Prof. Dr. Peer van der Helm
Leefklimaat!
Voor jeugd en volwassenen
Paperback NL 2022 2e druk 9789085601395Levertijd ongeveer 3 werkdagen
Gratis verzonden
Samenvatting
‘Wat werkt’ voor de jeugdzorg, de maatschappelijke opvang, ggz, gezinshuizen, de forensische psychiatrie, gehandicaptenzorg, het speciaal (passend) onderwijs en gemeenten.
Nederland is een welvarend land en onze kinderen behoren zelfs tot de meest gelukkige ter wereld. Toch geldt dat niet voor iedereen. Sommige kinderen en volwassenen hebben een biologische, psychologische en sociale kwetsbaarheid en een mindere weerbaarheid. Leefklimaat! geeft concreet werkende handvatten voor het verbeteren van de zorg aan deze groep. Het zijn geen magische toverstokjes, maar we weten inmiddels wel wat echt werkt.
Deze kinderen en volwassenen hebben negatieve jeugdervaringen meegemaakt waarvan de effecten stapelen en soms leiden tot ervaringen die de grond onder hun voeten doet wegvallen, de zogenaamde ‘contrastervaringen’. Het gevolg is veel pijn, een verstoorde ontwikkeling en probleemgedrag, crimineel gedrag of ‘verward gedrag’. Hoe buig je dit om naar verbetering en herstel en creëer je een positief leef-, leer – en/of werkklimaat?
De afwijzing van de maatschappij leidt tot verdere frustratie van psychologische basisbehoeften zoals verbondenheid, competentie of zingeving en autonomie. Het boek laat zien hoe je aan de hand van deze zgn. zelfdeterminatietheorie weer aan deze basisbehoeften kunt voldoen. Verder gaat het boek in op tal van belangrijke onderwerpen als: separeren, suicide, DIS, eetproblemen, LHBT, LVB, crisisplaatsingen, teamcoaching etc.
Daarnaast is het zorglandschap de afgelopen jaren ingrijpend gewijzigd. Dit heeft ertoe geleid dat in toenemende mate kinderen en volwassenen met zeer ernstige problematiek in instellingen, scholen en gezinshuizen terecht komen, waar veel professionals nog weinig ervaring mee hebben.
Leefklimaat! biedt alle (aanstaande) professionals die deze zorg willen verbeteren belangrijke kennis en tools. Peer van der Helm is bijzonder hoogleraar, Onderwijs en Zorg vanuit het gespecialiseerd onderwijs (GO-Raad) en al vele jaren onderzoeker en lector residentiële (jeugd)zorg.
De tweede druk van dit boek kent enkele nieuwe hoofdstukken die dieper ingaan op trauma, met name de gevolgen van microtrauma. Verder volgen we de ontwikkelingen als het gaat over het verminderen van repressie in de zorg.
Specificaties
ISBN13:9789085601395
Taal:NL
Bindwijze:paperback
Aantal pagina's:378
Uitgever:SWP
Druk:2
Verschijningsdatum:23-1-2022
Lezersrecensies
Wees de eerste die een lezersrecensie schrijft!
Inhoudsopgave
Voorwoord 15
Dankwoord 19
1 Inleiding 20
Peer van der Helm
1.1 Leef- en leerklimaat en professioneel handelen 20
1.2 Inleiding 24
1.3 Een stukje levensloop van kinderen die het minder getroffen hebben 26
1.4 Verschillende paden voor jongens en meisjes 29
1.5 Een gefragmenteerd bestaan 32
1.6 Een stem voor kinderen en volwassen cliënten: de
zelfdeterminatietheorie van Ryan en Deci (2017) 34
1.7 Verbondenheid (contact) 34
1.8 Competentie (groei) 37
1.9 Autonomie 39
1.10 De kinderen van Bulldogs Bank 42
1.11 Wat nu? Praktische tips voor hulpverleners en studenten 43
1.12 Effectiviteit van tweedegraadsstrategieën 46
1.13 Bespreking van aanbevelingen voor het leefklimaat 47
1.14 LSCI 53
1.15 Conclusie 55
1.16 Discussie: voor wie doen we het? 57
2 Verbondenheid in gezinshuizen 62
Peer van der Helm
2.1 Inleiding 62
2.2 Forse trauma’s 63
2.3 Veiligheid voorop 64
2.4 Psychologische basisbehoeften 66
2.5 Droomhuis op Curaçao 68
856139_BW_Leefklimaat_2e-druk.indd 5 9-12-2021 11:17:33
6
3 Competentie 70
Peer van der Helm
3.1 Inleiding 70
3.2 Zonder groei is het leven plat 70
3.3 Herstel 72
3.4 Groei stimuleren 74
3.5 Onderwijs en maatschappelijke participatie: leren participeren 74
4 Autonomieversterkend werken binnen het leefklimaat 76
Peer van der Helm
4.1 Inleiding 76
4.2 Regels, afspraken en limit setting 76
4.3 De reikwijdte van regels en afspraken: de sociale domeintheorie 78
4.4 Communicatie 81
5 Externaliserend gedrag 82
Peer van der Helm & Stijn Vandevelde
5.1 Samenvatting 82
5.2 Inleiding 83
5.3 Biologische oorzaken van probleemgedrag 83
5.4 Psychologische oorzaken van probleemgedrag 84
5.5 Sociale oorzaken van probleemgedrag 85
5.6 Negatieve jeugdervaringen en trauma’s 85
5.7 Herstel: het leef-, leer- en werkklimaat en omgaan met
probleemgedrag 90
6 Leerklimaat: disruptief gedrag in de klas 93
Danaé Stad & Peer van der Helm
6.1 Inleiding 93
6.2 Theoretische achtergrond 95
6.3 Conclusie 109
6.4 Aanbevelingen 112
7 Autonomieversterkend werken met Mijn Pad 115
Inge Bramsen, Chris Kuiper, Kees Willemse & Mieke Cardol
7.1 Inleiding 115
7.2 Transitie naar autonomie en volwassenheid 116
7.3 Mijn Pad 118
7.4 Conclusies en aanbevelingen 126
3 Competentie 68
Peer van der Helm
3.1 Inleiding 68
3.2 Zonder groei is het leven plat 68
3.3 Herstel 70
3.4 Groei stimuleren 72
3.5 Onderwijs en maatschappelijke participatie: leren participeren 72
4 Autonomieversterkend werken binnen het leefklimaat 74
Peer van der Helm
4.1 Inleiding 74
4.2 Regels, afspraken en limit setting 74
4.3 De reikwijdte van regels en afspraken: de sociale domeintheorie 76
4.4 Communicatie 79
5 Externaliserend gedrag 80
Peer van der Helm & Stijn Vandevelde
5.1 Samenvatting 80
5.2 Inleiding 81
5.3 Biologische oorzaken van probleemgedrag 81
5.4 Psychologische oorzaken van probleemgedrag 82
5.5 Sociale oorzaken van probleemgedrag 83
5.6 Negatieve jeugdervaringen en trauma’s 83
5.7 Herstel: het leef-, leer- en werkklimaat en omgaan met
probleemgedrag 88
6 Leerklimaat: disruptief gedrag in de klas 91
Danaé Stad & Peer van der Helm
6.1 Inleiding 91
6.2 Theoretische achtergrond 93
6.3 Conclusie 107
6.4 Aanbevelingen 110
7 Autonomieversterkend werken met Mijn Pad 113
Inge Bramsen, Chris Kuiper, Kees Willemse & Mieke Cardol
7.1 Inleiding 113
7.2 Transitie naar autonomie en volwassenheid 114
7.3 Mijn Pad 116
7.4 Conclusies en aanbevelingen 124
856139_BW_Leefklimaat_2e-druk.indd 6 9-12-2021 11:17:33
7
8 Genderspecifieke zorg in de residentiële jeugdzorg aan slachtoffers
van seksuele uitbuiting 128
Juliette Sonderman
8.1 Samenvatting 128
8.2 Inleiding 128
8.3 Passende hulp 129
8.4 Contacten met jongens risicovol én noodzakelijk 132
8.5 De onderzoeksaanpak 134
9 Waarom gaan er in coronatijd zoveel kwetsbare jongeren onderuit? 140
Peer van der Helm en Heleen Wesselius
9.1 Microtrauma en intergenerationele overdracht 141
9.2 Corona 143
10 Internaliserend gedrag 144
Peer van der Helm & Anita Visser
10.1 Inleiding 144
10.2 Achtergronden van self-silencing 145
10.3 Gevolgen van self-silencing 147
11 Voor hulpverleners 156
Jantine Huijssen
11.1 Inleiding 156
11.2 Alleen 156
11.3 Ik ben weer alleen 157
12 Behoeftefrustratie: leefklimaat en straf in de klinische psychiatrische
zorg 158
Peer van der Helm & Petra Schaftenaar
12.1 Inleiding 158
12.2 De praktijk van (forensische) ggz-instelling Inforsa 159
12.3 Agressie in de klinische (forensische) praktijk 160
12.4 Reacties van medewerkers op probleemgedrag 160
12.5 Escalatie na straf 162
12.6 Verandermogelijkheden voor de klinische zorg: een positief
leefklimaat 162
12. 7 Aansluiting bij ontwikkelingen minder repressie in de ggz 164
856139_BW_Leefklimaat_2e-druk.indd 7 9-12-2021 11:17:33
8
13 Behoeftebevorderende sociotherapie 167
Peer van der Helm
13.1 Inleiding 167
13.2 Kenmerken van het mozaïekmodel Tessera van Cornelia Wrzus en
Brent Roberts (2017) 168
13.3 Overige kenmerken van het Tessera-model 171
13.4 Therapie kan ook behoeftefrustrerend werken 173
13.5 Wat wordt er concreet van de medewerker verwacht? 176
14 Behoeftefrustratie door autonomieverlies: separeren en een-opeenbegeleiding 177
Peer van der Helm & Vrank Post
14.1 Inleiding 177
14.2 Afzonderen 178
14.3 Behandeling 179
14.4 Geweldloos Verzet 183
14.5 Safe Path 184
14.6 De-escalatieondersteuner/Mediator 185
14.7 Forensic High Intensive Care (FHIC) 186
14.8 Limit setting 186
14.9 Transformatie op de middellange termijn 188
14.10 Vervolgzorg 189
15 De high intensive care-, high safety- en intensive education-aanpak 191
Linda Terpstra & Anke van Dijke
15.1 Inleiding 191
15.2 Brandwonden vanbinnen 192
15.3 Het effect van de stop op de fles 193
15.4 Let’s talk about rape & trauma 193
15.5 High intensive care, high safety & intensive education 195
15.6 Ouders en sociaal netwerk 197
15.7 Drie (pedagogische) milieus 198
15.8 Interventies op drie niveaus: eerste-, tweede- en
derdegraadsinterventies 199
15.9 Evenwicht & tegenwicht 201
13 Behoeftebevorderende sociotherapie 161
Peer van der Helm
13.1 Inleiding 161
13.2 Kenmerken van het mozaïekmodel Tessera van Cornelia Wrzus en
Brent Roberts (2017) 162
13.3 Overige kenmerken van het Tessera-model 165
13.4 Therapie kan ook behoeftefrustrerend werken 167
13.5 Wat wordt er concreet van de medewerker verwacht? 170
14 Behoeftefrustratie door autonomieverlies: separeren en een-opeenbegeleiding 171
Peer van der Helm & Vrank Post
14.1 Inleiding 171
14.2 Afzonderen 172
14.3 Behandeling 173
14.4 Geweldloos Verzet 177
14.5 Safe Path 178
14.6 De-escalatieondersteuner/Mediator 179
14.7 Forensic High Intensive Care (FHIC) 180
14.8 Limit setting 180
14.9 Transformatie op de middellange termijn 182
14.10 Vervolgzorg 183
15 De high intensive care-, high safety- en intensive education-aanpak 185
Linda Terpstra & Anke van Dijke
15.1 Inleiding 185
15.2 Brandwonden vanbinnen 186
15.3 Het effect van de stop op de fles 187
15.4 Let’s talk about rape & trauma 187
15.5 High intensive care, high safety & intensive education 189
15.6 Ouders en sociaal netwerk 191
15.7 Drie (pedagogische) milieus 192
15.8 Interventies op drie niveaus: eerste-, tweede- en
derdegraadsinterventies 193
15.9 Evenwicht & tegenwicht 195
856139_BW_Leefklimaat_2e-druk.indd 8 9-12-2021 11:17:33
9
16 Verstandig omgaan met trauma en dissociatie op de leefgroep en in
het speciaal onderwijs 203
Peer van der Helm & Vera Schrijver
16.1 Inleiding 203
16.2 Dissociatie 204
16.3 Gevolgen van dissociatie 204
16.4 Internaliserend en externaliserend gedrag 205
16.5 Psychotische gevoeligheid 205
16.6 Aanbevelingen voor begeleiders en leerkrachten 206
16.7 Samenvatting 207
16.8 Tot slot 209
17 Omgaan met zelfverwonding en zelfdoding in de residentiële zorg en
ggz 210
Peer van der Helm & Suzan Terweij
17.1 Inleiding 210
17.2 Kenmerken van processen die leiden tot zelfverwonding en
zelfdoding: gevangen in de tunnel 211
17.3 De weg terug uit de tunnel 217
17.4 Reacties van medewerkers 220
17.5 Intensieve begeleiding van medewerkers, goede aansturing en
samenwerking als team 220
17.6 Wat moet groepsleiding doen bij automutilatie? 222
17.7 Overige algemene tips 223
17.8 Systeemtherapie 225
17.9 Preventie van suïcide 226
17.10 Samenvatting 229
18 De zomer van de lange mouwen 231
Peer van der Helm & Anita Visser
18.1 Inleiding 231
18.2 Achtergronden 232
18.3 Tot slot: een pleidooi voor een inclusieve samenleving 234
856139_BW_Leefklimaat_2e-druk.indd 9 9-12-2021 11:17:34
10
19 Eetstoornissen in de residentiële zorg 236
Peer van der Helm & Charlotte Bijkerk
19.1 Inleiding 236
19.2 Oorzaken 237
19.3 Stemmen 238
19.4 Behandeling in het leefklimaat 238
19.5 Atmosfeer 240
20 De kwetsbare positie van lhbt-jongeren in de zorg en het onderwijs 243
Peer van der Helm
20.1 Inleiding 243
20.2 Ontwikkeling in de adolescentie en lhbt 243
20.3 Residentiële jeugdzorg en speciaal onderwijs 244
20.4 Klimaat en lhbt 245
20.5 Gevolgen van een negatief zelfbeeld en schaamte 245
20.6 Seksueel misbruik 245
20.7 Een taak voor instellingen en scholen: meer nadruk op
persoonsvorming 246
20.8 Andere eisen aan de behandeling van lhbt-jongeren 247
20.9 Conclusie 249
21 Behandeling van mensen met een licht verstandelijke beperking 250
Peer van der Helm
21. 1 Inleiding 250
21.2 Problemen rond de geboorte 251
21.3 De opvoeding 252
21.4 In de steek gelaten door ouders 252
21.5 Het speciaal onderwijs 253
21.6 Onveiligheid op de leefgroep 254
21.7 Na detentie 254
21.8 Het leefklimaat (behandelmilieu) 255
21.9 Maatwerk en de zone van de naaste ontwikkeling 260
21.10 Praktische tips voor een pedagogisch behandelmilieu en
leerklimaat in de klas 261
21.11 De belangrijkste tips 262
856139_BW_Leefklimaat_2e-druk.indd 10 9-12-2021 11:17:34
11
22 Een positief leefklimaat voor lvb-jongeren in een justitiële
jeugdinrichting 266
Veronique van Miert & Esther Crombach
22.1 Inleiding 266
22.2 Leefklimaat binnen de jji’s 268
22.3 Jongeren met lvb in de jji’s 268
22.4 Leefklimaat beïnvloeden 270
22.5 Motivatie stimuleren 271
22.6 De drie psychologische basisbehoeften 271
23 Crisisplaatsingen: het foute feestje 272
Peer van der Helm
23.1 Inleiding 272
23.2 Toename crisisopvang 273
23.3 Problemen crisisopvang 273
24 Gezinshuizen: de kracht van het gewone leven 277
Geke Klapwijk & Dorienke Klapwijk
24.1 Inleiding 277
24.2 Gezinsgericht werken en gezinshuizen 278
24.3 Inhuisplaatsing en gezinshuis 279
24.4 Leefklimaat 280
24.5 Uitdagingen en kwetsbaarheid 284
24.6 Kinderen een thuis geven 287
25 ‘Ik woon hier ook echt’, de kleinschalige voorziening 288
Peer van der Helm & Fadoua Mouman
25.1 Inleiding 288
25.2 Een voorbeeld van een kleinschalige voorziening 288
25.3 Het leefklimaat in de kleinschalige voorziening 290
25.4 Een opgave met risico’s 291
856139_BW_Leefklimaat_2e-druk.indd 11 9-12-2021 11:17:34
12
26 Leren van leef-, leer- en werkklimaat 294
Peer van der Helm
Met medewerking van Marjorie Beld, Veronique van Miert, Anna Dekker,
Chris Kuiper & Iris Boekee
26.1 Inleiding 294
26.2 Dilemma’s in de beroepspraktijk 295
26.3 Het leef- en leerklimaat (in het speciaal onderwijs en in instellingen) 296
26.4 Taakopgave 296
26.5 Leiderschap 301
26.6 Overige Indicatoren werkklimaat 301
26.7 Tips voor het management 303
26.8 Teamfunctioneren 304
26.9 Veiligheid en klimaat 304
27 Leren van fouten 306
Peer van der Helm
27.1 Inleiding 306
27.2 Aanwezigheid van veel betrokkenen in een acute situatie (diffusie
van verantwoordelijkheid) 311
27.3 Organisatiecultuur 312
27.4 De gevolgen: beheersmatig werken en repressie 314
27.5 Conclusie en aanbevelingen 316
28 Teamcoaching en teaminterventies voor een positief werkklimaat 319
Iris Boekee
28.1 Samenvatting 319
28.2 Inleiding 319
28.3 Het leefklimaat en werkklimaat in zorginstellingen 320
28.4 Teamontwikkeling – de hypotheses 322
28.5 Teamcoaching in de praktijk bij de opvang 324
28.6 En nu verder: aanbevelingen 330
28.7 Nog meer aanbevelingen 331
856139_BW_Leefklimaat_2e-druk.indd 12 9-12-2021 11:17:34
13
29 De doorwerking van kinderrechten in de gesloten residentiële
jeugdhulp in Nederland 332
Susanne Höfte
29.1 Samenvatting 332
29.2 Inleiding 333
29.3 Onderzoeksvraag 337
29.4 Werkwijze 338
29.5 Resultaten 342
29.6 Discussie 345
29.7 Beperkingen 347
29.8 Conclusie 347
29.9 Gevolgen voor de praktijk en het beleid 348
30 Tot slot 349
Peer van der Helm
30.1 Samenwerken en buiten de lijntjes kleuren 349
30.2 Ontwikkelingen in de residentiële jeugdzorg 352
Literatuur 361
Dankwoord 19
1 Inleiding 20
Peer van der Helm
1.1 Leef- en leerklimaat en professioneel handelen 20
1.2 Inleiding 24
1.3 Een stukje levensloop van kinderen die het minder getroffen hebben 26
1.4 Verschillende paden voor jongens en meisjes 29
1.5 Een gefragmenteerd bestaan 32
1.6 Een stem voor kinderen en volwassen cliënten: de
zelfdeterminatietheorie van Ryan en Deci (2017) 34
1.7 Verbondenheid (contact) 34
1.8 Competentie (groei) 37
1.9 Autonomie 39
1.10 De kinderen van Bulldogs Bank 42
1.11 Wat nu? Praktische tips voor hulpverleners en studenten 43
1.12 Effectiviteit van tweedegraadsstrategieën 46
1.13 Bespreking van aanbevelingen voor het leefklimaat 47
1.14 LSCI 53
1.15 Conclusie 55
1.16 Discussie: voor wie doen we het? 57
2 Verbondenheid in gezinshuizen 62
Peer van der Helm
2.1 Inleiding 62
2.2 Forse trauma’s 63
2.3 Veiligheid voorop 64
2.4 Psychologische basisbehoeften 66
2.5 Droomhuis op Curaçao 68
856139_BW_Leefklimaat_2e-druk.indd 5 9-12-2021 11:17:33
6
3 Competentie 70
Peer van der Helm
3.1 Inleiding 70
3.2 Zonder groei is het leven plat 70
3.3 Herstel 72
3.4 Groei stimuleren 74
3.5 Onderwijs en maatschappelijke participatie: leren participeren 74
4 Autonomieversterkend werken binnen het leefklimaat 76
Peer van der Helm
4.1 Inleiding 76
4.2 Regels, afspraken en limit setting 76
4.3 De reikwijdte van regels en afspraken: de sociale domeintheorie 78
4.4 Communicatie 81
5 Externaliserend gedrag 82
Peer van der Helm & Stijn Vandevelde
5.1 Samenvatting 82
5.2 Inleiding 83
5.3 Biologische oorzaken van probleemgedrag 83
5.4 Psychologische oorzaken van probleemgedrag 84
5.5 Sociale oorzaken van probleemgedrag 85
5.6 Negatieve jeugdervaringen en trauma’s 85
5.7 Herstel: het leef-, leer- en werkklimaat en omgaan met
probleemgedrag 90
6 Leerklimaat: disruptief gedrag in de klas 93
Danaé Stad & Peer van der Helm
6.1 Inleiding 93
6.2 Theoretische achtergrond 95
6.3 Conclusie 109
6.4 Aanbevelingen 112
7 Autonomieversterkend werken met Mijn Pad 115
Inge Bramsen, Chris Kuiper, Kees Willemse & Mieke Cardol
7.1 Inleiding 115
7.2 Transitie naar autonomie en volwassenheid 116
7.3 Mijn Pad 118
7.4 Conclusies en aanbevelingen 126
3 Competentie 68
Peer van der Helm
3.1 Inleiding 68
3.2 Zonder groei is het leven plat 68
3.3 Herstel 70
3.4 Groei stimuleren 72
3.5 Onderwijs en maatschappelijke participatie: leren participeren 72
4 Autonomieversterkend werken binnen het leefklimaat 74
Peer van der Helm
4.1 Inleiding 74
4.2 Regels, afspraken en limit setting 74
4.3 De reikwijdte van regels en afspraken: de sociale domeintheorie 76
4.4 Communicatie 79
5 Externaliserend gedrag 80
Peer van der Helm & Stijn Vandevelde
5.1 Samenvatting 80
5.2 Inleiding 81
5.3 Biologische oorzaken van probleemgedrag 81
5.4 Psychologische oorzaken van probleemgedrag 82
5.5 Sociale oorzaken van probleemgedrag 83
5.6 Negatieve jeugdervaringen en trauma’s 83
5.7 Herstel: het leef-, leer- en werkklimaat en omgaan met
probleemgedrag 88
6 Leerklimaat: disruptief gedrag in de klas 91
Danaé Stad & Peer van der Helm
6.1 Inleiding 91
6.2 Theoretische achtergrond 93
6.3 Conclusie 107
6.4 Aanbevelingen 110
7 Autonomieversterkend werken met Mijn Pad 113
Inge Bramsen, Chris Kuiper, Kees Willemse & Mieke Cardol
7.1 Inleiding 113
7.2 Transitie naar autonomie en volwassenheid 114
7.3 Mijn Pad 116
7.4 Conclusies en aanbevelingen 124
856139_BW_Leefklimaat_2e-druk.indd 6 9-12-2021 11:17:33
7
8 Genderspecifieke zorg in de residentiële jeugdzorg aan slachtoffers
van seksuele uitbuiting 128
Juliette Sonderman
8.1 Samenvatting 128
8.2 Inleiding 128
8.3 Passende hulp 129
8.4 Contacten met jongens risicovol én noodzakelijk 132
8.5 De onderzoeksaanpak 134
9 Waarom gaan er in coronatijd zoveel kwetsbare jongeren onderuit? 140
Peer van der Helm en Heleen Wesselius
9.1 Microtrauma en intergenerationele overdracht 141
9.2 Corona 143
10 Internaliserend gedrag 144
Peer van der Helm & Anita Visser
10.1 Inleiding 144
10.2 Achtergronden van self-silencing 145
10.3 Gevolgen van self-silencing 147
11 Voor hulpverleners 156
Jantine Huijssen
11.1 Inleiding 156
11.2 Alleen 156
11.3 Ik ben weer alleen 157
12 Behoeftefrustratie: leefklimaat en straf in de klinische psychiatrische
zorg 158
Peer van der Helm & Petra Schaftenaar
12.1 Inleiding 158
12.2 De praktijk van (forensische) ggz-instelling Inforsa 159
12.3 Agressie in de klinische (forensische) praktijk 160
12.4 Reacties van medewerkers op probleemgedrag 160
12.5 Escalatie na straf 162
12.6 Verandermogelijkheden voor de klinische zorg: een positief
leefklimaat 162
12. 7 Aansluiting bij ontwikkelingen minder repressie in de ggz 164
856139_BW_Leefklimaat_2e-druk.indd 7 9-12-2021 11:17:33
8
13 Behoeftebevorderende sociotherapie 167
Peer van der Helm
13.1 Inleiding 167
13.2 Kenmerken van het mozaïekmodel Tessera van Cornelia Wrzus en
Brent Roberts (2017) 168
13.3 Overige kenmerken van het Tessera-model 171
13.4 Therapie kan ook behoeftefrustrerend werken 173
13.5 Wat wordt er concreet van de medewerker verwacht? 176
14 Behoeftefrustratie door autonomieverlies: separeren en een-opeenbegeleiding 177
Peer van der Helm & Vrank Post
14.1 Inleiding 177
14.2 Afzonderen 178
14.3 Behandeling 179
14.4 Geweldloos Verzet 183
14.5 Safe Path 184
14.6 De-escalatieondersteuner/Mediator 185
14.7 Forensic High Intensive Care (FHIC) 186
14.8 Limit setting 186
14.9 Transformatie op de middellange termijn 188
14.10 Vervolgzorg 189
15 De high intensive care-, high safety- en intensive education-aanpak 191
Linda Terpstra & Anke van Dijke
15.1 Inleiding 191
15.2 Brandwonden vanbinnen 192
15.3 Het effect van de stop op de fles 193
15.4 Let’s talk about rape & trauma 193
15.5 High intensive care, high safety & intensive education 195
15.6 Ouders en sociaal netwerk 197
15.7 Drie (pedagogische) milieus 198
15.8 Interventies op drie niveaus: eerste-, tweede- en
derdegraadsinterventies 199
15.9 Evenwicht & tegenwicht 201
13 Behoeftebevorderende sociotherapie 161
Peer van der Helm
13.1 Inleiding 161
13.2 Kenmerken van het mozaïekmodel Tessera van Cornelia Wrzus en
Brent Roberts (2017) 162
13.3 Overige kenmerken van het Tessera-model 165
13.4 Therapie kan ook behoeftefrustrerend werken 167
13.5 Wat wordt er concreet van de medewerker verwacht? 170
14 Behoeftefrustratie door autonomieverlies: separeren en een-opeenbegeleiding 171
Peer van der Helm & Vrank Post
14.1 Inleiding 171
14.2 Afzonderen 172
14.3 Behandeling 173
14.4 Geweldloos Verzet 177
14.5 Safe Path 178
14.6 De-escalatieondersteuner/Mediator 179
14.7 Forensic High Intensive Care (FHIC) 180
14.8 Limit setting 180
14.9 Transformatie op de middellange termijn 182
14.10 Vervolgzorg 183
15 De high intensive care-, high safety- en intensive education-aanpak 185
Linda Terpstra & Anke van Dijke
15.1 Inleiding 185
15.2 Brandwonden vanbinnen 186
15.3 Het effect van de stop op de fles 187
15.4 Let’s talk about rape & trauma 187
15.5 High intensive care, high safety & intensive education 189
15.6 Ouders en sociaal netwerk 191
15.7 Drie (pedagogische) milieus 192
15.8 Interventies op drie niveaus: eerste-, tweede- en
derdegraadsinterventies 193
15.9 Evenwicht & tegenwicht 195
856139_BW_Leefklimaat_2e-druk.indd 8 9-12-2021 11:17:33
9
16 Verstandig omgaan met trauma en dissociatie op de leefgroep en in
het speciaal onderwijs 203
Peer van der Helm & Vera Schrijver
16.1 Inleiding 203
16.2 Dissociatie 204
16.3 Gevolgen van dissociatie 204
16.4 Internaliserend en externaliserend gedrag 205
16.5 Psychotische gevoeligheid 205
16.6 Aanbevelingen voor begeleiders en leerkrachten 206
16.7 Samenvatting 207
16.8 Tot slot 209
17 Omgaan met zelfverwonding en zelfdoding in de residentiële zorg en
ggz 210
Peer van der Helm & Suzan Terweij
17.1 Inleiding 210
17.2 Kenmerken van processen die leiden tot zelfverwonding en
zelfdoding: gevangen in de tunnel 211
17.3 De weg terug uit de tunnel 217
17.4 Reacties van medewerkers 220
17.5 Intensieve begeleiding van medewerkers, goede aansturing en
samenwerking als team 220
17.6 Wat moet groepsleiding doen bij automutilatie? 222
17.7 Overige algemene tips 223
17.8 Systeemtherapie 225
17.9 Preventie van suïcide 226
17.10 Samenvatting 229
18 De zomer van de lange mouwen 231
Peer van der Helm & Anita Visser
18.1 Inleiding 231
18.2 Achtergronden 232
18.3 Tot slot: een pleidooi voor een inclusieve samenleving 234
856139_BW_Leefklimaat_2e-druk.indd 9 9-12-2021 11:17:34
10
19 Eetstoornissen in de residentiële zorg 236
Peer van der Helm & Charlotte Bijkerk
19.1 Inleiding 236
19.2 Oorzaken 237
19.3 Stemmen 238
19.4 Behandeling in het leefklimaat 238
19.5 Atmosfeer 240
20 De kwetsbare positie van lhbt-jongeren in de zorg en het onderwijs 243
Peer van der Helm
20.1 Inleiding 243
20.2 Ontwikkeling in de adolescentie en lhbt 243
20.3 Residentiële jeugdzorg en speciaal onderwijs 244
20.4 Klimaat en lhbt 245
20.5 Gevolgen van een negatief zelfbeeld en schaamte 245
20.6 Seksueel misbruik 245
20.7 Een taak voor instellingen en scholen: meer nadruk op
persoonsvorming 246
20.8 Andere eisen aan de behandeling van lhbt-jongeren 247
20.9 Conclusie 249
21 Behandeling van mensen met een licht verstandelijke beperking 250
Peer van der Helm
21. 1 Inleiding 250
21.2 Problemen rond de geboorte 251
21.3 De opvoeding 252
21.4 In de steek gelaten door ouders 252
21.5 Het speciaal onderwijs 253
21.6 Onveiligheid op de leefgroep 254
21.7 Na detentie 254
21.8 Het leefklimaat (behandelmilieu) 255
21.9 Maatwerk en de zone van de naaste ontwikkeling 260
21.10 Praktische tips voor een pedagogisch behandelmilieu en
leerklimaat in de klas 261
21.11 De belangrijkste tips 262
856139_BW_Leefklimaat_2e-druk.indd 10 9-12-2021 11:17:34
11
22 Een positief leefklimaat voor lvb-jongeren in een justitiële
jeugdinrichting 266
Veronique van Miert & Esther Crombach
22.1 Inleiding 266
22.2 Leefklimaat binnen de jji’s 268
22.3 Jongeren met lvb in de jji’s 268
22.4 Leefklimaat beïnvloeden 270
22.5 Motivatie stimuleren 271
22.6 De drie psychologische basisbehoeften 271
23 Crisisplaatsingen: het foute feestje 272
Peer van der Helm
23.1 Inleiding 272
23.2 Toename crisisopvang 273
23.3 Problemen crisisopvang 273
24 Gezinshuizen: de kracht van het gewone leven 277
Geke Klapwijk & Dorienke Klapwijk
24.1 Inleiding 277
24.2 Gezinsgericht werken en gezinshuizen 278
24.3 Inhuisplaatsing en gezinshuis 279
24.4 Leefklimaat 280
24.5 Uitdagingen en kwetsbaarheid 284
24.6 Kinderen een thuis geven 287
25 ‘Ik woon hier ook echt’, de kleinschalige voorziening 288
Peer van der Helm & Fadoua Mouman
25.1 Inleiding 288
25.2 Een voorbeeld van een kleinschalige voorziening 288
25.3 Het leefklimaat in de kleinschalige voorziening 290
25.4 Een opgave met risico’s 291
856139_BW_Leefklimaat_2e-druk.indd 11 9-12-2021 11:17:34
12
26 Leren van leef-, leer- en werkklimaat 294
Peer van der Helm
Met medewerking van Marjorie Beld, Veronique van Miert, Anna Dekker,
Chris Kuiper & Iris Boekee
26.1 Inleiding 294
26.2 Dilemma’s in de beroepspraktijk 295
26.3 Het leef- en leerklimaat (in het speciaal onderwijs en in instellingen) 296
26.4 Taakopgave 296
26.5 Leiderschap 301
26.6 Overige Indicatoren werkklimaat 301
26.7 Tips voor het management 303
26.8 Teamfunctioneren 304
26.9 Veiligheid en klimaat 304
27 Leren van fouten 306
Peer van der Helm
27.1 Inleiding 306
27.2 Aanwezigheid van veel betrokkenen in een acute situatie (diffusie
van verantwoordelijkheid) 311
27.3 Organisatiecultuur 312
27.4 De gevolgen: beheersmatig werken en repressie 314
27.5 Conclusie en aanbevelingen 316
28 Teamcoaching en teaminterventies voor een positief werkklimaat 319
Iris Boekee
28.1 Samenvatting 319
28.2 Inleiding 319
28.3 Het leefklimaat en werkklimaat in zorginstellingen 320
28.4 Teamontwikkeling – de hypotheses 322
28.5 Teamcoaching in de praktijk bij de opvang 324
28.6 En nu verder: aanbevelingen 330
28.7 Nog meer aanbevelingen 331
856139_BW_Leefklimaat_2e-druk.indd 12 9-12-2021 11:17:34
13
29 De doorwerking van kinderrechten in de gesloten residentiële
jeugdhulp in Nederland 332
Susanne Höfte
29.1 Samenvatting 332
29.2 Inleiding 333
29.3 Onderzoeksvraag 337
29.4 Werkwijze 338
29.5 Resultaten 342
29.6 Discussie 345
29.7 Beperkingen 347
29.8 Conclusie 347
29.9 Gevolgen voor de praktijk en het beleid 348
30 Tot slot 349
Peer van der Helm
30.1 Samenwerken en buiten de lijntjes kleuren 349
30.2 Ontwikkelingen in de residentiële jeugdzorg 352
Literatuur 361
Rubrieken
- advisering
- algemeen management
- coaching en trainen
- communicatie en media
- economie
- financieel management
- inkoop en logistiek
- internet en social media
- it-management / ict
- juridisch
- leiderschap
- marketing
- mens en maatschappij
- non-profit
- ondernemen
- organisatiekunde
- personal finance
- personeelsmanagement
- persoonlijke effectiviteit
- projectmanagement
- psychologie
- reclame en verkoop
- strategisch management
- verandermanagement
- werk en loopbaan
