Wildcards: het onverwachte als strategisch gegeven

Een wildcard is een gebeurtenis die niemand zag aankomen, maar die alles verandert. De coronapandemie, een plotselinge technologische doorbraak, een financiële crisis die uit het niets lijkt op te duiken – het zijn allemaal voorbeelden van ontwikkelingen met een lage waarschijnlijkheid maar een enorme impact. In de wereld van toekomstverkenning en strategisch denken worden zulke gebeurtenissen aangeduid als wildcards.

Ze doorbreken bestaande patronen, maken zorgvuldig opgestelde plannen ongeldig en dwingen tot heroriëntatie. Toch worden ze in de meeste organisaties zelden serieus meegenomen. Wie wildcards bewust verkent en integreert in zijn strategie, staat een stuk sterker als ze toch optreden. Op deze pagina brengen we de beste boeken en inzichten samen over dit onderschatte begrip.

Wildcards als toekomsttype

In de futurologie onderscheiden onderzoekers meerdere typen toekomsten. De meest onderschatte daarvan is het zogenoemde type IV: de toekomst die niemand verwacht, maar die toch werkelijkheid wordt. Peter van der Wel, econoom en futuroloog, betoogt in Toekomst Onderzoek dat juist dit type toekomst vaker uitkomt dan mensen denken. De onverwachte toekomsten worden te snel terzijde geschoven – en dat is een strategische fout met soms verstrekkende gevolgen.

Disruptie herkennen voordat ze toeslaat

Wildcards zijn zelden volledig uit het niets. Vaak zijn het de combinaties van trends die samenkomen op een onverwacht moment en zo een omwenteling veroorzaken. Bert Van Thilborgh, oprichter van het trendwatching bureau Futureproof, beschrijft in Trendsurfing hoe organisaties kunnen leren omgaan met dit soort plotselinge verschuivingen. De coronapandemie fungeert daarin als sprekend voorbeeld: een wildcard die tegelijk versneller was van tal van bestaande ontwikkelingen.

Wildcards als methode voor toekomstverkenning

Wildcards volledig voorspellen is onmogelijk. Maar je kunt er wél op anticiperen door ze bewust te verkennen als onderdeel van je strategie. Silke den Hartog – de Wilde, toekomstverkenner met ruim tien jaar praktijkervaring, behandelt wildcards in Grip op de Toekomst als een volwaardig instrument. In een eigen hoofdstuk legt ze uit hoe je wildcards systematisch kunt verkennen en meenemen in je strategische afwegingen. Zo worden ze geen blinde vlek, maar een bewuste overweging.

Wildcards in scenarioplanning

In de praktijk van scenarioplanning zijn wildcards niet te omzeilen. Mario van Rijn en René van der Burgt behandelen ze in Handboek Scenarioplanning als abrupte discontinuïteiten: plotselinge breuken in de verwachte lijn van ontwikkeling. Ze kunnen een scenario compleet ongeldig maken – of er juist onverwacht één mee bevestigen. Wie scenario's bouwt zonder wildcards mee te wegen, mist een essentieel deel van het verhaal.

Wildcards in een heel andere context: fictie

De term wildcard heeft ook een heel andere lading in de literatuur. In de sciencefictionreeks van George R.R. Martin staat 'Wild Cards' voor een alternatief universum waarin een buitenaards virus de mensheid ingrijpend verandert. Game Over is een van de verhalen die zich in dit universum afspelen. Het boek veronderstelt bekendheid met de basisregels van dit fictieve universum en is daarmee verplichte kost voor liefhebbers van de reeks.

Het onverwachte verdient een vaste plek in je strategie

Wildcards zijn per definitie onzeker – maar dat maakt ze niet onbelangrijk. Integendeel: juist omdat ze buiten het verwachte spectrum vallen, kunnen ze bepalend zijn voor de toekomst van een organisatie, een sector of een samenleving als geheel. Wie ze serieus neemt en systematisch verkent, staat beter voorbereid op een wereld die zelden gaat zoals gepland. De boeken en inzichten op deze pagina bieden een stevige basis om daarmee aan de slag te gaan.