Preview

Wanneer moet je als leidinggevende stoppen met neutraal blijven?

Wat doe je als een collega wordt buitengesloten, discriminerende grappen normaal worden of politieke tegenstellingen een team verdelen? In haar boek Kompassie laat Bouchra Talidi zien waarom neutraal blijven niet altijd een optie is. Ze ziet inclusief leiderschap als een morele daad. Gelijkwaardigheid, compassie en de moed om te handelen staan daarin centraal.

Bouchra Talidi | 13 november 2026 | 4-6 minuten leestijd

Een team noemde een collega maandenlang ‘nummeltje 48’. Hij had een moeder van Chinese afkomst en droeg vaak shirts met een cijfer erop. Al snel klonk er ‘Sambal bij?’ achteraan. Iedereen lachte, ook hijzelf. Een nieuwe leidinggevende zei: ‘Dat kun je toch niet zeggen.’ ‘Dat is onze humor’, kreeg ze terug. Ook van de collega over wie het ging. Ze stond alleen.

Dit is de kleinste vorm van de vraag die ik in Kompassie stel: je ziet iets wat niet klopt, houd je je erbuiten of niet? Klein is niet onschuldig. Hier werd iemand maandenlang om zijn afkomst kleiner gemaakt, en iedereen vond dat normaal.

Waarom neutraal leiderschap niet bestaat

Dezelfde vraag speelt op elke schaal. Bij een bedrijf waar twee collega’s elkaar na een verkiezingsuitslag niet meer aankijken. Bij de rijksambtenaren die sinds eind 2023 elke donderdag een stille sit-in houden voor het ministerie van Buitenlandse Zaken, uit zorg over het beleid van hun eigen werkgever. Ergens in dat gebouw zit een leidinggevende die zich afvraagt wat die daarmee aan moet. De wereld komt de werkvloer op, en iedereen kijkt naar jou.

Neutraal blijven voelt dan veilig. Je kiest geen partij, je houdt iedereen binnenboord en je blijft bij je rol. Maar neutraal kún je niet zijn: wie niets doet, kiest voor hoe het nu is. Boven de inleiding van mijn boek staat de zin van Hannah Arendt: ‘Niemand heeft het recht om te gehoorzamen.’

Inclusief leiderschap: meningen krijgen alle ruimte, uitsluiting niet

In Kompassie trek ik één lijn: meningen krijgen alle ruimte, uitsluiting niet. Die lijn ligt waar een mening overgaat in het ontkennen van andermans gelijkwaardigheid. Over asielbeleid mag iedereen in je team denken wat die wil. Een collega wegzetten als iemand die hier niet hoort, gaat over de lijn. Het zit ook in toon en herhaling: wat elke keer te klein lijkt om iets van te zeggen, stapelt zich op.

En het werkt twee kanten op. Ik zag een collega die vertelde dat hij PVV stemde, in een team dat vooral links stemde. Niemand vroeg door. Er kwam roddel, gesprekken vielen stil als hij binnenkwam, en uiteindelijk viel hij uit. Niemand ging het gesprek aan over wat hij vond. Ze gingen hem vermijden als persoon. Ook dat is uitsluiting.

Moreel leiderschap begint waar de wet ophoudt

Discriminatie is verboden, en als werkgever moet je zorgen voor een veilige werkomgeving. Als arbeidsjurist en later als beleidsjurist bij de Rijksoverheid leerde ik hoe weinig je in een overleg aan die ondergrens hebt. De wet zegt wat niet mag en zwijgt over wat jij nu moet doen. Wat de collega met de bijnaam overkwam, was discriminatie. Toch haalde niemand er een wet bij. Er stond één leidinggevende op, en zij stond alleen. Achteraf bleek hij er wel degelijk last van te hebben. Hij wilde alleen niet degene zijn die anders is.

Soms is de regel zelf het probleem. Ooit zat ik bij Justitie in een klein kamertje met twee wetgevingsjuristen. Zo direct werd het niet gezegd, maar ik proefde het aan alles: er moest een juridisch houdbare reden komen om de vrijheid van godsdienst opzij te zetten, zodat vrouwen met een gezichtssluier verplicht konden worden hun gezicht te laten zien. Iedereen in dat kamertje wist dat die vrijheid in de weg stond. De uitkomst stond vast, de onderbouwing moest er nog bij. Ik stelde voor eerst uit te zoeken over wie we het hadden. Het onderzoek liet zien dat het om een paar honderd vrouwen ging die zelf hadden gekozen. Het rapport verdween in een la, het verbod kwam er toch.

Geen regel dwong mij die vraag te stellen. Daar zit moreel leiderschap: het recht als ondergrens, en daarboven doen wat juist is, ook als het je iets kost. Het heeft het verbod niet tegengehouden. De vraag over wie het eigenlijk ging, lag wel op tafel.

Inclusief leiderschap is in mijn boek moreel leiderschap in actie, en compassie is de motor: meevoelen én in beweging komen. Wie kiest om leiding te geven, in welke vorm dan ook, zegt ja tegen die verantwoordelijkheid. Je positie is je toevertrouwd, en je legt rekenschap af over wat je ermee doet. Bij de overheid, in een bedrijf, bij een ngo.

Het ACT-kompas: van bewustwording naar actie

Het ACT-kompas uit mijn boek helpt je daarbij. Awareness: zie wat er gebeurt, ook bij wie zwijgt. Connection: zoek de verbinding voordat je haar nodig hebt. Trust: bouw veiligheid en verdien vertrouwen, zodat mensen durven zeggen wat hen raakt. Act: daar trek jij de rode lijn en kom je in actie.

De leidinggevende uit het begin deed dat en stond alleen. Daarom hoort er nog een stap bij: zorg dat je niet de enige blijft. Over een uitslag of een oorlog hoef je niets te vinden. Over hoe je mensen met elkaar omgaan, hoort je team te weten waar jij staat.

Wanneer wordt nietsdoen een vorm van kiezen? In Kompassie laat Bouchra Talidi zien hoe leidinggevenden morele moed, compassie en inclusie in de praktijk kunnen brengen. Met het ACT-kompas biedt ze houvast om uitsluiting te herkennen, verbinding te versterken en verantwoordelijkheid te nemen. Ontdek hoe leiderschap begint bij de moed om niet weg te kijken. Bestel Kompassie bij Managementboek.nl.

Over Bouchra Talidi
Bouchra Talidi is oprichter en directeur van Inclusioncy, adviesbureau voor organisaties die willen werken aan diversiteit, inclusie en gelijkwaardigheid. 

Deel dit artikel

Wat vond u van dit artikel?

0
0

Boek bij dit artikel

Producten

    Auteurs

      Trefwoorden

        Artikelen