blijven altijd grijze gebieden bestaan: welke informatie deel je wel met een chatbot en welke niet? Hoe check je de output? En waarin is AI helpend en wat kun je beter zelf doen? Volgens Sibrenne doen organisaties er daarom goed aan om het gebruik van AI regelmatig op de agenda te zetten. Bijvoorbeeld tijdens teamoverleggen of intervisiegesprekken. ‘Vraag dan niet alleen: wat heb je met AI gedaan? Maar vooral: hoe heb je AI ingezet? Wat heb je ervan geleerd? Waar twijfelde je over? En wat betekent dit voor ons vakmanschap? Zo bouw je binnen de organisatie kennis en ervaring op.’
Functies anders inrichten
Volgens Wagenaar is het noodzakelijk om kritisch te kijken naar de manier waarop werk en functies zijn ingericht. Als AI steeds meer taken ondersteunt of overneemt, verandert niet alleen het werk zelf, maar ook de manier waarop professionals hun vakkennis ontwikkelen. ‘Veel vakmanschap ontstaat juist door het werk zélf te doen: door te schrijven, te analyseren, gesprekken voor te bereiden en daar feedback op te krijgen. Als AI een deel van dat werk overneemt, moeten we opnieuw nadenken over manieren om kennis en ervaring op te bouwen.’
Een mogelijkheid waar Sibrenne veel vertrouwen in heeft, is het opnieuw vormgeven van ‘meester-gezel-leren’. ‘Laat juniors en seniors bijvoorbeeld samen naar de output van AI kijken: wat in dit AI-antwoord is bruikbaar en waarom? Welke aannames zitten erin? Wat zou jij als ervaren professional anders doen? Dan kijk je niet alleen naar het resultaat, maar ook naar het professionele denkproces en de impliciete vakkennis die nodig zijn om tot dat resultaat te komen.’
Leren op de werkplek
AI biedt ook veel kansen om leren dichter bij het werk te organiseren. Wagenaar: ‘Je komt tijdens je werk iedere dag situaties tegen waarop je kunt reflecteren, waarover je feedback kunt vragen of die je met collega's kunt bespreken. AI vergroot die mogelijkheden enorm. Een chatbot kan bijvoorbeeld fungeren als sparringpartner, coach of oefenmaatje. Stel dat je een projectplan moet schrijven. Dan kun je vragen of de chatbot jou eerst vijf vragen stelt over de context van het project. Zo breng je je eigen denkproces op gang. Ook kun je met AI praktijksituaties oefenen. Wil je bijvoorbeeld beter worden in het voeren van lastige gesprekken? Laat de chatbot dan de rol spelen van een kritische klant of collega en vraag hem na afloop van het oefengesprek om feedback over toon, structuur, vraagstelling en reactiepatronen.’
Een groot voordeel van AI is dat je precies op het moment dat je ergens tegenaan loopt, kunt oefenen, feedback kunt vragen of nieuwe kennis kunt opdoen. ‘Daardoor wordt leren steeds meer een vanzelfsprekend onderdeel van je dagelijkse werkzaamheden’, zegt Sibrenne. ‘Maar leren met AI wordt pas écht krachtig als je individuele AI-ervaringen ook deelt met je collega’s. Wat je met AI ontdekt, moet niet alleen in jouw eigen chatgeschiedenis blijven hangen. Deel het met je team: welke prompts werkten goed? Welke output was twijfelachtig? Welke afwegingen maakte ik? En wat zegt dit over vakmanschap? Zo wordt AI niet alleen een persoonlijk hulpmiddel, maar ook een motor voor gezamenlijk leren op de werkplek.’
De toekomst van werkplekleren met AI
Betekent de opkomst van werkplekleren met AI dat traditionele trainingen van één of meerdere dagen straks verdwijnen? Sibrenne denkt van niet. ‘Leren en oefenen in een groep blijven belangrijk. Vooral vanwege de ontmoeting, de uitwisseling van ervaringen en het samen betekenis geven aan nieuwe kennis. Ik denk juist dat traditionele trainingen en werkplekleren met AI elkaar versterken. Een training is dan niet een losstaand moment, maar onderdeel van een leerproces dat je doorloopt in je dagelijkse werk.’
Op dit moment is AI nog reactief: de professional stelt een vraag en de tool reageert. Sibrenne verwacht dat AI in de toekomst veel proactiever wordt. ‘AI kan dan bijvoorbeeld signaleren wanneer er een leermoment tijdens het werk ontstaat en precies díé ondersteuning aanbieden die daarbij past. Dat klinkt handig, maar het roept ook belangrijke vragen op: wie bepaalt eigenlijk wat een goed leermoment is? Wie stuurt de ontwikkeling van professionals: de medewerker zelf, de organisatie of het algoritme? En hoe zorgen we dat leren niet verandert in een reeks micro-oefeningen die je automatisch voorgeschoteld krijgt?’
Wagenaar ziet hier een belangrijke taak voor Learning & Development-professionals. ‘Zij kunnen helpen om niet alleen naar de efficiëntie van AI te kijken, maar ook naar autonomie, vakmanschap, kritisch denken en leerplezier. L&D’ers kunnen binnen hun organisatie scenario’s verkennen, veilige experimenteerruimte creëren en gesprekken leiden over wat waardevol AI-gebruik is.’
Daar sluit het boek Werkplekleren met AI direct op aan. Sibrenne en Joitske laten zien hoe je leren niet los van het werk organiseert, maar juist verweeft met dagelijkse taken, reflectie, samenwerking en professionele ontwikkeling. ‘Het boek bevat inspirerende praktijkvoorbeelden, werkvormen en kant-en-klare prompts. Daarnaast zet het aan tot een nieuwe manier van kijken: hoe ontwerp je werkplekleren zó dat AI professionals helpt om zelf te blijven nadenken, te oefenen én te groeien in hun vak? Daar zien wij heel veel kansen.’
Benieuwd hoe je AI inzet zonder je vakmanschap te verliezen? Bestel Werkplekleren met AI bij Managementboek en ontdek hoe je AI gebruikt om slimmer te leren, kritisch te blijven denken en je professioneel te blijven ontwikkelen.