Apple is een van de rijkste en succesvolste bedrijven ter wereld. Apple-producten zijn wereldwijd een statussymbool. Vrijwel alle iPhones, iPads en MacBooks worden in China gemaakt. Juist die vernuftige Chinese productieketen heeft Apple zo groot gemaakt. Maar die afhankelijkheid heeft ook een prijs: Apple is inmiddels nauw verweven met een autocratisch regime.
In Apple in China beschrijft Patrick McGee de geschiedenis van Apple vanuit het perspectief van de productie van al die geliefde technologie en het Faustiaanse pact dat het bedrijf onbedoeld met China heeft gesloten.
Onmogelijke ontwerpen en een nieuwe productiestrategie
Er is al veel geschreven over het visionaire leiderschap - en het onuitstaanbare temperament - van Steve Jobs en de wonderbaarlijke wederopstanding van Apple eind jaren negentig. Vaak met een bijna kritiekloze bewondering voor de producten die het bedrijf heeft voortgebracht. Dit boek kiest een andere invalshoek. McGee legt de productieprocessen bloot en beschrijft de relatie tussen Apple en zijn toeleveranciers. Dat opmerkelijke verhaal draait vooral om Tim Cook, die de omslag maakte van eigen fabrieken naar productie in China.
Afscheid van eigen fabrieken
Voordat Apple in Chinese fabrieken produceerde, beschikte het bedrijf vooral over eigen productielocaties. Dat was een kostbare aangelegenheid, juist in de periode waarin Apple bijna failliet ging. Na de terugkeer van Steve Jobs ontwikkelden hij en ontwerper Jony Ive de eerste iMacs: de kleurrijke computers met hun karakteristieke ronde achterkant. Technisch waren ze uiterst ingewikkeld om te produceren.
Apple werkte samen met verschillende fabrieken, onder meer in Taiwan. Maandenlang verbleven Apple-ingenieurs op locatie om productieprocessen in te richten en medewerkers te trainen. Uiteindelijk kwam het bedrijf in contact met Terry Gou van Foxconn, die vol bravoure stelde dat hij in China complete fabrieken kon opzetten voor de productie van de iPod.
De Apple squeeze
Apple blijkt uitzonderlijk goed in het sluiten van gunstige deals. Foxconn moest enorme investeringen doen, terwijl de marges minimaal waren en soms zelfs geheel ontbraken. De fabrieken en de risico's waren voor Foxconn; de kostbare machines waren vaak eigendom van Apple, waarbij de Chinese overheid flink meefinancierde. Werknemers maakten lange dagen en airconditioning was er vooral wanneer de machines daarom vroegen. Mensen leken ondergeschikt aan het productieproces.
Tegelijkertijd profiteerden de leveranciers ook. Apple bracht veel kennis over aan de Chinese industrie. Foxconn en andere toeleveranciers konden zich dankzij die expertise steeds beter positioneren. Fabrieksmedewerkers bleven vaak maar enkele maanden in dienst. Daarna namen zij hun ervaring mee naar beter betaalde banen elders.
China te vriend houden
Vanaf het begin moest Apple behoedzaam opereren in China. De beroemde Think Different-campagne bevatte beelden van de Dalai Lama, die voor de Chinese markt moesten worden verwijderd. Later kreeg Apple te maken met de enorme populariteit van de iPhone als statussymbool. De zogenoemde 'gele koeien' - handelaren op de zwarte markt - kochten via tussenpersonen in korte tijd de volledige dagvoorraad van Apple Stores op. Dat leidde soms zelfs tot vechtpartijen. Ondertussen werden nep-iPhones witgewassen en hield de Chinese overheid Apple verantwoordelijk voor de gebreken daarvan. Apple kon weinig anders doen dan excuses aanbieden.
Het Marshallplan voor China
De relatie tussen Apple en China werd in de loop der jaren steeds hechter. McGee stelt dat Apple in 2016 voor zo'n 250 miljard dollar investeerde in China: een bedrag dat hij vergelijkt met het Marshallplan waarmee de Verenigde Staten Europa na de Tweede Wereldoorlog hielpen. Die investeringen hebben de Chinese technologiesector mede groot gemaakt.
Latere pogingen om productie naar andere landen te verplaatsen laten zien hoe uitzonderlijk China is. India geldt momenteel als het meest kansrijke alternatief, maar mist nog altijd de lange traditie in elektronicaproductie en de bijbehorende kennis. Bovendien verschillen de arbeidsomstandigheden en de werkcultuur aanzienlijk.
Intussen heeft China de opgedane kennis uitstekend weten te verzilveren. Chinese elektronicabedrijven opereren inmiddels in het hoogste marktsegment en Huawei vormt een serieuze concurrent voor Apple. McGee trekt daarbij een interessante parallel met Tesla, dat eveneens veel kennis overdroeg aan China, waarna de Chinese auto-industrie een voorsprong wist op te bouwen op het gebied van elektrische auto's. Dankzij westerse bedrijven heeft China een enorme technologische sprong kunnen maken.
De cultuur achter Apple
McGee schrijft kleurrijk over de vele hoofdpersonen die Apple hebben gevormd. De talloze anekdotes maken het boek soms wat omvangrijk en daardoor een flinke zit om uit te lezen. Tegelijkertijd geven ze een goed beeld van de bedrijfscultuur. Werk staat centraal in deze door mannen gedomineerde organisatie. De huwelijken van veel Apple-managers bleken uiteindelijk niet bestand tegen de druk van het werk.
Slechts twee vrouwen spelen een noemenswaardige rol in het boek, en beiden waren uiteindelijk weinig succesvol. De eerste was een interne auditor die maatschappelijk verantwoord ondernemen op de agenda wilde zetten, maar het onderspit dolf in een cultuur van keihard onderhandelen. De tweede werd algemeen manager voor China, maar vervulde volgens McGee vooral een ceremoniële functie, zonder wezenlijk mandaat.
Onbedoelde geopolitiek
De mannen van Apple waren vooral bezig met het ontwikkelen en verkopen van producten die het bedrijf steeds groter en rijker maakten. In de geopolitieke gevolgen van hun keuzes lijken zij gaandeweg verzeild te zijn geraakt. Ondanks het inschakelen van China-deskundigen hadden zij pas laat oog voor de afhankelijkheid die was ontstaan en voor het feit dat China uiteindelijk de spelregels bepaalde.
Juist daardoor biedt Apple in China een waardevol perspectief op de huidige geopolitieke verhoudingen. Dankzij de vele inkijkjes achter de schermen laat McGee zien hoe nauw technologie, economie en wereldpolitiek inmiddels met elkaar verweven zijn. Dat maakt dit boek niet alleen interessant voor Apple-liefhebbers, maar voor iedereen die de opkomst van China beter wil begrijpen.