Ondernemen met ADHD -  Waarom weten wat je moet doen nog niet betekent dat je het doet

Je komt op je werkplek en voor je je jas uittrekt, heb je al twintig kleine dingen gedaan. Een mailtje beantwoord, iets opgezocht of een berichtje gestuurd. Aan het eind van de dag is het belangrijkste alsnog blijven liggen. Je hebt geen voldaan gevoel.

Je weet best wat er moet gebeuren. Je hebt erover nagedacht, lijstjes gemaakt en je plannen al meerdere keren aangescherpt. Toch komt het er niet van. Van buitenaf lijkt dat op luiheid. Wie lui is, heeft alleen geen zin. Ondernemers met ADHD willen meestal wel. Ze komen bij sommige taken gewoon niet vanzelf in beweging. De blokkade zit zelden in je verstand. De taak voelt zwaar of onaangenaam, alsof er een muur tussen jou en het beginnen staat.

ADHD en executieve functies: waarom weten en doen twee verschillende dingen zijn

ADHD-onderzoeker Russell Barkley beschrijft ADHD als een tekort in zelfregulatie en executieve functies. Volgens hem zit het probleem in het toepassen van wat je weet. Meer kennis of meer wilskracht lost dat dus niet op. Wat helpt, is structuur en motivatie zichtbaar maken op het moment en de plek waar het gedrag moet plaatsvinden: een harde afspraak met een ander, iemand die meekijkt of een deadline die echt telt.

Daarom werken veel adviezen over productiviteit zo slecht voor een hoofd dat snel volloopt. Ze zijn geschreven voor een geordend hoofd. Een beter lijstje haalt het gevoel van die muur niet weg.

Als ondernemer mis je bovendien veel van die structuur van buitenaf. Francis, een van de ondernemers in mijn boek, begon na drie jaar loondienst voor zichzelf. Zonder baas werkte ze de avonden en nachten door.

Uitstelgedrag, twijfel en chaos: drie herkenbare patronen bij ondernemers met ADHD

Bij ondernemers met ADHD neemt vaak een van drie patronen de overhand. Bij twijfel doe je taken waar je je zekerder bij voelt, omdat er een spannende stap wacht, zoals iets verkopen of een prijs noemen. Bij uitstel doe je kleine, makkelijke taken die weinig bijdragen. Bij chaos spring je van het ene naar het andere en eindig je met half afgeronde dingen.

Sander, een loopbaancoach, bleef maar sleutelen aan zijn dienst. Het programma werd steeds beter, maar de verkoop bleef liggen. Toen hij dat zelf inzag, kon hij kiezen: eerst testen of er vraag was en pas daarna verder ontwikkelen.

Zelf herken ik uitstel het sterkst. Een paar maanden nadat onze dochter geboren was, kreeg ik een brief van de Belastingdienst met een enorm hoge aanslag. Ik was de btw-aangifte vergeten. Uiteindelijk bleef er een boete van vijftig euro over, maar het ergste was dat ik het had kunnen voorkomen. Het was één taak die ik weken had laten liggen, omdat er andere, leukere dingen waren.

Uitstelgedrag doorbreken: maak de eerste stap kleiner

Een patroon herken je het makkelijkst achteraf. Op woensdagavond zie je dat je sinds maandag de offerte uitstelt. Wat helpt op het moment zelf, is stoppen en hardop benoemen wat er gebeurt: ‘Ik zit nu mail te beantwoorden in plaats van die offerte te schrijven.’ Door het uit te spreken, wordt het patroon zichtbaar.

Kies daarna één kleine actie die bij de juiste taak hoort. Bij uitstel zet je een timer op vijf minuten, met de afspraak dat je daarna mag stoppen. Meestal stop je niet, omdat je eenmaal bezig bent. Werkt dat niet, maak het dan nog kleiner, tot twee minuten of alleen het document openen. Voor mezelf heb ik er een korte regel van gemaakt: doe eerst wat je moet doen en daarna wat je wilt doen.

Ondernemen met ADHD: meer rust in je hoofd en grip op je werkweek

Misschien heeft iemand in je omgeving weleens gezegd dat je beter in loondienst kunt gaan werken. Voor sommige mensen klopt dat ook. Maar als jij voelt dat ondernemen bij je past, dan is dat zo. Het is alleen je werkwijze waarin je vastloopt. Rust en grip op je werkweek ontstaan als die werkwijze aansluit bij hoe jouw hoofd werkt. Daar gaat mijn boek over.