Generatieve artificiële intelligentie en het burgerlijk recht
Preadviezen Vereniging voor Burgerlijk Recht 2026
Paperback Nederlands 2026 1e druk 9789462514126Samenvatting
De preadviezen van dit jaar, waarin de Vereniging voor Burgerlijk Recht ook haar 40-jarige bestaan viert, staan in het teken van generatieve artificiële intelligentie (GenAI) en het burgerlijk recht. GenAI wordt inmiddels op grote schaal toegepast in uiteenlopende maatschappelijke domeinen. Het zal dan ook aanzienlijke implicaties hebben voor het burgerlijk recht. Er bestaat evenwel weinig zicht op en begrip van die implicaties van GenAI voor het burgerlijk recht. Acht preadviseurs bespreken daarom tot welke privaatrechtelijke vragen en problemen GenAI leidt. Daarbij is met name aandacht voor de vraag in hoeverre de bestaande privaatrechtelijke normenkaders voldoende op GenAI zijn toegesneden en waar dat niet het geval is, welke aanpassingen nodig zijn. De preadviseurs onderzoeken achtereenvolgens de verhouding tussen GenAI en het burgerlijk recht in algemene zin (Colette Cuijpers & Mara Păun); GenAI en het Europees privaatrecht (Vanessa Mak); artificiële wil en rechtshandelingen (Eric Tjong Tjin Tai); agentic commerce en het consumentenrecht (Bram Duivenvoorde); auteursrechtelijke bescherming (Anke Moerland); buitencontractuele aansprakelijkheid voor AI-agenten (Tycho de Graaf); schadevergoedingsrecht en synthetische schade (Anna van Duin) en privaatrechtelijke rechtsbescherming tegen risico’s en schade door GenAI (Bart van der Sloot).
Specificaties
Over Anke Moerland
Andere boeken door Anke Moerland
Over Mara Păun
Andere boeken door Mara Păun
Over Bart van der Sloot
Andere boeken door Bart van der Sloot
Over Eric Tjong Tjin Tai
Andere boeken door Eric Tjong Tjin Tai
Inhoudsopgave
Generatieve AI: een uitdaging voor het (burgerlijk) recht –
Prof. mr. dr. C.M.K.C. Cuijpers en dr. M.A. Păun, LL.M.
1 AI in de Europese context
1.1 Inleiding
1.2 Definitie van AI
1.3 De verschillende verschijningsvormen van AI
1.4 Generatieve AI
1.5 Uitdagingen van generatieve AI
1.6 Adoptie van generatieve AI
2 Regulering van AI
2.1 Internationale initiatieven
2.2 Van de Europese datastrategie naar de AI-verordening
2.3 De complexiteit van het reguleren van nieuwe technologie
3 AI-regulering in een bredere context : de markt, geopolitiekenuitdagingen en (inter)nationale strategieën
3.1 Conflicterende belangen
3.2 De markt
3.3 Uiteenlopende reguleringsstrategieën
3.4 Het Nederlandse en Europese perspectief:digitale soevereiniteit
4 Generatieve AI en het burgerlijk recht
GenAI en Europees Privaatrecht . De autonomie van gebruikers geborgd in contracten- en aansprakelijkheidsrecht – Prof. mr. dr. V. Mak
1 Inleiding
2 Autonomie als beginsel, waarde en doelstelling
2.1 Autonomie in het Nederlandse contractenrecht
2.2 ‘Framed autonomy’ in het Europese contractenrecht
2.3 Beginsel, waarde of doel
2.4 Autonomie en aansprakelijkheidsrecht
2.5 Autonomie en GenAI
3 Normen en actoren – het speelveld in kaart gebracht
3.1 De constitutionele orde: AVG en AI Act
3.3 Transacties: ‘data governance’ en handel
3.4 Tussenconclusie: het EU-contractenrecht als (beperkte) route naar autonomie
4 Standaarden
5 Conclusie en knelpunten
Artificiële wil en rechtshandeling – Prof. mr. dr. ir. T.F.E. Tjong Tjin Tai
1 Inleiding
2 De uitbreiding van de verklaarde wil
3 De wil als voorstelling en als realiteit
4 Vrije wil, overeenkomst en vertegenwoordiging
5 Rechtshandelingen en AI
6 AI als ‘agent’ van de wil?
7 Problemen voor de praktijk
8 Algemene maatschappelijke gevolgen?
Agentic commerce en het consumentenrecht – Mr. dr. B.B. Duivenvoorde
1 Inleiding
2 Agentic commerce
3 Consumentenrechtelijke verantwoordelijkheden
3.1 Inleiding
3.2 Richtlijn oneerlijke handelspraktijken
3.3 Richtlijn consumentenrechten
3.4 Richtlijn consumentenkoop
3.5 Digital Services Act
3.6 AI Act
4 Conclusie en discussie
GenAI-training met auteursrechtelijk beschermde werken: een vergoeding is nodig om menselijke
creativiteit te stimuleren – Prof. mr. A. Moerland
Samenvatting
1 Inleiding
1.1 Recht op een billijke vergoeding
1.2 Maatschappelijke noodzaak om menselijke creativiteit te beschermen
2 Training van GenAI-modellen met auteursrechtelijkbeschermde werken
2.1 Auteursrechtelijk beschermd materiaal
2.2 Is het trainen van GenAI-modellen hetzelfde als kopiëren?
2.3 Uitzonderingen
2.3.1 Tijdelijke kopieën
3 Het evenwicht tussen een billijke vergoeding voor makers en de behoefte aan hoogwaardige en diverse GenAI-modellen
3.1 Afschaffing van de TDM-opt-out in artikel 4.3 DSM-richtlijn
3.2 Toevoeging van een vergoedingsverplichting aan de TDMuitzondering
3.3 Vergoeding voor functionele equivalenten in het getrainde model (fase 3
4 Conclusie
Buitencontractuele aansprakelijkheid voor dierlijke, kinderlijke of ondergeschikte AI-agenten – Prof. mr. T.J. de Graaf
1 Inleiding
2 AI-agenten
3 AI-verordening en herziene Productaansprakelijkheidsrichtlijn
4 Persoonlijke aansprakelijkheid
4.1 Strijd met een wettelijke plicht
4.2 Maatschappelijke betamelijkheid
5 Kwalitatieve aansprakelijkheid
5.1 Roerende zaken
5.2 Dieren
5.3 Ondergeschikten of opdrachtnemers
5.4 Kinderen
6 Europees Parlement
7 Conclusie
Synthetische schade: de grenzen van het schadevergoedingsrecht in het tijdperk van generatieve AI – Prof. mr. dr. J.M.L. van Duin
1 Inleiding: schadelijke output is inherent aan GenAI
2 De aard van synthetische schade
3 Erkenning van de aangetaste belangen
4 Mismatch tussen schade en remedie
5 Toerekening binnen de keten
6 Mogelijke oplossingen en verder onderzoek
De drie grote uitdagingen voor privaatrechtelijke rechtsbescherming in relatie tot generatieve en agentic AI – Dr. B. van der Sloot
Introductie
1 Bewijsrecht
2 Rechtsverwezenlijking
3 Herijking van het recht
4 Conclusie
De geboorte van de Vereniging voor Burgerlijk Recht
Overzicht preadviezen Vereniging voor Burgerlijk Recht 1986‑2026
Rubrieken
- advisering
- algemeen management
- coaching en trainen
- communicatie en media
- economie
- financieel management
- inkoop en logistiek
- internet en social media
- it-management / ict
- juridisch
- leiderschap
- marketing
- mens en maatschappij
- non-profit
- ondernemen
- organisatiekunde
- personal finance
- personeelsmanagement
- persoonlijke effectiviteit
- projectmanagement
- psychologie
- reclame en verkoop
- strategisch management
- verandermanagement
- werk en loopbaan






