Hoogbegaafden hebben vaak moeite om een werkplek te vinden waar zij voldoende tot bloei komen. En andersom is het voor organisaties meer dan eens een uitdaging om ontvankelijk te zijn voor de pluspunten van hoogbegaafden. Om elkaar beter te vinden en te begrijpen, heb ik Hoogbegaafd in context geschreven.
Waarom hoogbegaafdheid op de werkvloer tot misverstanden leidt
Hoogbegaafden hebben allerlei talenten die een voordeel kunnen zijn, maar die hen ook gemakkelijk in de weg kunnen zitten in samenwerking met anderen. Ze denken bijvoorbeeld snel en ver vooruit, waardoor ze regelmatig als ongeduldig worden gezien. Hun creatieve brein verbindt gedachten aan elkaar die voor anderen onnavolgbaar overkomen. Hun intense gevoel voor kwaliteit en rechtvaardigheid kan op hun omgeving overkomen als drammerig of te fel.
In andere gevallen lijken hoogbegaafden op de rem te staan: wanneer anderen tot actie willen overgaan, heeft de hoogbegaafde nog een paar kritische vragen. De collega’s vinden dat de hoogbegaafde moeilijk loopt te doen, terwijl die gewoon wil dat alles goed gaat.
Hoogbegaafd als volwassene: talenten herkennen en beter benutten
In mijn werk als hoogbegaafdencoach ontmoet ik hoogbegaafde volwassenen uit allerlei sectoren, functies en levensfasen. De onderlinge verschillen zijn groot, maar ik zie ook duidelijke overeenkomsten. Sinds de ontdekking van hun hoogbegaafdheid zijn steeds meer puzzelstukjes uit hun verleden op hun plek gevallen en dienen zich nieuwe vragen aan. Vragen als: wat betekent mijn hoogbegaafdheid voor mijn werk? Hoe kan ik mijn talenten beter benutten en meer van mijn mogelijkheden realiseren?
Een belangrijke vraag is ook wat er toch steeds gebeurt in de interactie met anderen. In Hoogbegaafd in context schets ik hoe hoogbegaafden meer van hun potentieel kunnen realiseren, meer invloed kunnen uitoefenen en beter kunnen begrijpen hoe zij en hun omgeving op elkaar inwerken.
Het Delphi-model: vier dimensies van hoogbegaafdheid
Ik gebruik daarbij het Delphi-model dat hoogbegaafdheid helder beschrijft. Hoogbegaafdheid wordt zichtbaar in de interactie met de omgeving. Het model typeert dit samenspel met vier woorden: creatief, snel, intens en complex. Dat zijn de vier dimensies waarop hoogbegaafden extra alert moeten zijn. Op deze dimensies ontstaan verschillen in tempo, perspectief, betrokkenheid en betekenisgeving. Daar kan verbinding ontstaan, maar ook verloren gaan.
Waarom de werkomgeving bepaalt of hoogbegaafd talent tot bloei komt
Bepaalde kwaliteiten kunnen in verschillende omgevingen tot verschillende uitkomsten leiden. Wat in de ene context wordt gezien als initiatief, wordt ergens anders ervaren als lastig. Wat op de ene plek wordt gewaardeerd als kritisch denken, wordt op een andere plek gezien als weerstand. Niet omdat de persoon verandert, maar omdat de context verandert.
Het is vaak een heel behulpzaam inzicht dat de kwaliteit van iemands functioneren niet alleen iets zegt over de persoon, maar ook iets over de context waarin die persoon zich bevindt. Je kunt je dus in elke situatie afvragen of je je gedrag moet veranderen of een andere context moet opzoeken.
Aanpassen of afstemmen: beter samenwerken met collega's
Hoogbegaafden kunnen vaak hun gedrag veranderen als ze meer begrip krijgen voor hoe anderen denken en waar de verschillen zich openbaren. Simpele adviezen zoals ‘heb wat meer geduld’ en ‘benoem ook eens wat er goed gaat’ maken vaak al een groot verschil. Belangrijk is dat hoogbegaafden het verschil ontdekken tussen aanpassen en afstemmen. Dat laatste biedt kansen.
De omgeving kan ook leren hoe je optimaal van de talenten van een hoogbegaafde profiteert. En als dat niet lukt, dan kan de hoogbegaafde beter een andere werkplek zoeken. Een sterk bureaucratische cultuur is bijvoorbeeld geen goede voedingsbodem voor een hoogbegaafde. En leidinggevenden die hun positie meer aan hiërarchie ontlenen dan aan inhoud, kun je als hoogbegaafde ook beter vermijden.
Veel organisaties herkennen verschillen in denken niet als diversiteit, maar zien ze als karakterverschil. Hoogbegaafden worden dan verkeerd geduid (‘te intens’, ‘te theoretisch’, ‘te weinig empathisch’).
Van gelijk hebben naar invloed uitoefenen zonder macht
Uiteraard ga ik in dit boek ook uitgebreid in op een belangrijke uitdaging van hoogbegaafden: de weg van gelijk hebben naar gelijk krijgen, naar invloed uitoefenen zonder macht te willen hebben. Wanneer moet je duwen, wanneer kun je beter trekken en wanneer kun je het beste even niks doen?
Hoogbegaafd in context is de weerslag van mijn bijna 20 jaar ervaring in het coachen van hoogbegaafden in werksituaties. De ervaringen van mijn cliënten zullen veel hoogbegaafden ongetwijfeld nieuwe wegen wijzen. En ze zijn ook bruikbaar voor al die collega’s en leidinggevenden die de waarde zien van diversiteit op de werkvloer.
Geef hoogbegaafd talent de ruimte om te groeien
Hoe kunnen hoogbegaafde professionals hun kwaliteiten beter benutten en organisaties een omgeving creëren waarin die talenten tot hun recht komen? In Hoogbegaafd in context deelt Rianne van de Ven inzichten uit bijna twintig jaar coaching. Ze laat zien hoe begrip voor verschillen, betere afstemming en de juiste werkomgeving bijdragen aan samenwerking en persoonlijke ontwikkeling. Bestel Hoogbegaafd in context bij Managementboek.