Onlangs gaf ik de training ‘Spreken met passie; de kracht van storytelling’ aan een groep leidinggevenden uit het onderwijs. Een onderwerp dat vrijwel direct op tafel kwam: de angst om voor een groep te spreken. Want ja – zoals uit een veel aangehaald onderzoek blijkt – we zijn banger voor spreken in het openbaar dan voor de dood. Of in andere woorden: we liggen liever in de kist dan dat we iets moeten zeggen over iemand anders die daar ligt…
Deze angst is te verklaren. Vanaf het begin van de mensheid was het veilig om binnen de groep te leven. Daar vond je bescherming. Voedsel. Mensen die op je letten. Buiten de groep staan was een stuk gevaarlijker. Dan moest je voortdurend op je hoede zijn.
En wat doen we als we een presentatie geven?
Precies.
We gaan in ons eentje vóór de groep staan.
Geen wonder dat ons lichaam daar soms op reageert alsof ons leven op het spel staat.
Laat perfectionisme los
Matt Abrahams begint zijn boek Think Faster, Talk Smarter dan ook met die spreekangst. Hij geeft allerlei praktische manieren om ermee om te gaan. Zijn doel is overigens niet om alle spanning weg te krijgen. Een beetje spanning is prima. Het gaat erom dat de spanning niet de baas over je wordt. Misschien wel zijn beste advies: het hoeft niet perfect te zijn.
Sterker nog, juist ons verlangen om het geweldig te doen kan ervoor zorgen dat we minder goed uit onze woorden komen. We gaan onszelf tijdens het spreken beoordelen. Was dit wel slim genoeg? Had ik dit niet anders moeten zeggen? Wat zullen ze van me vinden?
Abrahams noemt daarom een prachtige gedachte uit de improvisatiewereld: dare to be dull. Durf gewoon eens niet briljant te zijn.
Vergelijk jezelf niet met andere sprekers
Een ander gevaar is jezelf te vergelijken met andere sprekers. Killing!
Zelf deelde ik op diverse events het podium met reuzen als Remco Claassen, Ben Tiggelaar en Jitske Kramer. Gekscherend zei ik weleens dat ik mij tussen deze sprekerskanonnen een klappertjespistool voelde.
En nee, dit hielp niet echt om zenuwen in bedwang te houden.
Nu weet ik:
Ik hoef niet net zo grappig als Remco Claassen te zijn.
Ik hoef niet net zo snel als Ben Tiggelaar te zijn.
Ik hoef niet zo speels met woorden te zijn als Jitske Kramer.
Ik heb mijn eigen verhalen. Mijn eigen stijl. Mijn eigen talenten.
Ik mag ook als spreker zijn wie ik ben.
En het aardige is: uit evaluaties bleek dat ik nagenoeg hetzelfde scoorde als deze grootheden uit het Nederlandse sprekersgilde. Mijn klappertjespistool werkte dus prima.
Spontaan spreken zonder voorbereiding
Anders dan veel boeken over presenteren richt Abrahams zich niet primair op die zorgvuldig voorbereide keynote of presentatie. Hij richt zich op de momenten waarop iemand ineens vraagt: ‘Jo, wat vind jij hier eigenlijk van…?’
En iedereen die jouw kant op kijkt.
Abrahams strooit in zijn boek met tips. Leer je spanning reguleren. Laat perfectionisme los. Zie het onverwachte niet als bedreiging, maar als mogelijkheid. Luister voordat je antwoordt. Breng structuur aan. En vertel vooral niet alles wat je weet, maar wat voor deze mensen op dit moment relevant is.
Vooral dat structureren vind ik, als chaoot, sterk.
What? So what? Now what?
Een van zijn eenvoudigste modellen is:
What? → So what? → Now what?
Wat wil ik zeggen?
Waarom is dat belangrijk?
Wat betekent dit concreet?
Zo’n structuur kun je vooraf oefenen. Niet om je antwoord uit je hoofd te leren, maar juist om vrijer te kunnen improviseren.
Praktische lessen
Think Faster, Talk Smarter is een goed en vooral praktisch boek. Goed spreken gaat niet alleen over wat je doet wanneer je wekenlang hebt kunnen oefenen. Het gaat misschien nog wel meer over wat je doet wanneer je géén voorbereidingstijd krijgt. En dan helpt één gedachte alvast enorm: je hoeft niet briljant te zijn. Je moet aanwezig zijn, luisteren en iets zeggen dat ertoe doet.