Veel organisaties zeggen dat ze medewerkers vertrouwen, verantwoordelijkheid laag in de organisatie willen leggen en ruimte willen geven aan ondernemerschap. Maar zodra de resultaten tegenvallen, verschijnen de procedures, goedkeuringsrondes en managementlagen weer.
vrijheid, gelijkwaardigheid en zelfsturing als uitgangspunten
In Gek idee, doen we! neemt Erik de Jong ons mee in de ontwikkeling van Ivy Global. Het bedrijf werd in 2014 opgericht vanuit het idee om technisch talent te verbinden aan vraagstukken van bedrijven. Vanaf het begin was er ook de ambitie om de eigen organisatie anders in te richten, met vrijheid, gelijkwaardigheid en zelfsturing als uitgangspunten.
Inmiddels is Ivy Global uitgegroeid tot een organisatie met ruim 150 medewerkers. Opmerkelijk is hoe ver het bedrijf gaat in het geven van verantwoordelijkheid. Medewerkers bepalen zelf hun werktijden, vakantiedagen en gezamenlijk zelfs hun salaris. Misschien wel het ultieme voorbeeld van zelfsturing is dat eigenaar Jorn een jaar afwezig is geweest, terwijl de organisatie gewoon doordraaide. Dan blijkt pas echt of een organisatie zonder dagelijkse aansturing kan functioneren.
twintig experimenten met zelfsturing
De Jong beschrijft aan de hand van twintig experimenten hoe Ivy de zelfsturing en de manier van werken heeft ontwikkeld. Onderwerpen als besluitvorming, transparantie, feedback, strategie, groei, beloning en winstdeling komen voorbij. Er lag geen vooraf vastgesteld eindmodel. Ideeën werden uitgeprobeerd en geëvalueerd. Sommige bleven behouden, andere werden aangepast of weer losgelaten.
De zelfkritische manier waarop De Jong terugkijkt is sterk. Hij beschrijft de succesvolle experimenten, maar ook wat niet werkte, welke aannames verkeerd bleken en waar bijsturing nodig was. Hij spaart zichzelf daarbij niet. Dat maakt zijn verhaal geloofwaardig. De ontwikkeling van Ivy blijkt een zoektocht waarin fouten worden gemaakt en inzichten veranderen.
duidelijke kaders
In het boek blijkt dat zelfsturing alleen kan functioneren binnen duidelijke kaders. Daar gaat het in organisaties nogal eens mis. Zelfsturing wordt gemakkelijk verward met vrijheid-blijheid, waarbij iedereen vooral mag doen wat hij zelf wil. Zonder heldere afspraken over verantwoordelijkheden, besluitvorming en onderlinge verwachtingen ontstaat echter al snel onduidelijkheid.
Interessant is ook hoe kwetsbaar zelfsturing kan zijn wanneer de omstandigheden veranderen. Zolang de resultaten goed zijn, is het relatief gemakkelijk om vertrouwen te geven en verantwoordelijkheden te delen. Maar zodra de druk toeneemt, ligt de verleiding op de loer om terug te grijpen op vertrouwde hiërarchische structuren. Meer controle, meer centrale besluitvorming en minder ruimte voor medewerkers. Hoe houd je dan vast aan de principes van zelfsturing?
De experimenten rond salarissen en winstdeling spreken eveneens tot de verbeelding. Het idee dat medewerkers zelf invloed hebben op hun beloning staat behoorlijk ver af van de gebruikelijke functioneringsgesprekken en salarisschalen. Maar gelijkwaardigheid betekent niet dat iedereen automatisch het gezamenlijke belang vooropstelt. Zodra het over geld gaat, komt ook het eigenbelang naar voren. Hoe zorg je dan voor transparantie, onderlinge rechtvaardigheid en het behoud van vertrouwen? Dit zijn interessante dilemma's die in veel organisaties herkenbaar zullen zijn.
geen blauwdruk voor andere organisaties
Ivy Global is natuurlijk geen blauwdruk voor andere organisaties. Het bedrijf heeft een eigen ontstaansgeschiedenis, cultuur en medewerkerspopulatie. Wat daar werkt, hoeft niet automatisch succesvol te zijn bij een gemeente, ziekenhuis of productiebedrijf. Iedere organisatie zal haar eigen weg moeten vinden. De ervaringen van Ivy bieden daarvoor voldoende aanknopingspunten.
Het boek leest prettig. De Jong blijft dicht bij de praktijk en hij bespreekt ook de minder geslaagde experimenten. De combinatie van concrete ervaringen, dilemma’s en persoonlijke reflectie maakt het een geloofwaardig verhaal. Niet alle experimenten zullen voor iedere organisatie even relevant zijn, maar de diversiteit laat goed zien hoeveel aspecten van organiseren met zelfsturing samenhangen.
Gek idee, doen we! laat zien dat je niet vooraf precies hoeft te weten hoe de ideale organisatie eruitziet. De ervaringen van Ivy Global maken vooral nieuwsgierig naar wat er gebeurt als je zelf eens wat vaker een ongebruikelijk idee uitprobeert.