‘Fearless, Fabulous, Feeks’
Die tekst stond op mokken waarmee Dilan Yesilgöz tijdens de formatie van het huidige kabinet op haar werkkamer pronkte. De tekst verwijst naar de (weinig vleiende) appjes die informateur Hans Wijers over haar gestuurd had naar intimi, en die op mysterieuze wijze uitlekten en bij de NRC terechtkwamen. Hoewel daar een artikel uit voortvloeide dat later gerectificeerd moest worden met excuses aan Wijers, had het hem toen al de kop gekost als informateur. Deze anekdote is in meerdere opzichten illustratief. Enerzijds voor Yesilgöz, die juist extra energie weet aan te boren als het tegenzit en een dergelijke diskwalificatie (door zichzelf met die mokken te laten zien) in haar voordeel weet om te buigen. Maar anderzijds ook voor dit boek, dat boordevol zit met dergelijk materiaal.
Een boek onder een ongelukkig gesternte
Het boek is onder een wat ongelukkig gesternte geschreven. Yesilgöz zelf heeft er niet aan meegewerkt en de meeste benaderde informanten gaven domweg geen antwoord of wilden alleen anoniem praten. Uiteindelijk staan er achterin twaalf mensen met name genoemd, onder wie Ton Elias en Ed Nijpels als enige VVD’ers. Zij namen beiden geen blad voor de mond en zijn weinig vleiend. Wat ook niet helpt: de auteur had eerder een aanvaring met de VVD als partij, toen ze in opdracht aan een biografie werkte van Haya van Someren en ontdekte dat daar een NSB-verleden speelde. De VVD heeft toen sterke druk op haar uitgeoefend om dat te retoucheren; toen ze dat weigerde, trok de partij haar handen af van het boek waarvoor de feestelijke presentatie en aanbieding aan Mark Rutte al in de planning stond. De teleurstelling en verbittering daarover kleuren ook mede dit boek.
Van vluchteling tot politica
Het verhaal van Yesilgöz is in de kern welbekend, mede omdat ze er graag mee koketteert. Haar ouders, beiden hoogopgeleid en links, moesten Turkije in de jaren tachtig van de vorige eeuw ontvluchten; Dilan kwam op haar zevende mee. Ze integreerden goed en haar eigen eerste politieke schreden zette ze bij de SP. Opvallend is dat de tas die in het vluchtverhaal een centrale rol speelt, de ene keer een plastic wegwerptasje is en in een andere versie van Louis Vuitton - toch een behoorlijk verschil!
Aanvankelijk toont Dilan zich een modelimmigrante en uit dankbaarheid dat ze zo warm is opgevangen. Ze schrijft in een column in 2004: ‘Als wij vijftien jaar later waren gevlucht had ik dit stuk nu niet kunnen schrijven, zat ik nu in het AZC wachtend op het moment dat ik gedeporteerd zou worden.’ Wat een vooruitziende blik, zou je kunnen zeggen - ware het niet dat zij daar zelf tot op heden ook actief haar bijdrage aan heeft geleverd.
De overstap naar de VVD
Later, en vrij abrupt, stapt ze over naar de VVD en wordt daar steeds rechtser, met keihard asielbeleid als een van haar speerpunten. Die overstap kan in dit boek alleen speculatief worden verklaard, omdat het helaas niet aan Yesilgöz zelf gevraagd kon worden. Maar het beeld dat uit het boek oprijst is dat van opportunisme, een kans zoals eerder ook Ayaan Hirsi Ali die zag, die ook vrij plotseling van links naar rechts switchte. De VVD (met een top van vooral witte mannen, zoals de auteur meermaals benadrukt) lijkt opvallend ontvankelijk voor dergelijke bekeerlingen, zeker als ze in de media goed overkomen. Want veel, zo niet alles in die partij draait om beeldvorming en zorgvuldige regie. Over alles is nagedacht, waarbij imago en peilingen leidend zijn, en alle teksten zijn gescript. De auteur kwalificeert dat, enigszins tendentieus, als ‘jaknikker-cultuur’ en ‘ja-en-amencultuur’. Visie is minder belangrijk: Mark Rutte sprak immers ooit de onsterfelijke woorden ‘dat je dan naar de dokter moet’.
Yesilgöz als politieke overlevingskunstenaar
Waar Hirsi Ali destijds niet slaagde en mede door bedreigingen uitweek naar Amerika, doet Yesilgöz dat met elan, al wordt ook zij streng beveiligd. Met in de kern een heel overzichtelijk profiel: man René, hond Moos, Ajax, de gym, een tattoo, modieuze kleding en altijd gelakte nagels, kortom: naar eigen zeggen ‘een wandelende Instagram-post’. Maar af en toe ook met een forse miskleun: denk maar aan de Douwe Bob-tweet (waardoor die naar het buitenland moest vluchten vanwege bedreigingen) of het broodje-aapverhaal van nareis-op-nareis. Yesilgöz komt er opvallend makkelijk mee weg, al zegt Pegtel ergens dat ze ‘positivisme acteert’. Ooit scheelde het zelfs een haar of ze was Nederlands eerste vrouwelijke premier geworden. Nu dan minister van Defensie en vicepremier in het kabinet-Jetten. En wie weet wat de toekomst nog brengt…
Een kritisch portret van Yesilgöz en de VVD
Door dit boek te lezen kom je een boel te weten over Yesilgöz en hoe de VVD opereert. Het is daarbij belangrijk je te realiseren dat de toon verre van neutraal is. Een eerdere recensent (van Trouw) kwalificeerde het als ‘een politiek pamflet tegen de verrechtsing van de VVD’. En daar zit wel iets in. Wie daar meer over wil lezen, kan ik verwijzen naar het prikkelende boek van Simon van Teutem, Waarom een echte liberaal geen VVD stemt. Voor mij voelt het ook als een soort requisitoir tegen Dilan Yesilgöz zelf, die bewust onwaarheden vertelt, nooit iets terugneemt of excuses aanbiedt en niet gediend is van tegenspraak. En die zonder veel inhoudelijke scrupules zomaar oversteekt van (heel) links naar (heel) rechts. Daarbij horen we maar één kant van het verhaal, al kun je dat de auteur van De negen levens van Dilan Yesilgöz niet verwijten. Zou ze ooit nog weerwoord krijgen?