Voetbalclubs hebben tegenwoordig mensen met expertise op elk terrein. We kunnen alles meten. We hebben diepgaande dashboards. Met heel veel data.
En daardoor dreigen we als leiders te verleren hoe we zelf moeten kijken. En nemen we slechts een deel van de werkelijkheid mee.
Ik weet precies wanneer een speler in het rood komt te zitten. Wat ik daarmee niet weet, is waardoor. Of hij drie slechte nachten achter de rug heeft. Of zijn zoon net is geopereerd. Of hij thuis gedoe heeft met zijn vriendin. Ook dat is onderdeel van de hele werkelijkheid; alleen halen we dat niet altijd uit de cijfers.
Als data het kijken van leiders overneemt
Met alle technologie die we hebben, verschuilen we ons makkelijk achter expertise. De data zegt dit. De analyse zegt dat. De specialist heeft ernaar gekeken. Allemaal waar. En allemaal een manier om niet zelf te hoeven kijken.
Meestal wordt daar de leider op afgerekend. Dat vind ik te makkelijk. Het zit in het systeem.
Neem een coach die nieuw binnenkomt. Hij krijgt vijf assistenten. Een medische staf. Een groep die de data verzamelt. En nog een wijsneus zoals ik. Een flinke groep mensen die hij niet heeft gekozen en wel moet managen. Voordat die man tijd heeft om zijn spelers te observeren, zijn er maanden voorbij. Terwijl dat een van zijn belangrijkste taken is. De managementtaken slokken zijn agenda op en de kerntaak verdwijnt naar de achtergrond.
Elke directeur die ooit een afdeling heeft overgenomen, herkent dat.
Waarom we altijd meer toevoegen
Waarom verandert het niet? Omdat clubs elkaar nadoen. Heeft de ene club de neiging de staf groter te maken, dan volgt de andere. Niemand wil achterblijven bij de concurrentie. Hetzelfde mechanisme als in het bedrijfsleven, alleen heet het daar benchmarken.
We zijn altijd bezig met toevoegen en strepen zelden iets weg. We overvoeren onszelf.
Want een mens kan maar beperkt dingen tot zich nemen. En als de druk toeneemt, wordt die capaciteit kleiner, niet groter. Precies op dat moment gooien we er meer tegenaan.
Daarom, als we echt het vermogen tot presteren en welzijn willen vergroten: ontlasten voor belasten. Zo zeg ik het meestal. Meer weglaten brengt je dichter bij de kern.
Alleen: je kunt niet weghalen wat je niet herkent als belasting. Ontlasten begint dus niet bij schrappen. Het begint bij kijken. En dat is precies de vaardigheid die we als leider zijn gaan onderwaarderen.
Leren kijken naar wat er werkelijk speelt
Ik heb zelf leren kijken op een plek die niets met sport te maken heeft. Voordat ik in het betaald voetbal terechtkwam, bezocht ik jarenlang Nederlandse gedetineerden in buitenlandse gevangenissen. Daar kun je niet faken. De man tegenover je heeft niets te verliezen en ruikt onechtheid op drie meter afstand. Ben je niet oprecht, dan is het gesprek voorbij voordat het begonnen is.
Dus leerde ik anders kijken, luisteren, waarnemen. Niet naar het verhaal dat iemand vertelt, maar naar wat hij doet met zijn handen, zijn oogopslag, de toon van zijn stem. Naar waar hij niet over praat.
Wat een echtscheiding met prestaties op het veld te maken heeft
Eén voorbeeld van wat dat oplevert, uit mijn tijd bij Go Ahead Eagles.
Een speler was minder scherp in de duels. Reageerde kortaf op zijn teamgenoten. Zijn timing bij hoge ballen klopte niet meer. Op papier drie technische zaken, en dus drie dingen om aan te werken op de training.
Ik heb hem niet apart genomen. Ik heb in een groepssessie met de spelers besproken dat wat je bezighoudt vaak veel meer invloed heeft op je vermogen om te presteren dan we willen toegeven. Door het bespreekbaar te maken en te normaliseren.
Kort daarna vertelde hij het zelf aan me. Hij zat midden in een echtscheiding. Niemand op de club wist het.
De standaardreactie is vaak: je moet meer focussen. Even aan iets anders denken. Nog een clip erbij over zijn timing.
We deden het omgekeerde. Minder trainen en even geen videoclips over looplijnen. Hij kon dagelijks leeglopen in gesprekken over de ellende thuis met mij en zijn teamgenoten. We regelden een hotel dicht bij het stadion, zodat hij minder hoefde te reizen.
We hebben hem niet overvoerd. We hebben weggehaald wat in de weg stond.
Vier weken later speelde hij een beslissende rol in de play-offfinale om Europees voetbal.
Drie lessen om beter te kijken en luisteren
Drie dingen die kijken in de praktijk betekent.
Maak het bespreekbaar voordat je het bespreekt.
Mensen vertellen zelden iets omdat jij ernaar vraagt. Ze vertellen het als ze merken dat het mag bestaan.
Vraag door op wat achteloos wordt gemeld.
Als iemand in een overleg terloops zegt dat een cijfer ‘wat aan de lage kant’ is, zit daar vaak het hele verhaal. Meer mensen aan tafel betekent niet automatisch meer bruikbare inzichten. Het betekent meer eilandjes, en dus dat iedereen aanneemt dat een ander wel doorvraagt.
Leer kijken en luisteren en bedwing je behoefte tot ‘oplossen’. Verdraag het ongemak.
Het is een goede manier om te weten wat je kunt weghalen, en om te voorkomen dat je je eigen onrust gaat stoppen in hun ontwikkelplan.
Hoeveel voeg je toe voor je team – en voor jezelf?
Eén vraag om eerlijk te beantwoorden: hoeveel van wat je deze week hebt toegevoegd, was voor je mensen, en hoeveel was om je eigen twijfel en onrust te tackelen?
Daar gaat Scoren met teamwork over. Over de onderstroom in teams: wat er onder de oppervlakte speelt en alles bepaalt zodra het erop aankomt. Geen boek vol modellen met zeven stappen en vier kwadranten. Wel mijn persoonlijke ervaringen met kijken en luisteren in kleedkamers, stafkamers en bestuurskamers, inclusief mijn eigen fouten.
Wat speelt er in een team onder de oppervlakte en hoe beïnvloedt dat de prestaties wanneer het er echt om gaat? In Scoren met teamwork deelt Bram Verbruggen zijn ervaringen uit de topsport en laat hij zien hoe leiders door beter te kijken, luisteren en ontlasten sterkere teams kunnen bouwen. Bestel Scoren met teamwork bij Managementboek.