In zijn nieuwe boek Informatieautonomie stelt Aslander een ongemakkelijke diagnose. De grootste belemmering voor innovatie, lagere IT-kosten en betere besluitvorming is volgens hem niet de technologie, maar het bestandsformaat waarin we onze kennis bewaren. Aslander: 'We zitten op dit moment in de vooravond van de grootste verhuisoperatie van dozen met informatie. Maar als je gaat verhuizen, moet je eerst kijken wat er eigenlijk in die dozen zit en of alles wel mee moet.'
Van digitalisering naar informatisering
Volgens Aslander richten organisaties en overheden zich nu vooral op datasoevereiniteit: waar staat onze informatie opgeslagen en onder welke wetgeving valt die? Dat is belangrijk, maar daarmee wordt volgens hem de kern gemist. 'Je zet de dozen nu van het Amerikaanse moeras in een Nederlands of Europees moeras. Maar zolang die doos dicht blijft en je niet weet wat erin zit, heb je het echte probleem niet opgelost.'
Dat echte probleem zit volgens hem veel dieper: 'We bewaren informatie op computers in een opslagformaat dat bedoeld is voor printers. Word en PDF zijn ontworpen om documenten mooi af te drukken, niet om informatie terug te vinden of door computers te laten begrijpen.' Volgens Aslander zijn we wel gaan digitaliseren, maar niet gaan informatiseren. Daarom pleit hij voor een verschuiving van AI naar wat hij IA noemt: InformatieArchitectuur.
Eerst informatie, dan AI
Juist nu AI razendsnel wordt omarmd, ziet Aslander een risico. Veel organisaties proberen kunstmatige intelligentie los te laten op enorme hoeveelheden Word-documenten en pdf's. Volgens hem vraag je AI daarmee om te gokken wat ergens staat, terwijl de oplossing veel eenvoudiger is.
Die begint met computeruitleesbare bestandsformaten zoals .txt, .md, .html, .json en .csv. Aslander: 'Dan kan de computer doen waar hij goed in is: razendsnel rekenen, zoeken en verbanden leggen. Nu laten we mensen werk doen waar computers veel beter in zijn.' Daarmee wordt AI niet overbodig, maar juist veel effectiever, omdat de informatie eindelijk begrijpelijk wordt voor computers.
Meer dan een IT-probleem
Volgens Aslander gaat het niet alleen over efficiënter werken of lagere IT-kosten. Het is een maatschappelijk probleem. Hij ziet dezelfde oorzaak terug in dossiers als de toeslagenaffaire, Groningen en de WIA. 'De overheid kan vaak geen robuust, verifieerbaar bewijsspoor aanleveren van wat er gebeurd is. Niet omdat mensen hun werk niet willen doen, maar omdat de informatie vastzit in documenten die computers niet goed kunnen verwerken.'
Dat raakt volgens hem uiteindelijk het vertrouwen van burgers: 'Wanneer verliest een burger vertrouwen in de overheid? Als de overheid niet kan uitleggen waarom ze deed wat ze deed, wie dat deed en wanneer. Dan raakt dit direct het hart van onze democratische rechtsstaat.'
Ook bestuurders en organisatieadviseurs missen deze informatie stap volgens Aslander. Organisaties investeren veel in leiderschap, cultuur en gedrag, terwijl de manier waarop informatie wordt vastgelegd nauwelijks ter discussie staat.
Hij verwijst daarbij naar Fons Trompenaars en legt een relatie met de inzichten van Genieke Hertoghs en Daniel Kahneman. Als kenniswerkers voortdurend moeten zoeken naar informatie of documenten moeten doorploegen, blijft er minder mentale ruimte over voor analyse, creativiteit en goede besluitvorming. Zoals Aslander het samenvat: 'Met een vol hoofd kun je niet nadenken.'
Informatie als strategisch kapitaal
Het gesprek eindigt waar het begon: niet bij AI, maar bij informatie. Volgens Aslander hoeven organisaties niet nóg meer technologie aan hun bestaande systemen toe te voegen. Ze moeten eerst opnieuw nadenken over hoe informatie wordt vastgelegd, georganiseerd en teruggevonden.
'AI is niet de grootste uitdaging van deze tijd. AI is de aanleiding om eindelijk serieus werk te maken van informatieautonomie.'
Zijn boodschap is daarmee even eenvoudig als fundamenteel. Voordat organisaties massaal investeren in kunstmatige intelligentie, moeten ze eerst hun informatie op orde brengen. Want pas als computers informatie werkelijk kunnen lezen, kunnen mensen én AI er optimaal gebruik van maken.
Luister deze aflevering van de Boekenpraktijk op deze pagina of open de podcast in jouw favoriete podcastspeler, zoals Spotify, Apple Podcasts, Google Podcasts of YouTube.
Pilot Informatieautonomie
Overheidsorganisaties worstelen al decennialang met het beheren, bewaren en terugvinden van informatie. Wat begint als een praktisch werkprobleem, groeit regelmatig uit tot maatschappelijke crises met grote gevolgen. Denk aan de toeslagenaffaire, het WIA-dossier bij UWV of de aardbevingsproblematiek in Groningen.
Er is tot nu toe nog geen praktisch, uitvoerbaar perspectief ontwikkeld op hoe overheidsorganisaties structureel anders kunnen omgaan met informatie. Met de Pilot Informatie-autonomie wil MArtijn Aslander daar verandering in brengen.
Op informatieautonomie.nl lees je er meer over.
OVER DE BOEKENPRAKTIJK
De Boekenpraktijk is een podcast van Managementboek. Presentator Willem van Leeuwen onderzoekt elke twee weken samen met auteurs hoe de theorie van managementboeken aansluit bij de praktijk.