Je stelt in Teamwork? Eerst even over mij iets opvallends: niet de klant, maar jijzelf moet op de eerste plaats komen. Waarom?
Iedere dag verschijnen er managementboeken over de klant die je op één moet zetten. Maar als je niet goed weet wie je zelf bent en waar jouw waarden liggen, of je weet niet eens waar je team voor staat, laat staan je organisatie, hoe ga je dan een klant helpen? Ik draai het om en zet niet de klant op één, maar ik zet mezelf op één.
Hoe beter jij jezelf kent met al je kernwaarden, hoe beter jij daardoor ook kunt verbinden met anderen, met collega's. Wat houdt de ander bezig? Wat is de emotionele rugzak die jouw collega meeneemt de organisatie in, die invloed heeft op zijn denkwijze en gedrag? Om vervolgens te kijken naar: waar staan wij als organisatie voor en welke klant past daarbij? Want als die verbinding vanuit je organisatie ontstaat, dan kun je ook veel beter waarde creëren voor de klant. Dan kun je pas écht verbinden.
Je hebt ook wetenschappelijk onderzoek gedaan naar het belang van kernwaarden. Wat blijkt daaruit?
In mijn onderzoek naar persoonlijke energie op het werk heb ik aangetoond dat mensen productiever, gezonder en energieker zijn als ze zich bewust zijn van hun kernwaarden en hiernaar leven. Als je ook nog eens weet wat de kernwaarden van jouw collega’s zijn, dan wordt dat positieve effect nóg groter. Daarom vind je in dit boek mijn kernwaardentest.
Jezelf kennen is één ding, maar hoe helpt dat om anders naar collega's te kijken?
Het belangrijkste is dat je met mildheid naar anderen kunt kijken. Als ik bijvoorbeeld geërgerd denk: wat doet diegene uit de hoogte, wat is hij nou weer aan het blaten?! Dan wijst één vinger naar de ander en drie vingers wijzen terug naar mij. Deze metafoor is de spiegel van mijn irritatie over de ander. Vraag jezelf af: wat zegt dit over mij? Ben ik misschien zelf onzeker? Durf ik mezelf niet zo te laten zien? En wat nou als ik een paar procent van zijn zekerheid overneem?
Het helpt ook om te beseffen dat die persoon het niet doet om anderen dwars te zitten. Vaak heeft hij dit zichzelf juist door onzekerheid aangeleerd. Als je hier met mildheid naar kunt kijken en dit in perspectief kunt zien, dan begint het teamwork.
Je zet ook een mooie spiegel neer als het gaat om onze eigen overtuigingen en de invloed daarvan op ons gedrag. Hoe bepalend zijn die overtuigingen?
Het inzicht dat jouw gevoelens en gedachten vaak voortkomen uit je opvoeding, vooral uit de eerste zeven jaar van je leven, helpt enorm. Als je bijvoorbeeld bent opgevoed vanuit de overtuiging dat je altijd behulpzaam moet zijn voor anderen, dan ga je daar je gedrag op aanpassen. Maar in hoeverre zijn jouw gedachten en gedrag echt helpend? ‘Geloof niet alles wat je denkt’, zoals de Zweedse ex-bosmonnik Björn Lindeblad het zo treffend omschrijft.
Je benoemt verschillende fundamenten van samenwerking, waaronder werkgeluk. Met als interessant gegeven dat juist onze zoektocht naar werkgeluk je ellendiger laat voelen…
Klopt, als je zo gefocust bent op het vinden van werkgeluk, is het enige wat je nog ziet het verschil tussen jouw verwachting en de realiteit. Zoals Mo Gawdat – oud-topman van Google X en auteur van De logica van geluk – ook aangeeft in zijn gelukformule: de realiteit kun je niet veranderen, jouw verwachting wel. Kijk dus naar wat er wel is en focus je niet op alles wat er nog niet is.
Welke andere fundamenten voor samenwerking wil je uitlichten?
De drie componenten autonomie, competentie en verbondenheid van de veelbesproken zelfdeterminatietheorie zijn erg belangrijk. In trainingen laat ik hierbij altijd een afbeelding zien van een eenjarig kind dat met een lepel zijn hele gezicht onder de spinazie heeft gesmeerd. Een tekenend beeld voor de behoefte om zelf keuzes te maken (autonomie), te ervaren dat je een taak aankunt (competentie) en je tegelijkertijd gezien, gewaardeerd en verbonden te voelen met anderen.
Zonder die fundamenten is er kans op weerstand, en dat is misschien wel het meest verkeerd begrepen signaal binnen teams. Hoe zit dat precies?
Als er weerstand is tegen een project of reorganisatie, denk je als directie of leidinggevende vaak: hè, vervelend. Maar weerstand is een signaal dat mensen betrokken zijn. Het kan veroorzaakt worden doordat ze niet begrijpen wat dit voor hun rol betekent, doordat ze het grotere doel niet begrijpen of doordat ze zich zorgen maken over de verandering. Op het moment dat er spannende dingen spelen en je hoort niemand, dan is dat een veel groter alarm dan wanneer er weerstand is, want die mensen willen uiteindelijk wel mee.
Hoe ga je als leidinggevende met die weerstand om?
Geef gehoor aan waar de weerstand vandaan komt. Vraag het team: wat speelt er echt? Vaak heeft het te maken met onduidelijkheid doordat het doel niet helder is. Of zijn er zorgen over de competentie: kan ik het wel? Het kan ook een combinatie zijn waardoor mensen blokkeren. Maak duidelijk wat het doel is; waarom streven jullie daarnaar? En geef aan: dit zijn de tools en ik ga je helpen.
Vaak is er één teamlid dat weerstand als eerste benoemt: ‘criticus Henk’, die bij het team voor rollende ogen zorgt. Hoe ga je hier als manager het beste mee om?
Elk team kent wel een eeuwige criticus als Henk. Henk staat symbool voor de persoon die bij punt twaalf op de agenda terugkomt op punt twee en vraagt of we dit wel moeten doen. Als manager kun je het beste het team laten beseffen dat de geluiden van Henk nodig zijn. Het is goed om onszelf af te blijven vragen: gaan we niet te snel? Tegelijkertijd is het ook van belang om Henk te laten inzien wat voor impact het heeft als hij zich altijd negatief uit.
Wat zou je aan alle Henken van de wereld mee willen geven?
Wees kritisch vanuit een helpend perspectief. De principes van geweldloze communicatie helpen hierbij. Dus: benoem het feit zonder oordeel, maar deel je gevoel. ‘We hebben het nu voor de derde keer over onderwerp X, maar ik vind het verwarrend…’ Laat vervolgens een stilte vallen en wacht af of iemand je bijvalt. Vervolgens kun je naar de volgende stap: wat hebben we als team nodig om die verwarring weg te nemen?
Een ander herkenbaar praktijkvoorbeeld uit Teamwork? Eerst even over mij is de manager die door alle drukte de verbinding kwijtraakt met haar team. Hoe los je dat op?
Ik denk dat dit voor de meesten een valkuil is. Denk aan de metafoor van de vaas vol keien en zand. Het zand staat voor kleine ad-hoctaken zoals mails beantwoorden, en de keien voor grote taken als strategiebespreking en inchecken bij het team. Vaak zijn we geneigd de vaas eerst te vullen met zand. Vervolgens passen de keien niet meer in de pot. Hierdoor loop je over met alles wat er nog ligt en ben je dus uit verbinding. Vraag jezelf af: wat is vandaag echt belangrijk? Zo maakt de manager in het voorbeeld uiteindelijk eerst tijd voor haar team en dan voor haar mailbox. Eerst de keien, dan het zand, dat past wel!