Vrijmoedig veranderen nodigt uit om spanning en lastige momenten niet te vermijden, maar vrijmoedig onder ogen te zien. Zeker als weerstand groeit, is het nodig die vóór te zijn, om te voorkomen dat tegenspraak en verzet nog de enige mogelijkheden lijken te worden.
Marloes van der Werf, organisatiepsycholoog, veranderkundige en filosoof, schreef haar boek voor vakbekwame professionals die worstelen met de juiste aanpak voorafgaand aan en tijdens een verandertraject.
In het inleidende hoofdstuk wordt direct duidelijk waarover dit boek gaat. Noties die voorbijkomen zijn onder meer: vrijmoedigheid is een grondhouding. Je mag alles vragen en zeggen, maar dat betekent niet dat je dat als professional ook moet doen. De professionele veranderaar is zich ervan bewust dat hij het risico loopt kritiek te krijgen. Het gaat om onbevangenheid en openhartigheid. Je bent als professional nooit de eigenaar van het probleem en hebt daar dus ook geen buikpijn van.
Wat vrijmoedigheid wel en niet is
In de twee hoofdstukken die volgen, worden deze noties verder uitgediept. Het gaat daarbij om het verkennen van wat vrijmoedigheid in essentie is en niet is: vrijmoedig is niet hetzelfde als vrijpostig, wel moedig maar niet overmoedig, wel onbevangen maar niet naïef en zeker niet je gelijk willen halen.
Vrijmoedig veranderen is een keuze en de auteur bespreekt dat die voor een externe adviseur anders ligt dan voor een interne. Maar ook deze kiest voor iets anders als hij niet voor vrijmoedigheid kiest. Het gaat vooral om het krijgen van een keuze en om het ruimte geven aan de ander om jou die keuze te geven. Eerst vragen: ‘Wil je dat ik er iets over zeg?’, de favoriete zin van de auteur, zegt ze. En als de ander ja zegt, mag het dus. Nooit ongevraagd advies.
Aandacht voor de ander staat centraal
Het vierde hoofdstuk is een overgangshoofdstuk met als titel ‘Gaat het om wat jij wilt geven of om wat de ander nodig heeft?’. Onderwerpen als aandacht, luisteren, vragen, spreken en het samenspel tussen opdrachtgever en adviseur staan steeds in het teken van vrijmoedigheid.
De laatste drie hoofdstukken verkennen de essentie van vrijmoedig veranderen: ontdekken, overwegen en ondervinden.
Ontdekken gaat over het samen met de opdrachtgever verkennen van de opdracht. Het gaat om ‘kijken om te begrijpen zonder er iets van te vinden’, zonder al bezig te zijn met de oplossing. Adviseren is volgens de auteur het beoefenen van de kunst en de kunde van het geven van aandacht en raad aan hen die veranderen tot hun taak rekenen.
Overwegen is geen ontwerpen of veranderstrategie. Dat is volgens Van der Werf te doenerig. Het gaat erom te begrijpen vanuit welk denkraam de ander denkt en praat: diens verandervisie. De veranderkundige is zeer betrokken bij het vraagstuk, maar neemt geen verantwoordelijkheid over.
Ondervinden is doen wat nodig is en vooral niet meer. De vrijmoedige veranderaar onderkent de illusie van de maakbaarheid en spreekt niet van implementatie of projectplan. Veranderen is een constante en de aanwezigheid van de veranderaar is slechts tijdelijk.
Een overtuigend boek voor veranderprofessionals
Marloes van der Werf schreef een prima leesbaar boek over een benadering in de veranderkunde die ik zelden eerder zo goed en minutieus beschreven heb gezien. Het is gelardeerd met aansprekende voorbeelden uit haar eigen praktijk, waarin ze met vallen en opstaan heeft geleerd wat vrijmoedig veranderen wel en niet is. Vooral de dynamiek van de driehoek vraagstuk–veranderaar–opdrachtgever blijkt bepalend voor het slagen of falen van een verandering.
Het klinkt allemaal aantrekkelijk: geen wie-kent-wie en wie-luistert-naar-wie, maar hoe realistisch is dat? Ze beantwoordt deze vraag met: ‘Op dit moment: niet zo erg. Helaas.’ Ik voeg daaraan toe: waarschijnlijk omdat het veranderprofessionals juist te vaak aan lef en dus aan moed ontbreekt. Voor professionele twijfelaars is Vrijmoedig veranderen geschreven.
Over Teun van Aken
Dr. Teun van Aken is zelfstandig gevestigd organisatieadviseur en managementtrainer te Culemborg. Het gaat in organisaties altijd om resultaten bereiken met mensen. Dit was ook het leidmotief in zijn laatste twee publicaties. Van Aken is (co)auteur van een groot aantal artikelen en boeken.