Er staat een fout in het boek van Jimmy Wales. In het hoofdstuk dat gaat over politieke polarisatie schrijft de mede-oprichter van de online encyclopedie Wikipedia dat in Amerika de afgelopen jaren een Republikeins lid van het Congres werd doodgeschoten.
Maar volgens Wikipedia’s eigen lemma ‘Lijst van leden van het Amerikaanse congres die tijdens hun ambtsperiode zijn gedood of gewond geraakt’ dateert de laatste politieke moord op een Republikeinse volksvertegenwoordiger uit 1868, toen de afgevaardigde James Hinds uit Arkansas door een lid van de witte suprematistische terreurorganisatie Ku Klux Klan in de rug werd geschoten.
Gabrielle Giffords
In zijn buitenhuis in de Engelse countryside weet de inmiddels tot Brit genaturaliseerde Wales zo snel niet hoe de onzorgvuldigheid in het manuscript heeft kunnen sluipen. ‘Ik geloof dat we refereerden aan Gabrielle Giffords uit Arizona, die in 2011 in haar hoofd werd geschoten. Maar zij was inderdaad een Democraat, en overleefde de aanslag.’
Wat de reden ook mag zijn, het gegeven dat de onjuiste bewering met een eenvoudige zoekopdracht via Wikipedia kan worden gecontroleerd laat zien hoe veelzijdig de online encyclopedie sinds de oprichting in 2001 inmiddels is. Alleen al de Amerikaanse versie beschikt over meer dan zeven miljoen lemma’s over elk mogelijk onderwerp.
Ter vergelijking: de Encyclopaedia Britannica, die op het gebied van naslagwerken honderden jaren lang de toon zette, kwam op het hoogtepunt niet verder dan zo’n 75.000 artikelen.
Poortwachtersfunctie
Daarmee speelt het door vrijwilligers bijgehouden Wikipedia in het post-truth tijdperk, waarin misinformatie en desinformatie schering en inslag zijn geworden, een cruciale rol. Wales: ‘De poortwachtersfunctie van websites is heel belangrijk geworden, vooral met door AI gegenereerde content waarbij je niet weet wat de bronnen zijn. Mensen hebben een behoefte aan kwaliteitsinformatie, en willen zekerheid dat wat ze lezen ook daadwerkelijk klopt. Ik wil niet zeggen dat we de enige zijn die deze mogelijkheid bieden; op het platform Reddit heb je bijvoorbeeld ook online gemeenschappen die te goeder trouw de waarheid nastreven. Maar bij Wikipedia kun je er altíjd van uitgaan dat feitelijke onjuistheden gecorrigeerd zullen worden.’
Transparantie
In De Zeven Regels voor Vertrouwen beschrijft Wales hoe Wikipedia die uitzonderlijke vertrouwenspositie heeft weten te verwerven. Het boek is een terugblik op 25 jaar ondernemen en biedt daarnaast een aantal managementprincipes waar ook organisaties uit andere sectoren hun voordeel mee kunnen doen. Misschien wel het belangrijkste daarvan is volgens Wales het bieden van transparantie. Vooral als je eigenlijk wat te verbergen hebt: ‘Het is als leidinggevende eenvoudig om open te zijn als alles goed gaat, en je alleen maar successen te delen hebt. Maar juist als je geconfronteerd wordt met negatieve informatie biedt transparantie een kans om vertrouwen op te bouwen.’
Richard Nixon
Wales wijst in zijn boek op een voorval uit de vroege carrière van oud-president Richard Nixon. Die werd als Senator uit Californië en running mate van de Republikeinse presidentskandidaat Dwight Eisenhower beticht er een geheim fonds op na te houden waarmee hij luxeproducten voor zichzelf en zijn vrouw Pat zou kopen.
In plaats van de beschuldiging te ontkennen nam Nixon de vlucht naar voren. In een landelijke radiotoespraak gaf hij toe dat hij inderdaad beschikte over een fonds, maar bezwoer het publiek dat hij die enkel gebruikte om zijn politieke campagne te bekostigen. Om vervolgens zijn volledige persoonlijke financiële huishouding, van de hoogte van zijn salaris en neveninkomsten tot de kosten van zijn hypotheek en de tegoeden op zijn spaarrekening, openbaar te maken. Het was een in de politiek nog nooit vertoonde zet, waarmee hij direct het vertrouwen van het Amerikaanse publiek terugwon.
Radicale openheid
In navolging van de jonge Nixon streeft ook Wikipedia een beleid van radicale openheid na, aldus Wales. Zo kunnen lezers bij elk artikel opzoeken welke discussies eraan zijn voorafgegaan, hoe de informatie is geverifieerd en in hoeverre de bijdragen van bepaalde auteurs van het platform zijn verwijderd.
Wales adviseert bedrijven om op eenzelfde manier de gordijnen open te gooien. ‘Stel dat je bezig bent met een project en een paar weken voor de deadline beseft dat je die niet gaat halen. Probeer je dan koste wat kost en desnoods met slordig werk je contract na te leven? Of ga je zo snel mogelijk naar je klant toe om uit te leggen dat je tegen een probleem bent aangelopen en daardoor je belofte niet na kunt komen? Die laatste optie is weliswaar ongemakkelijk, maar je zult zien dat mensen het waarderen als je het risico durft te nemen om je kwetsbaar op te stellen.’
Overigens zou Nixon dertien jaar later in het Watergate-schandaal precies het tegenovergestelde van radicale transparantie nastreven, wat er uiteindelijk toe leidde dat hij in ongenade moest aftreden. Wales: ‘Als president Nixon consequent de aanwijzingen van senátor Nixon had gevolgd, dan was het misschien heel anders afgelopen met Tricky Dick.’
Managementadagiums
Een ander managementadagium dat Wales onder de aandacht wil brengen is dat je als organisatie een duidelijk, positief doel moet nastreven waar iedereen achter kan staan. Voor Wikipedia stond dat van meet af aan vast, zegt Wales. ‘Al in mijn eerste TED-Talk in 2004 zei ik dat we een gratis online encyclopedie aan het creëren waren voor elke persoon op de planeet. Dat is misschien niet bepaald visionair, maar het was wel waar onze medewerkers enthousiast van werden. Want het gaf ze ook een identiteit en een gemeenschap.’
inspirerend doel
Het identificeren van een inspirerend doel is misschien makkelijker voor een non-profit die gerund wordt door vrijwilligers dan voor een commercieel bedrijf dat uit is op winstmaximalisatie. Maar zelfs in de meest ogenschijnlijk saaie banen kan betekenis worden aangebracht, aldus Wales. ‘Er schuilt een ongelooflijke waardigheid in elk soort legitiem werk. Werken voor een bedrijf dat toiletpapier levert klinkt misschien niet glamoureus, maar het is wel degelijk belangrijk voor de samenleving. Als je een kwaliteitsproduct tegen een lage prijs kunt leveren en ook nog eens de milieuschade tot een minimum weet te beperken dan is het volkomen terecht om trots te zijn op wat je hebt bereikt.’
vertrouwensregels
Mensen die zeggen dat dergelijke managementadagiums vanzelfsprekend klinken hebben een punt, aldus Wales. De vertrouwensregels die hij aanhaalt - de andere vijf zijn: ‘vertrouwen zit in onze aard’, ‘wees trouw aan jezelf’, ‘om vertrouwen te krijgen, moet je vertrouwen geven’, ‘met beleefdheid kom je verder’, en ‘vertrouwen win en verlies je één-op-één’ – weerspiegelen wijsheden die we doorgaans al op het schoolplein krijgen aangeleerd. Toch is het belangrijk dat we daar ook als volwassene aan herinnerd blijven worden, aldus Wales. ‘Ik geloof oprecht dat de meesten onder ons in het dagelijkse leven goed zijn, zeker als je ze persoonlijk ontmoet. Het probleem is alleen dat mensen die teveel tijd doorbrengen op sociale media al snel het gevoel krijgen dat de wereld vol zit met schreeuwende gekken. En dat zorgt er vaak voor dat ze zich anders gaan gedragen dan hoe ze zijn opgevoed.’
Wokepedia
Die dynamiek wordt ook aangezwengeld door leiders uit de politiek en het zakenleven, voor wie polarisatie een verdienmodel is. Zo ligt Wikipedia vanwege de verscheidenheid aan ideeën al een tijd onder vuur van een techmiljardair als Elon Musk, die de online encyclopedie steevast wegzet als Wokepedia. Wales: ‘Het narratief dat Wikipedia is gekaapt door extreemlinkse elementen schaadt ons op twee manieren. Het vertelt bedachtzame conservatieven dat ze niet welkom zijn op Wikipedia, en trekt tegelijkertijd activisten aan de andere kant van het politieke spectrum aan. Terwijl intellectuele diversiteit zo cruciaal is voor een eerlijk discours. Helemaal als het gaat om onderwerpen die voor meerderlei uitleg vatbaar zijn, zoals economische of historische kwesties. Ik heb Elon erop aangesproken, ja. Zonder succes, al is hij in het echt een stuk aardiger.’
gemeenschap
Toch zijn dergelijke aanvallen in de strijd om objectieve waarheid van ondergeschikt belang, aldus Wales. ‘Wikipedia redt zich wel. We zijn een gemeenschap van hobbyende nerds die op een respectvolle manier van mening kunnen verschillen. Zolang dat blijft, zie ik geen gevaar voor de toekomst.’
Wat dat betreft maakt hij zich meer zorgen om de teloorgang van de lokale pers, een noot die ook hij nog niet heeft kunnen kraken. Pogingen om het Wikipedia-model ook op de journalistiek toe te passen kwamen om verschillende redenen niet tot hun recht. ‘Wij richten ons op ‘evergreen’-content, waarbij we een artikel dat we vandaag beginnen gedurende meerdere jaren stukje bij beetje kunnen verbeteren. Een nieuwsbericht is daarentegen binnen een dag klaar. Daarnaast is journalistiek ook gewoon een kwestie van heel hard werken. Je moet er echt op uit om iemand te interviewen, en mensen die dat op vrijwillige basis doen hebben waarschijnlijk een agenda, die van een PR-medewerker bijvoorbeeld, of een activist.’ Met spijt in zijn hart ziet Wales vooralsnog dan ook geen alternatief voor de professionele journalist, die, zeker op lokaal niveau, door bezuinigingen, polarisatie en AI steeds meer naar de marge wordt gedwongen. ‘Maar zodra iemand daar een oplossing voor weet te vinden, ben ik de eerste die zich daar sterk voor maakt.’