We praten de hele dag. Thuis, op het werk, in vergaderingen en groepsapps, op sociale media en aan talkshowtafels. Toch bekruipt mij, en velen van ons, steeds vaker het gevoel dat we elkaar minder werkelijk spreken. We reageren, zenden, overtuigen en verdedigen. We wachten tot de ander is uitgesproken om zelf weer verder te kunnen. We zoeken bevestiging bij mensen die ongeveer hetzelfde denken als wij en trekken ons terug zodra verschillen ongemakkelijk worden.
Voor Een verschillig gesprek ben ik gaan onderzoeken wat er met ons gespreksleven aan de hand is. Waarom lukt het ons steeds minder goed om aandachtig naar elkaar te luisteren? Waarom vinden we het zo moeilijk om verschil te verdragen? En belangrijker: wat kunnen we doen om het tij te keren?
Gespreksarmoede: waarom we steeds minder écht naar elkaar luisteren
Onze gespreksarmoede heeft allerlei oorzaken. Onze aandacht is versnipperd. We leven met onze telefoon binnen handbereik en zijn eraan gewend geraakt dat er altijd iets nieuws om onze aandacht vraagt. Tegelijkertijd zijn we steeds meer gaan denken vanuit ons eigen perspectief: dit is hoe ík het ervaar, dus dit is mijn waarheid. Subjectivisme is een mentale kernoorzaak en de dood voor het gesprek.
Op het moment dat een gesprek ingewikkeld wordt, kiezen we gemakkelijk voor mensen bij wie we ons veilig en bevestigd voelen. Online algoritmes helpen daar een handje bij, maar ook offline organiseren we ons steeds vaker rondom gelijkgestemden. Het gevolg is een vreemde paradox: we zijn meer connected dan ooit, maar we zijn de connectie kwijt.
Waarom een goed gesprek vraagt om openheid en kwetsbaarheid
Een gesprek wordt al snel als geslaagd beschouwd wanneer iedereen zijn zegje heeft kunnen doen en zich gehoord voelt. Dat is belangrijk, maar niet genoeg. Een goed gesprek vraagt ook dat je bereid bent om iets op het spel te zetten. Dat je niet alleen probeert de ander te laten begrijpen waarom jij gelijk hebt, maar oprecht nieuwsgierig bent naar wat jij misschien nog níét ziet.
Maar het is lastig. Want luisteren is sowieso al lastig, en luisteren naar iemand die fundamenteel anders naar de wereld kijkt… poeh. Het vraagt dat je oprecht openstaat voor een perspectief dat schuurt met dat van jezelf. De filosoof Hans-Georg Gadamer beschreef een werkelijk gesprek als iets waarvan je vooraf niet precies kunt weten waar je uitkomt. Dat vind ik een mooie gedachte. Als bij voorbaat vaststaat dat ik na ons gesprek precies hetzelfde denk als ervoor, dan heeft het gesprek weinig tot niets toegevoegd.
Van onverschilligheid naar verschilligheid: verschillen serieus nemen
Tijdens het schrijven van mijn boek zocht ik naar een woord voor die houding. Ik kwam uit bij verschilligheid. Verschilligheid is voor mij het positieve tegenovergestelde van onverschilligheid. In een verschillig gesprek doet het ertoe. De ander doet ertoe, maar ook de waarheid, de verschillen en wat er tussen ons gebeurt. We laten ons raken door wat diegene zegt en zijn bereid ons eigen perspectief erdoor te laten beïnvloeden.
En dan hoeven we het niet eens te worden. Integendeel. Een goed gesprek kan verschillen juist scherper zichtbaar maken. Maar in plaats van het verschil zo snel mogelijk glad te strijken, te bevechten of uit de weg te gaan, onderzoeken we het. Hoe kan het dat jij hier zo anders naar kijkt dan ik? Wat zie jij wat ik niet zie? En wat gebeurt er met mijn eigen overtuiging als ik jouw perspectief werkelijk serieus neem?
Vijf principes voor een verschillig gesprek in de praktijk
In Een verschillig gesprek werk ik vijf principes uit die helpen om zulke gesprekken mogelijk te maken: aanwezigheid, andergerichtheid, redelijkheid, moedigheid en – de kers op de taart – verkleurbaarheid. Deze gespreksprincipes heb ik uitgewerkt met zo concreet mogelijke tips, zodat je meteen aan je gespreksleven kunt werken. Want snappen dat we een probleem hebben, betekent nog niet dat we kunnen veranderen. Handvatten voor in de vergaderkamer tot aan de slaapkamer. Maar ook op het marktplein of in de trein.
Waarom een gezonde gesprekscultuur essentieel is voor onze democratie
Op het werk bepaalt de kwaliteit van onze gesprekken of mensen zich durven uitspreken, of conflicten onder tafel verdwijnen en of de verschillen elkaar aanvullen. In relaties bepaalt het of we op een dieper niveau verbonden blijven. En in een democratische samenleving is het gesprek de plek waar we moeten zien samen te leven met mensen die de wereld soms radicaal anders bekijken dan wij.
We hoeven het niet overal over eens te worden. Dat zou een verdraaid saaie wereld opleveren. Maar zonder verschillige gesprekken wordt het niet alleen nóg saaier, maar ook gevaarlijker.
Een verschillig gesprek. Een boek voor iedereen die graag wil werken aan een beter gespreksleven.
Van gespreksarmoede naar een gezonde gesprekscultuur
Hoe voeren we gesprekken waarin verschillen niet verdelen, maar juist verrijken? In Een verschillig gesprek laat Kim Jansen zien hoe vijf praktische gespreksprincipes bijdragen aan meer begrip, verbinding en een gezonde gesprekscultuur. Een waardevol boek voor iedereen die beter wil luisteren én spreken. Bestel Een verschillig gesprek bij Managementboek.nl.