De rechtsstaat in crisistijd

Democratieën wereldwijd verkeren in zwaar weer. Volgens recente inzichten neemt in steeds meer landen de invloed van autocratische tendensen toe, terwijl democratische instituties en rechtsstatelijke waarden als grondrechten en onafhankelijke rechtspraak juist onder druk staan. Ook dicht bij huis zijn deze ontwikkelingen zichtbaar. Het vertrouwen in politiek en instituties neemt af, en een groeiende groep burgers staat open voor alternatieve vormen van bestuur. Tegelijkertijd lijken oplossingen voor urgente maatschappelijke vraagstukken – van klimaat en stikstof tot asiel en wonen – moeilijker te realiseren. De opeenstapeling van ‘crises’ stelt niet alleen de slagkracht van de politiek op de proef, maar ook de verhouding tussen de verschillende instituties op scherp. De rechtsstaat moet in tijden van maatschappelijke uitdagingen zijn waarde bewijzen, terwijl hij zelf onderwerp van debat en zorg is. Dit thema stond centraal tijdens de Staatsrechtconferentie van 2025, die onder de titel ‘De rechtsstaat in crisistijd’ werd georganiseerd door de sectie Staats- en bestuursrecht van de Vrije Universiteit Amsterdam. Deze bundel bevat de bijdragen die aan de Staatsrechtconferentie zijn geleverd in de vorm van speeches en preadviezen.