Het gaat niet goed in de politiek en ik wil daar iets aan doen. Met niets minder dan die ambitie deed Carola Schoor haar promotieonderzoek, waarin de stijl van populistische politici centraal stond. Dit onderzoek heeft zij verder uitgewerkt in haar boek Handboek Politieke Stijl, waarin een heel spectrum aan stijlen aan bod komt op basis van zes politieke archetypen. Deze zijn niet achter de tekentafel bedacht, maar gebaseerd op grondig wetenschappelijk onderzoek.
Ze geven een duiding van politici en de politieke dynamiek anno nu. De meeste mensen baseren hun mening op korte filmpjes op social media in plaats van op inhoud. Beeld wint het van tekst. Snelheid wint het van diepgang. Schoor legt daarbij het verband met het snelle denken dat Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman beschrijft in de klassieker Ons feilbare denken. Met ons snelle, intuïtieve ‘denken’, systeem 1 in de termen van Kahneman, hebben we in een fractie van een seconde een mening. Daar komt ons langzame, rationeel redenerende systeem 2 niet aan te pas.
Zes intuïtief herkenbare politieke archetypen
Zes archetypen dus, zes intuïtief herkenbare stereotypen in de politiek. Schoor deelt ze in aan de hand van drie vragen. Hoe komt iemand tot diens mening, analytisch of intuïtief? Is er ruimte voor twijfel? De tweede en derde lijken wel op elkaar: positioneert iemand zich als onderdeel van ‘het volk’ of als samenwerker achter de politieke schermen? En positioneert iemand zich als buitenstaander of als onderdeel van het politieke systeem?
Verschillende combinaties resulteren in de boze burger, het orakel, de regent, de samenwerker, de probleemoplosser en de activist. Grote kans dat je bij het lezen van deze namen meteen mensen voor je ziet: systeem 1 aan het werk! Belangrijk is dat het dus gaat om de beeldvorming. Zo zijn mensen als Geert Wilders en Mona Keijzer al zo lang onderdeel van het politieke systeem dat het best bijzonder is dat zij door hun kiezers als buitenstaander gezien worden.
Waar komt iemand mee weg?
Regelmatig combineren politici stijlen of verandert iemand van stijl. Als dat niet al te tegenstrijdig is, dan komt iemand er meestal wel mee weg. Bijvoorbeeld bij Pieter Omtzigt, die zich na ‘functie elders’ ontpopte van samenwerker tot boze burger, activist en uiteindelijk orakel. Maar vaak werkt het niet, zoals de poging om Sigrid Kaag van regent om te vormen tot probleemoplosser.
Gezien mijn persoonlijke stokpaardje, de positie van vrouwen in het openbaar bestuur, ben ik nog zeker geïnteresseerd in de vraag welke stijl onder welke omstandigheden van vrouwen geaccepteerd wordt en hoe zij authentiek kunnen zijn en blijven ondanks de haat die velen ten deel valt. Schoor besteedt een kort hoofdstuk aan vrouwen in de politiek. Dit vraagt om verdieping!
Politieke stijlen in een hokje?
Niemand wil graag in een hokje gestopt worden. Maar zeker voor politici is het belangrijk om te weten dat onze hersenen dat nu eenmaal doen. Het vraagt best wat hersengymnastiek om de verschillende archetypen te doorgronden. De vele voorbeelden helpen. En aan het eind van Handboek Politieke Stijl biedt Schoor checklists en praktische aanbevelingen waar politici hun voordeel mee kunnen doen.