De wortels van je leiderschap - Wat je levenslijn vertelt over hoe je leidt

Marina, bestuurder van een zorginstelling, merkte dat ze in vergaderingen waarin het spannend werd steeds hetzelfde deed. Ze nam het gesprek over. Ze vatte samen, stelde de vervolgstappen vast, verdeelde het werk en liep met een volle agenda de kamer uit, terwijl haar directieleden opgelucht achterbleven. Het werkte, al bijna zeven jaar. En het putte haar uit. Haar vraag aan mij leek praktisch: hoe delegeer ik meer? Het antwoord bleek ergens anders te liggen dan in een techniek.

Je leiderschap heeft een geschiedenis

Ik heb het van leiders zelf geleerd, ontmoeting na ontmoeting: de vraag waarmee iemand binnenkomt, heeft steeds een langere aanloop dan de leider vermoedt. Iemand klopt aan de deur met een vraag over zijn team, over de moeite die het kost om los te laten, over de performance die achterblijft. Gaandeweg de ontmoetingen verandert die vraag. Wat op tafel ligt, blijkt een nieuwe verschijningsvorm van iets wat al veel langer met deze leider meereist. Leiderschap heeft een lange geschiedenis, en die begint ruim voordat er ooit van leidinggeven sprake was.

Met die geschiedenis bedoel ik natuurlijk iets anders dan je cv of je loopbaan. Het gaat om de mensen die je vormden en de plaatsen waar je thuis was, of juist niet. Om de breuken die je niet hebt gekozen of voorzien. En om de successen die meer offers van je vroegen dan je verwachtte. De leraar die je talent zag voordat jij het zag. Dat alles reist in jou met je mee, van de keukentafel vroeger thuis naar de vergaderkamer vandaag.

Je levenslijn maakt patronen in leiderschap zichtbaar

Al vroeg in mijn werk met leiders ben ik de levenslijn gaan gebruiken als venster op de vraag waarmee zij of hij bij me komt. Het instrument is eenvoudig. Je neemt een flip-overvel dwars voor je en trekt een horizontale lijn van je geboorte tot nu. Aan het begin zet je een verticale as, van +10 bovenaan tot –10 onderaan: de impact die een gebeurtenis had op het moment dat ze zich voltrok. Je verdeelt de lijn in perioden die voor jou betekenis hebben, hoofdstukken van je leven als het ware. Daarop plot je, boven en onder de lijn, gebeurtenissen. Sommigen vinden het verhelderend de punten met elkaar te verbinden door een lijn.

Wie zijn lijn voor het eerst zo voor zich ziet liggen, kijkt soms op van de diepte van een dal. Of van hoe dicht een hoogtepunt en een verlies bij elkaar liggen. Soms vallen de gaten in het geheugen op. Of juist de rijkdom aan kansen die er waren.

Vaak valt dan ook op wat er tussen de punten gebeurde. Wie was er bij je in de moeilijke jaren? Wat leerde je jezelf toen niemand het je voordeed? En welk verlangen komt op verschillende plekken van de lijn in een andere gedaante terug? Wat losse gebeurtenissen leken, blijkt zich op het papier af te tekenen als een patroon.

Het echte inzicht ontstaat in de dialoog

Het tekenen is de eerste stap. Het echte werk begint wanneer je de lijn deelt: met een coach, met je partner, met de mensen in je team. Iemand die hardop opmerkt dat twee gebeurtenissen, dertig jaar uit elkaar, op elkaar lijken. In die dialoog gaan leiders punten leren verbinden die ze jarenlang los van elkaar zagen, of eigenlijk niet meer zagen.

Een reeks verhuizingen toen je jong was en je onrust bij elke reorganisatie. Een vader die jou niet kon zien of geven wat je nodig had en je eigen grote moeite om een compliment te geven. Gaandeweg worden je waarden zichtbaar, en waar ze vandaan komen: waarom rechtvaardigheid voor jou zwaarder weegt dan snelheid, of loyaliteit zwaarder dan gelijk krijgen. Ook je overtuigingen komen aan het licht, de helpende én de belemmerende. ‘Ik red het wel alleen’ heeft je ver gebracht en zit je nu in de weg.

Je ontdekt waar je gemakkelijk geraakt bent, welke opmerking of welke stilte iets ouds bij je aanraakt. En je ziet de zon naast de schaduw: wie jou zag staan, wat je van huis uit meekreeg en waar je nog altijd uit put.

Van de keukentafel naar de directiekamer

Terug naar Marina. Op haar levenslijn stond, rond haar twaalfde, een periode waarin haar moeder langdurig ziek was. Ze had de zorg voor twee jongere broers grotendeels op zich genomen. Niemand had het haar gevraagd; het gebeurde. Toen ze haar lijn met de groep executives deelde, vroeg ik wat die periode van haar had gevraagd. Ze viel stil. Daarna zei ze: dat is wat ik in de directiekamer doe. Ik zie dat het spannend wordt en ik neem het over, omdat ik heb geleerd dat het dan goed komt.

Dat zijn betekenisvolle momenten in de reis van leiderschap. Je kunt pas veranderen wat je kunt zien en bereid bent te erkennen. Ik stelde een vraag; de verbinding tussen de vergadertafel van nu en de keukentafel van toen legde zij zelf. Het was een stap in anders leren kijken naar wat er in haar team gebeurde.

Marina kon zich afvragen of haar directieleden werkelijk hulp nodig hadden zoals zij het gaf, of dat zij het ongemak van de spanning zelf niet kon verdragen. Het tweede bleek vaker het geval dan het eerste. Delegeren werd daarna vooral een oefening in de spanning laten bestaan, ernaartoe leren bewegen.

Zelf je levenslijn tekenen: begin bij het begin

Begin maar eens bij het begin: een vrije avond, een groot vel en een potlood. Teken je levenslijn en houd het eenvoudig. Nog geen duiden, nog geen analyse. Bij elk punt op de lijn volstaan een paar eenvoudige vragen. Wat gebeurde er? Wie waren erbij? Wie ontbrak? Wat ervoer ik toen? Waar snelde ik vooruit? Waar ben ik nooit meer teruggeweest?

Wees niet te snel met antwoorden; wat je de eerste avond niet weet of waar je niet op komt, komt een week of een maand later naar boven. Leg de lijn daarna eens op tafel bij iemand die durft door te vragen: je partner, een vriend, een coach, je team. Marina ontdekte een patroon toen haar een vraag werd gesteld in een groep collega-executives.

Je geschiedenis kennen vergroot je keuzevrijheid

Stephen Covey schreef dat tussen stimulus en respons de menselijke vrijheid ligt om te kiezen. Die ruimte is er, en toch ervaar je haar op momenten van stress of grote druk vaak niet. De levenslijn helpt om haar op het spoor te komen. Elke keer dat je een reactie van jezelf kunt terugleiden naar een punt op je lijn, wordt die ruimte iets groter.

Je gaat de vraag herkennen die zich onder een reactie verschuilt. Je ontdekt dat er meer antwoorden mogelijk zijn dan het antwoord dat je altijd gaf. Je geschiedenis kennen is iets anders dan erdoor bepaald worden. Ze blijft meereizen, en dat is goed: er zit veel in wat je wilt behouden. Je leert steeds beter onderscheiden wat van vroeger je nog dient en wat het heden van je vraagt.