Praten over politiek lijkt steeds ongemakkelijker te worden. Mensen graven zich in hun politieke overtuigingen in en zien andersdenkenden al snel als tegenstanders. Een goed argument of een stevig debat brengt hen zelden op andere gedachten. Sarah Stein Lubrano betoogt in Don't Talk About Politics dat we te veel verwachten van de uitwisseling van meningen. Wie werkelijk verandering wil, moet niet alleen praten, maar ook samen in actie komen. Ze pleit voor een sociale infrastructuur waarin mensen elkaar ontmoeten, vertrouwen opbouwen en van mening mogen veranderen.
Waarom psychologische mechanismen politieke overtuigingen versterken
Stein Lubrano groeide op in Washington D.C., waar ze op de radio en in de metro reclames tegenkwam die gericht waren op de vele defensielobbyisten in de stad. Het is een treffend voorbeeld van de ongelijke verhoudingen op de zogenaamde ‘marktplaats van ideeën’. Sommige spelers beschikken over veel meer geld, bereik en institutionele macht om hun standpunten te verspreiden dan anderen.
Ook het idee dat je anderen met goede argumenten kunt overtuigen en zo naar jouw kant van het politieke speelveld kunt halen, blijkt volgens Stein Lubrano weinig realistisch. Mensen zijn geen rationele, onafhankelijke beoordelaars van politieke debatten. Hun overtuigingen worden gevormd door sociale omstandigheden, identiteit, machtsverhoudingen en persoonlijke ervaringen.
Daarom is de uitwisseling van politieke ideeën vaak zo teleurstellend. Mensen zijn niet uitsluitend gericht op het achterhalen van de waarheid. Een mening zegt ook iets over wie iemand is, bij welke groep die hoort en met wie die zich verbonden voelt. Psychologische mechanismen zorgen ervoor dat we geneigd zijn aan onze standpunten vast te houden en weerstand voelen wanneer anderen ons proberen te overtuigen. Betere informatie helpt lang niet altijd. Vooral wanneer overtuigingen nauw verbonden zijn met onze identiteit, kan tegenspraak bedreigend voelen.
Denken met vrienden: hoe vertrouwen nieuwe inzichten mogelijk maakt
Anders dan de titel suggereert, wil Stein Lubrano wel degelijk dat mensen over politiek praten. Maar praten alleen is niet voldoende. Wanneer mensen gezamenlijk activiteiten ondernemen, van vrijwilligerswerk tot demonstraties, kunnen hun overtuigingen veranderen. Door samen iets te doen, ontdekken mensen andere mogelijkheden en ontwikkelen ze nieuwe perspectieven.
Bijzonder mooi vond ik haar hoofdstuk over denken met vrienden. Vrienden helpen ons om op een andere manier naar de wereld te kijken. Binnen een vertrouwensrelatie hoeven we onze standpunten niet voortdurend te verdedigen. We kunnen twijfelen, nieuwe inzichten toelaten en onze mening bijstellen. Zeker wanneer onze vrienden verschillende achtergronden en overtuigingen hebben, kunnen ze tegenwicht bieden als we ons in extreme standpunten dreigen vast te bijten.
Sociale infrastructuur als basis voor ontmoeting en verbinding
In onze steeds verder verdichte steden staan openbare ontmoetingsplekken onder druk. Pleintjes, parkjes, bankjes en andere plekken waar mensen elkaar spontaan tegenkomen, moeten concurreren met allerlei andere ruimteclaims. Tegelijkertijd verplaatst een deel van het sociale leven zich naar de online wereld, die verre van publiek en neutraal is. De algoritmes en verdienmodellen van X en andere platforms beïnvloeden wie we tegenkomen en hoe we op elkaar reageren.
Stein Lubrano pleit ervoor om zowel offline als online te bouwen aan een sociale infrastructuur die ontmoetingen en gezamenlijke activiteiten mogelijk maakt. Juist door elkaar regelmatig tegen te komen, kunnen mensen vertrouwen opbouwen, leren omgaan met meningsverschillen en gezamenlijk handelen. Daarbij gaat het niet alleen om het versterken van bestaande gemeenschappen, maar ook om verbindingen tussen mensen die normaal gesproken weinig met elkaar in aanraking komen.
Sociale isolatie en het belang van gemeenschapsvorming
Tijdens de coronapandemie werkte Stein Lubrano hard aan haar proefschrift. Lange tijd kon ze haar vrienden nauwelijks ontmoeten. Na verloop van tijd merkte ze dat sociaal contact haar steeds meer moeite kostte. Ze was zelfs opgelucht wanneer een afspraak niet doorging. Ze herkende bij zichzelf een vorm van sociale atrofie, alsof haar vermogen om sociale contacten te onderhouden was verzwakt.
Ook bij anderen van haar generatie ziet ze een verschraling van het sociale leven. Dat heeft niet alleen te maken met individuele gewoonten, maar ook met een omgeving waarin het steeds moeilijker wordt om mensen te ontmoeten, laat staan mensen die een heel ander leven leiden.
Ze zoekt daarom naar manieren om het sociale leven zo te organiseren dat mensen zich weer onderdeel voelen van een gemeenschap. Een mooi historisch voorbeeld is de barbershop in zwarte Amerikaanse gemeenschappen tijdens de rassensegregatie. De kapperszaak was meer dan een plek om je haar te laten knippen. Mensen ontmoetten elkaar, wisselden nieuws uit en spraken over politiek. Zulke alledaagse ontmoetingsplekken droegen bij aan de sociale netwerken waarop de burgerrechtenbeweging kon voortbouwen.
Politieke polarisatie verminderen door gezamenlijk beter te denken
Stein Lubrano zoekt naar manieren om de samenleving uit de politieke polarisatie te halen. Haar voorstellen voor politieke betrokkenheid, gemeenschapsvorming en activisme zijn hoopvol en activerend. Toch schuilt daarin ook een spanning. De mechanismen die ze beschrijft, kunnen evengoed worden ingezet door bewegingen die weinig ophebben met democratische waarden. Ook conservatieve en extreemrechtse organisaties investeren in gemeenschapsvorming, mobilisatie en het organiseren van langdurige betrokkenheid.
Niet iedere beweging die mensen verbindt, vergroot daarmee de verbondenheid in de samenleving. Een hechte gemeenschap kan ook uitsluiting en vijanddenken versterken. Daarom is het van belang dat mensen niet alleen relaties onderhouden met gelijkgestemden, maar ook met anderen die hun wereldbeeld kunnen verruimen.
Dat maakt Stein Lubrano's pleidooi in Don't Talk About Politics voor een verbindende sociale infrastructuur zo waardevol. In het politieke gesprek gaat het niet om steeds meer meningen te produceren, maar om gezamenlijk beter te leren denken. Dat kan ik alleen maar beamen.