In bijna elke AI-training die ik geef, zit dezelfde verdeling in de zaal. Een paar mensen gebruiken AI dagelijks en snappen niet waar het gedoe over gaat. Een paar anderen houden het bewust af. En de grootste groep zit ertussenin en zegt weinig. Organisaties reageren daar meestal op met een richtlijn. Begrijpelijk, maar een richtlijn regelt wat mag. Ze verklaart niet waarom collega’s er zo verschillend in staan, en zolang dat onbesproken blijft, wordt de richtlijn vooral selectief gevolgd.
Waarom AI-gebruik op het werk zelden alleen over technologie gaat
Als AI-docent aan de Universiteit van Amsterdam dacht ik lang dat verschillen in houding vooral verschillen in kennis waren. Leg goed uit hoe een taalmodel werkt, en mensen komen vanzelf dichter bij elkaar. Dat klopt maar half. Kennis haalt misverstanden weg, maar ook goed geïnformeerde mensen blijven het oneens.
Dat komt doordat vragen over AI eigenlijk over iets anders gaan. Over vakmanschap: ben ik nog goed in mijn werk als AI het zware deel doet? Over verantwoordelijkheid: wie staat ervoor in als de output niet klopt? Over vertrouwen: mag ik ervan uitgaan dat een collega zijn werk heeft gecontroleerd? En over de waarde van werk: telt iets nog als het je weinig moeite kostte? Daar heeft iedereen een eigen antwoord op, gevormd door ervaring, vak en karakter. Een richtlijn raakt die laag niet.
Eén AI-dilemma, vijf perspectieven op eerlijkheid en werkdruk
Neem een dilemma uit Praten over AI: een teamlid levert in een dag werk in waar normaal een week voor staat, duidelijk met veel AI. De kwaliteit is prima. Een ander teamlid voelt zich er ongemakkelijk bij. Wat doe je?
De eerste reactie in een groep is vaak: de kwaliteit is goed, dus wat is het probleem? Maar dan komen de andere stemmen. Iemand vraagt zich af of de manager dit tempo straks van iedereen verwacht. Een ander vindt het oneerlijk als beoordelingen alleen naar output kijken. Weer een ander wil vooral weten of de collega open was over het AI-gebruik. En iemand geeft toe dat het ongemak eigenlijk over iets anders gaat: als dit in een dag kan, wat is mijn week werk dan nog waard?
Binnen tien minuten gaat het gesprek over werkdruk, beoordeling, eerlijkheid en een onuitgesproken norm over hoeveel inspanning werk hoort te kosten. Precies de dingen die er in de praktijk toe doen en die geen enkele richtlijn boven tafel had gekregen.
Vier stappen om het gesprek over AI in je team te voeren
1. Begin met een concreet dilemma
Begin met een concrete stelling of dilemma, niet met ‘wat vinden jullie van AI?’ Een algemene vraag levert algemene antwoorden op. Kies iets zonder pasklaar antwoord, waar redelijke mensen anders over kunnen denken.
2. Laat iedereen eerst een positie kiezen
Laat iedereen eerst een positie kiezen voordat de discussie begint. Eens of oneens, hand omhoog of een kaartje op tafel. Zo hoor je ook de stille middengroep en zet niet de luidste stem de toon.
3. Vraag naar het waarom, niet naar wie gelijk heeft
Waar komt je reactie vandaan? Uit een ervaring, een zorg over je vak, een principe? Hier zit de winst: je ontdekt dat een collega die ‘tegen AI’ lijkt, vaak een heel redelijke zorg heeft.
4. Maak pas daarna afspraken over AI-gebruik
Kijk pas dan of je een afspraak nodig hebt. Soms wel, bijvoorbeeld dat je benoemt wanneer AI een groot deel van het werk deed. Soms niet: dan volstaat het dat je elkaars verschillen begrijpt.
AI-geletterdheid begint bij gezamenlijke normen op de werkvloer
AI-geletterdheid wordt vaak opgevat als kennis: weten hoe de technologie werkt en wat de regels zijn. Dat is nodig, maar niet genoeg. Wat in een team als goed AI-gebruik geldt, wordt niet alleen van bovenaf bepaald. Het ontstaat in de dagelijkse praktijk, in wat collega's van elkaar accepteren, waarderen en ongemakkelijk vinden. Dat kun je stilzwijgend laten gebeuren, of je kunt er samen over praten.
Voor dat gesprek heb ik Praten over AI gemaakt: 54 kaarten met stellingen, dilemma's en open vragen over werk, vakmanschap, vertrouwen en eerlijkheid. Geen antwoorden, wel een goed begin.
Deze preview is geschreven met behulp van AI. De ideeën en ervaringen zijn van mij.
Maak AI bespreekbaar met Praten over AI
Hoe zorg je ervoor dat AI niet alleen slimmer, maar ook eerlijker en bewuster wordt ingezet? Met Praten over AI biedt Max van den Broek 54 gesprekskaarten die teams helpen om verschillen in opvattingen bespreekbaar te maken. Een praktisch hulpmiddel voor iedereen die verder wil kijken dan AI-richtlijnen. Bestel Praten over AI bij Managementboek.nl.