Econoom, columnist en auteur Jona van Loenen beschrijft in De babyboomerbiljoenen de in zijn ogen urgente situatie waarin de Nederlandse economie zich bevindt. Zijn betoog is confronterend en duidelijk: Nederland transformeert in rap tempo van een meritocratie naar een erfocratie. Een samenleving waarin talent, hard werken en het benutten van eigen capaciteiten bepalend zijn voor succes, verandert in een samenleving waarin het vermogen van iemands ouders doorslaggevend is voor de kansen in het leven.
één biljoen euro
Van Loenen draait er niet omheen en onderbouwt zijn betoog met cijfers. De generatie babyboomers bezit volgens hem momenteel gezamenlijk een vermogen van één biljoen euro. Dit vermogen zal de komende decennia via erfenissen en schenkingen worden overgedragen aan de volgende generatie.
Volgens Van Loenen leidt deze enorme vermogensoverdracht tot een diepe maatschappelijke en economische ontwrichting. Jongeren met vermogende ouders kopen moeiteloos een huis of bouwen kapitaal op, terwijl de rest hopeloos achterblijft. Werk en talent leggen het af tegen puur geluk bij de geboorte.
Blinde vlek in de economische onderbouwing
Ondanks Van Loenens duidelijke taal vertoont zijn economische onderbouwing soms blinde vlekken. Een voorbeeld is zijn vergelijking van de vermogensopbouw gedurende de afgelopen veertig jaar tussen iemand met een eigen woning en iemand in een huurwoning.
Van Loenen schetst de situatie enigszins zwart-wit en lijkt ervan uit te gaan dat een woningeigenaar gemiddeld € 300.000 aan vermogen opbouwt, terwijl iemand die een woning huurt helemaal geen vermogen opbouwt. Hier schiet zijn analyse enigszins tekort.
Hij houdt namelijk slechts gedeeltelijk rekening met de aanzienlijke doorlopende kosten die het bezit van een koopwoning met zich meebrengt, zoals de hoge hypotheekrente in de afgelopen veertig jaar, verzekeringen en de kosten voor groot onderhoud. Een huurder had deze, soms onvoorziene, financiële verplichtingen immers niet. Als een huurder het geld dat hiermee werd bespaard consequent zou hebben belegd, had diens vermogen aanzienlijk harder kunnen groeien dan de nul euro die Van Loenen schetst.
Vijf concrete oplossingen voor een eerlijker Nederland
Waar veel sociaaleconomische boeken stoppen bij de probleemstelling, blinkt De babyboomerbiljoenen uit in constructiviteit. Van Loenen komt met vijf concrete oplossingen voor een eerlijker, productiever én rijker Nederland, die hij uitgebreid en stapsgewijs toelicht:
Stop met slapend rijk worden: belast de winst op een huis met 50%.
Beloon extra werken: betaal minder belasting met elk uur dat je extra werkt.
Hervorm de erfbelasting: voer de ‘chill-bill’ in, waarbij over de eerste € 250.000 geen belasting wordt geheven, over de volgende € 250.000 een tarief van 35% geldt en over alles daarboven 50%.
Maak van Nederland een Helsinki aan de Maas: plaats kinderen uit rijke en arme gezinnen bij elkaar in de klas.
Stimuleer ondernemerschap: lanceer een Nationaal Ondernemersfonds.
Hoewel zijn oplossingen getuigen van visie en lef, zullen ze in het huidige politieke en maatschappelijke klimaat ongetwijfeld op weerstand stuiten. Toch moet iemand de knuppel in het hoenderhok gooien om de discussie over deze olifanten in de kamer op gang te brengen.
Minder belasting op arbeid, meer op vermogen en erfenissen
Van Loenen pleit onder andere voor een drastische verschuiving in ons belastingstelsel: minder belasting op arbeid en aanzienlijk meer belasting op vermogen, huizenwinsten en erfenissen. Of deze radicale voorstellen in de praktijk haalbaar zijn en welke onvoorziene economische neveneffecten ze mogelijk hebben, zal moeten blijken uit het debat dat dit boek ongetwijfeld oproept.
De babyboomerbiljoenen: een confronterende aanrader
De babyboomerbiljoenen is een confronterend boek over belangrijke sociaaleconomische thema's van dit moment. Van Loenen biedt met zijn vijf concrete plannen een blauwdruk voor verandering en legt daarbij de vinger op een zere plek die de politiek negeert.
Een absolute aanrader voor iedereen die wil nadenken en meepraten over hoe de geldstromen van vandaag de ongelijkheid van morgen vormgeven.