Faust

Faust is een bijzondere novelle die Ivan Toergenjev in 1856 schreef, in een periode waarin hij zich intensief bezighield met onderwerpen als moraal, kennis en persoonlijke verantwoordelijkheid. Geïnspireerd door Goethes beroemde tragedie vertolkt Toergenjev het Faust-motief en verplaatst het van het grootse metafysische toneel naar het intieme domein van herinnering, verlangen en gemiste liefde. In briefvorm beschrijft de verteller de hernieuwde verhouding met een vrouw uit zijn verleden. Hij introduceert haar in de wereld van de literatuur door samen Goethes Faust te lezen, maar wat begint als een gedeelde literaire ervaring met een emotionele ontwaking tot gevolg groeit uit tot een kwellende begeerte die hen confronteert met een meedogenloos inzicht. Anders dan zijn voorgangers schept Toergenjev geen held die naar oneindige kennis streeft, maar een mens dat ontdekt dat niet elk verlangen zonder schuld kan worden vervuld. Faust neemt vanwege zijn ingetogen, psychologische en kritische karakter een bijzondere plaats in binnen de Faust-traditie. De novelle weerspiegelt Toergenjev's overtuiging dat zelfkennis evenzeer kan verlichten als ontwrichten. Daarmee is Faust een tijdloos verhaal over de grenzen van menselijke vrijheid en de weerslag van innerlijke bewustwording.

Ivan Toergenjev (1818–1883) was een Russische schrijver met een uitgesproken Europese blik. Hoewel hij opgroeide op het Russische platteland, bracht hij een groot deel van zijn leven door in West-Europa, waar hij zich ontwikkelde tot een kosmopolitisch intellectueel en een belangrijk pleitbezorger van de Russische literatuur. Zijn werk beweegt zich voortdurend tussen Rusland en het Westen, tussen traditie en vernieuwing. Toergenjev verwierf faam met zijn realistische romans en novellen, waarin hij de spanningen van de negentiende-eeuwse Russische samenleving met grote psychologische fijnzinnigheid verbeeldde. In Vaders en zonen introduceerde hij het begrip ‘nihilist’ in de literatuur en gaf hij vorm aan de generatieconflicten van zijn tijd. Zijn stijl is helder, beheerst en mededogend, met een scherp oog voor morele ambiguïteit. In tegenstelling tot veel van zijn tijdgenoten koos Toergenjev voor nuance boven ideologie. Hij verbleef langdurig in Frankrijk en Duitsland, onderhield nauwe banden met Europese schrijvers en kunstenaars en werd zo een cultureel brugfiguur tussen Rusland en Europa. Zijn werk, waarin liefde, verlies en zelfinzicht centraal staan, wordt tot op heden gelezen en gezien als een subtiel en tijdloos portret van de menselijke conditie.