‘We moeten een AI-first organisatie worden!’ Ik heb het al veel senior leiders horen zeggen. Toch hebben jonge mensen, die AI al dagelijks in hun werk gebruiken, in diezelfde organisaties vaak het gevoel dat ze dat stiekem moeten doen. Ze vragen zich af: als ik met mijn leidinggevende deel dat ik dit idee met AI heb bedacht, ziet mijn leidinggevende het dan nog als mijn idee? Als ik vertel dat ik dit plan met AI heb gemaakt, zien ze me dan als lui?
Die dynamiek zag ik keer op keer vanuit mijn rol als Head of Digital Transformation bij Google, waarin ik met de grootste klanten van Google werkte aan uitdagingen op het gebied van digitale transformatie. Eerst was het de opkomst van e-commerce, daarna mobile, vervolgens marketing automation, cloudbased werken, big data en nu AI.
Een nieuwe vorm van leiderschap
Digitale transformatie is fundamenteel anders dan traditioneel verandermanagement, waarbij leiders met het plan komen en vervolgens de weerstand in de organisatie proberen te managen. Het grootste verschil is dat leiders hier niet degenen zijn met de meeste kennis. Jonge medewerkers experimenteren vaak al jaren met nieuwe technologie voordat hun leidinggevenden met een plan komen.
In die tussentijd proberen zij de organisatie al van binnenuit te veranderen. Ze lopen daarbij regelmatig tegen muren aan, omdat leiders de urgentie nog niet zien. En zelfs wanneer die urgentie er wél is, ontbreekt vaak de praktische kennis over wat er daadwerkelijk mogelijk is.
‘AI-first’: wat betekent dat eigenlijk? Stel die vraag aan de top van een organisatie en het antwoord blijft vaak abstract. Op de werkvloer hebben medewerkers het begrip allang concreet gemaakt. Als leider hoef je die kennis alleen maar te vinden, zichtbaar te maken en van de juiste middelen te voorzien.
Dat gaat niet vanzelf. Daarvoor moeten jonge medewerkers de strategie van hun leidinggevenden durven uitdagen. Dat inzicht vormde jaren geleden de basis voor mijn boek Managen Zonder Macht. Daarin moedig ik leidinggevenden aan om regelmatig uit hun machtspositie te stappen, beter naar hun teams te luisteren en systematisch te investeren in High Performance Teams die de organisatie van binnenuit continu kunnen vernieuwen.
De balans tussen mens en prestatie
Veel leidinggevenden die ik ontmoet, hebben een natuurlijke voorkeur: ze zijn óf mensgericht óf prestatiegericht. De één bloeit op van persoonlijke gesprekken en krijgt jeuk van strategiedocumenten; de ander stuurt vooral op KPI's en ziet alles daaromheen als ruis. Toch heeft een team beide kanten nodig.
Slaat de balans door naar mensgerichtheid? Dan ontstaat wat ik the survival of the kindest noem: het wordt prettig samenwerken, maar ook stroperig. Beloftes worden minder nagekomen, moeilijke gesprekken blijven uit en toptalent vertrekt omdat het meer impact wil maken.
Ligt de nadruk uitsluitend op prestaties? Dan ontstaat the survival of the toughest: een politieke arena waarin mensen opbranden, in silo's gaan werken of elkaar gaan beconcurreren. In beide situaties wordt een organisatie trager en verdwijnt het vermogen om succesvol te transformeren.
Een High Performance Team vraagt daarom om een gezonde balans tussen mens en resultaat. Dat betekent investeren in de Brilliant Basics én in de verdiepende vaardigheden uit het leiderschapsmodel van Leidinggeven met AI. Dat kost tijd, juist wanneer je agenda al overvol is. Precies daar kan AI het verschil maken. Daarom bevat dit handboek meer dan honderd zorgvuldig ontwikkelde prompts die leidinggevenden helpen sneller én beter te worden in elk onderdeel van het raamwerk.
Meer mens dankzij de machine
‘Als ik AI ga toepassen op leiderschap, word ik dan geen robot?’ Dat is de vraag die ik misschien wel het vaakst krijg. En hoe zit het met hallucinaties en bias? Natuurlijk loop je daartegenaan... als je AI lui gebruikt.
Lui gebruik kent grofweg twee vormen. Je behandelt AI als een alwetend orakel: ‘Wat is het antwoord op...?’ Of je verwacht kwalitatief sterke output zonder zelf goede input te geven: ‘Maak dit voor me.’
Gezond AI-gebruik ziet er heel anders uit. Het is een dialoog waarin AI fungeert als sparringpartner. Je geeft rijke context, bevraagt de uitkomsten kritisch en gebruikt AI om een vraagstuk vanuit verschillende perspectieven te analyseren. Daarmee daagt AI niet alleen zichzelf uit, maar ook jouw eigen aannames. Want mensen hebben minstens zoveel biases als algoritmen.
Soms helpen prompts je simpelweg tijd te besparen op administratieve werkzaamheden. Die tijd kun je vervolgens investeren in je team. Een volledig door AI geschreven e-mail kan afstandelijk overkomen en het vertrouwen schaden. Maar wanneer AI je helpt sneller een goede eerste versie te maken, houd je juist ruimte over om er een persoonlijke boodschap van te maken. Zo wordt je communicatie uiteindelijk menselijker.
Ook aan de menskant van leiderschap helpt AI je verder. Met prompts over vertrouwen, psychologische veiligheid, feedback, coaching en andere leiderschapsthema's word je uitgedaagd verder te kijken dan je eigen voorkeursstijl. Je ontdekt welke modellen het beste passen bij jouw situatie en krijgt ondersteuning om ze direct in de praktijk toe te passen.
Wees als leider een rolmodel
Als we teruggaan naar de leider die roept dat de organisatie ‘AI-first’ moet worden, dan is er één krachtiger stap dan welke strategie ook: begin bij jezelf. Je hoeft niet de meest technische persoon van de organisatie te zijn. Je kunt wél het voorbeeld geven door zichtbaar te investeren in je eigen ontwikkeling.
Laat zien wat het verschil is tussen gezond en lui AI-gebruik. Wees transparant over hoe jij AI inzet in je werk. Zo creëer je een veilige omgeving waarin jonge professionals niet langer het gevoel hebben dat ze moeten verbergen dat ze met AI werken. Wanneer openheid de norm wordt, krijgen de beste ideeën vanzelf een podium én de middelen om verder te groeien. Zo maak je als leider echt het verschil en komt verandering van binnenuit op gang.
Hoe benut je AI zonder het menselijke aspect van leiderschap uit het oog te verliezen? Leidinggeven met AI van Joris Merks-Benjaminsen biedt praktische inzichten, een helder leiderschapsmodel en meer dan honderd direct toepasbare prompts. Bestel het boek bij Managementboek en ontdek hoe AI jouw team én jouw leiderschap kan versterken.