‘We saboteren samenwerking zonder dat we het doorhebben’

In dit boek laat Hertoghs zien hoe we onszelf én elkaar voortdurend saboteren, zonder dat we het doorhebben: 'Dat is het sabotagegedeelte. We saboteren een stukje in onszelf omdat we meestal maar één dominante stijl hebben die ons op de plaats houdt. En tegelijkertijd saboteren we in een samenwerking de andere voorkeur of het andere geluid. Dat gebeurt zo snel dat het kwaad al geschied is en je tegenover elkaar komt te staan.'

Twee motivatiestijlen, één blinde vlek

Volgens Hertoghs ligt onder veel samenwerking één van twee motivatiestijlen: plicht of wens. De één richt zich vooral op verantwoordelijkheid, risico's voorkomen en uitvoeren. De ander op kansen, vernieuwing en mogelijkheden. Beide zijn onmisbaar, maar wanneer één stijl dominant wordt, ontstaat er gemakkelijk frictie.

Hertoghs: 'De plicht ziet al snel: wat kan er misgaan? De wens kijkt juist naar: wat zou er allemaal mogelijk zijn? Ze zijn allebei even handig én even onhandig. Het probleem ontstaat wanneer we gaan denken dat onze manier de enige juiste is.'

Waarom dat gebeurt, heeft alles te maken met de manier waarop ons brein werkt: 'Het onbewuste brein wil veilig blijven. Alles wat aansluit bij de eigen manier van kijken en de eigen programmering mag binnen. Maar alles wat daarvan afwijkt, moet geweerd worden. Als je daar vaak genoeg op drukt, gaan we elkaar steeds minder sympathiek vinden. We zien niet meer dat die ander juist het stukje goud heeft dat we zelf missen.'

Diezelfde mechanismen ziet Hertoghs niet alleen terug in organisaties, maar ook in maatschappelijke discussies en politieke polarisatie.

Van push naar pull

De oplossing ligt volgens Hertoghs niet in nóg beter overtuigen, maar juist in nieuwsgierig worden naar de ander. Niet push - uitleggen, overtuigen en zenden - maar pull: nieuwsgierig onderzoeken hoe de ander naar dezelfde werkelijkheid kijkt. Hertoghs: 'Als we bezig zijn met overtuigen van ons eigen gelijk, dan houden we een gigantische blinde vlek in stand. Die ander heeft altijd een waarheid die ertoe doet. Op het moment dat je die waarheid naast die van jezelf kunt zetten, ontstaat er ruimte om samen verder te komen.'

Daar hoort ook een andere manier van leidinggeven bij. Hertoghs introduceert daarvoor het begrip bewust doel: een gezamenlijk eindbeeld waarin de realiteitszin van plicht en de verbeeldingskracht van wens samenkomen. 'Ik denk dat het leiderschap van de toekomst is om alle verschillen tussen mensen podium te geven. Om die te ontsluiten en te gebruiken om met al dat verschil daadwerkelijk het verschil te maken. Als je met je bewuste brein het goud van beide motivatiestijlen weet te combineren, dan ontstaat er iets wat ons daadwerkelijk verder helpt.'

OVER DE BOEKENPRAKTIJK

De Boekenpraktijk is een podcast van Managementboek. Presentator Willem van Leeuwen onderzoekt elke twee weken samen met auteurs hoe de theorie van managementboeken aansluit bij de praktijk.