Er komt een tsunami op ons af en we zullen overspoeld worden. Alleen niet door water, maar door geld. De babyboomers in Nederland bezitten op dit moment 1000 miljard, oftewel: 1 biljoen euro, en de komende decennia vindt dan ook de grootste vermogensoverdracht ooit plaats. We staan hiermee op een keerpunt in onze samenleving. De erfenissen zijn zo groot dat ze allesbepalend zullen worden.
We leven niet langer in een meritocratie, waarin talent en inzet bepalen waar je terechtkomt. We leven in, zoals Eliza Filby het noemt, een erfocratie: een samenleving waarin je positie door de bankrekening van je ouders wordt bepaald. Terwijl een deel zich rijk rekent, is er één ding dat we allemaal vergeten: dit zal een economische ramp worden. Als we niet ingrijpen, zullen we hier allemaal armer van worden. Dat is waar mijn nieuwe boek De babyboomerbiljoenen over gaat.
De erfeniseconomie: wie erft straks wat?
Laten we even de cijfers bekijken. Ben jij een kind dat zelf een huis huurt, van 75-plusouders die ook huren? Dan zal je gemiddeld 18.000 euro erven. Maar ben jij een kind met een eigen woning, van 75-plusouders met een koopwoning? Dan erf je gemiddeld 463.000 euro. De erfenis voor een kind van ouders met een koopwoning is dus zo’n 450.000 euro hoger, bijna 26 keer zoveel! Iets waarvoor je, behalve toevallig in het goede gezin te zijn geboren, niets hebt gedaan.
De vraag is dan: wat doet een mens die bijna een half miljoen euro op zijn rekening ziet verschijnen? Hij gaat vier dagen werken. Dan drie. Dan koopt hij een tweede huis en verhuurt het aan iemand die nooit iets zal erven. Hij wordt geen ondernemer, want ondernemen kost energie en levert na belasting minder op dan zijn vastgoed. En dus wordt hij dat wat het systeem beloont om te worden: een rentenier.
Vermenigvuldig dat met honderdduizenden Nederlanders, en dit zal onze economie en samenleving volledig uithollen. Het is de grootste crisis waar, tot nu toe, niemand het over heeft.
Carnegie-effect: wat een grote erfenis doet met werk
Het is niet dat we dit niet weten. Uitgerekend de steenrijke staalmagnaat Andrew Carnegie waarschuwde in de negentiende eeuw al dat wie zijn kinderen een fortuin nalaat, hun talenten en energie verdooft, en daarmee de economie en samenleving kapot zal maken. Een eeuw later gaven economen hem gelijk.
Uit Amerikaans onderzoek bleek dat wie 150.000 dollar erft, vier keer zo vaak stopt met werken als iemand die minder dan 25.000 dollar ontvangt. Het verschijnsel heet sindsdien het Carnegie-effect. Noorse onderzoekers vonden dat mensen na een grote erfenis zeven tot tien procent minder gaan werken. Dat zijn zo’n honderd werkuren per jaar die verdampen, per erfgenaam, jaar na jaar.
Hoe erfenissen het verdienvermogen kunnen uithollen
Alleen nu komt het. De schade blijft niet beperkt tot de erfgenamen. Want wat zich op individueel niveau uit in verloren werklust, vertaalt zich op landenniveau in verloren groei.
Uit onderzoek blijkt dat landen waar geërfde fortuinen groot zijn ten opzichte van de economie, minder investeren in innovatie, meer politieke lobby kennen en kampen met een lagere economische groei. De logica is even ontnuchterend als simpel: wie geld in de schoot geworpen krijgt, hoeft het niet meer te verdienen. De erfenis holt daarmee van binnenuit het verdienvermogen uit, als een soort ziekte.
Van erfocratie naar een eerlijker en productiever Nederland
Het meest pijnlijke inzicht is dat de erfocratie ons niet is overkomen. Wij hebben haar gebouwd. In De babyboomerbiljoenen laat ik zien hoe vier domeinen – de woningmarkt, het belastingstelsel, het onderwijs en de arbeidsmarkt – stuk voor stuk zo zijn ingericht dat ze bezit belonen en werk bestraffen. Geen uitwas, geen ontduiking, geen misbruik: gewoon de regels, netjes gevolgd.
Je zou dit als vreselijk kunnen bestempelen, maar gek genoeg is dit het goede nieuws. Omdat het door de regels komt, kunnen we er iets aan doen: we kunnen de regels veranderen.
Ik doe daarom vijf concrete voorstellen: een belasting op de verkoopwinst van woningen, een stelsel waarin je minder belasting betaalt wanneer je meer gaat werken, een liberale erfbelasting die kleine erfenissen juist ontziet, sociale mix in alle klassen in het onderwijs, en een Nationaal Ondernemersfonds.
Het gevolg? Een productiever, eerlijker en welvarender Nederland om in te leven. Een land waarin wat je kan en doet, weer echt bepalend wordt. En daarmee een land waarin we in de toekomst allemaal rijker zullen zijn.
Van geërfd vermogen naar verdiende kansen
In De babyboomerbiljoenen analyseert Jona van Loenen hoe de enorme vermogensoverdracht van babyboomers de Nederlandse economie en samenleving kan veranderen. Hij laat niet alleen zien waar het volgens hem misgaat, maar presenteert ook vijf concrete oplossingen. Bestel De babyboomerbiljoenen bij Managementboek en lees hoe Nederland de erfocratie kan doorbreken.