Het einde

Het einde vertelt het verhaal van de jonge Malwina die worstelt met een geschiedenis die niet de hare is. Elke nacht droomt ze de dromen van haar grootmoeder Lotka, die door slapeloosheid zelf niet droomt, te getraumatiseerd door de oorlog: als zevenjarig kind werd Lotka samen met haar familie gedeporteerd naar de Goelag in Siberie. Doordat Malwina elke nacht de oorlogstrauma’s van haar oma herbeleeft, leidt ze twee parallelle levens: ’s nachts dat van haar grootmoeder en overdag dat van haarzelf als zevenjarige in het Polen van de jaren negentig. Malwina raakt al van jongs af aan geobsedeerd door de dood en groeit uit tot een zelfdestructieve jonge vrouw. Daar geeft ze haar grootmoeder de schuld van. De zin ‘alles komt door oma’ resoneert door het hele boek.

Het einde is geschreven in een beeldende, poëtische taal, vol woede en pijn, met talloze herhalingen die werken als bezweringsformules en zorgen voor een bijna hypnotiserend ritme als dat van een voortdenderende trein. Het is een metafysische, blasfemische roman over de tragedie van oorlog, een eeuwige oorlog die permanent blijft voortwoeden en generaties lang slachtoffers blijft maken.