‘We zijn niet overbelast, maar onderbeslist’

Waarom maken we ons zo druk?

Voor een deel komt dat omdat dingen doen in ons brein een gevoel van bevrediging oproept. Zodra we iets kunnen afstrepen van ons to-dolijstje, krijgen we letterlijk een shotje van het gelukshormoon dopamine door ons lijf. Daarnaast biedt hectiek voor veel mensen ook een vorm van bescherming. In dat opzicht is drukte soms gewoon uitstelgedrag in een succesvolle verpakking. Want zolang je rent, hoef je bepaalde vragen niet te stellen en keuzes niet te maken. We verwarren beweging daardoor al snel met vooruitgang. De vraag is alleen of die weg je naar de plek leidt waar je wilt zijn. Want je wordt al snel een speelbal in een krachtenveld dat zich tegen je keert.

Wat bedoel je daarmee?

Dat we bijna allemaal in een arena zitten waarin we de hele dag door krachten ervaren die ons in beweging houden. We denken dat alles maakbaar is, voelen dat we technologisch moeten bijblijven, bewegen ons in systemen die voortdurend iets van ons vragen, en vergelijken onszelf continu met anderen.

We kennen bijvoorbeeld allemaal de neiging om ‘s avonds nog even je LinkedIn-posts te checken, om er vervolgens achter te komen dat die van je collega’s wéér meer likes hebben gekregen. Die krachten zijn niet per definitie slecht. Als ondernemer houd ik er bijvoorbeeld van om dingen te creëren, dus bij maakbaarheidsdruk ben ik persoonlijk wel degelijk gebaat. Het gaat mij dus niet om een pleidooi voor minder ambitie of een leger leven. De vraag is vooral: ben jij nog degene die bepaalt welke krachten jou in beweging brengen, of bepalen die krachten inmiddels jouw richting?

Hoe zorg je ervoor dat je de regie blijft behouden?

Door je eigen vermogen om waar te nemen serieuzer te nemen. We zijn er inmiddels aan gewend geraakt om antwoorden buiten onszelf te zoeken: bij boeken, experts, coaches, podcasts en methodes. Daar is niets mis mee, maar begrijpen is niet hetzelfde als besluiten. Je kunt eindeloos lezen, reflecteren en jezelf ontwikkelen zonder daadwerkelijk een keuze te maken.

Daarom is het belangrijk om beter te leren zien wat we eigenlijk al weten. Wat ik mensen zou willen aanraden, is om naar zichzelf te kijken zoals ze naar een kunstwerk kijken. Hang jezelf als een schilderij aan de muur en word een waarnemer van jezelf door met aandacht telkens een ander perspectief in te nemen.

Hoe ontwikkel je die visie?

Mijn model voorziet in vier kijkrichtingen, waarvan de beginletters samen het acroniem MORE vormen. Het perspectief mindset maakt bijvoorbeeld inzichtelijk welke overtuigingen je in beweging houden en wat voor gedrag dat oplevert, terwijl kijken vanuit je omgeving laat zien door wie je jezelf laat omringen en in hoeverre die mensen je steunen of juist naar beneden trekken.

Daarnaast dien je een blik te werpen op de richting waarin je je begeeft, door jezelf af te vragen in hoeverre je je bewust bent van waar je mee bezig bent. En ten slotte raad ik mensen aan zichzelf te observeren vanuit het perspectief van effect: welk zichtbaar resultaat wil je uiteindelijk neerzetten? Dat proces begint met een aantal heel eenvoudige vragen die je jezelf kunt stellen, zoals: hoe gaat het met je? Wat houdt je eigenlijk bezig? Veel mensen hebben het vermogen verloren om dit soort gesprekjes met zichzelf te voeren.

In jouw geval gingen daar drie dagen van afzondering in een klooster aan vooraf.

Dat was een heel bepalende periode in mijn leven. Als eigenaar van een snelgroeiende onderneming was ik tien jaar geleden in een onhoudbare situatie beland, waarbij ik als reactie op mijn drukke leven alleen maar harder was gaan rennen. Tijdens een stilteretraite bij benedictijnse paters in het Zuid-Limburgse Lemiers, zonder telefoon, internet of andere afleidingen, kwam ik erachter dat ik het weliswaar heel leuk vind om te ondernemen en dingen te creëren, maar dat ik niet de persoon ben om zo’n organisatie vervolgens ook te gaan managen. Ik heb toen de keuze gemaakt om mijn bedrijf te integreren met een ander bureau. Maar dat besef kwam pas na twee dagen van ongemak, waarin mijn lichaam in startstand bleef, maar er niets was om naartoe te gaan. Juist daar, in die leegte, werd zichtbaar wat ik al jaren had weggeduwd.

Niet iedereen heeft het in zich om zoveel tijd met zichzelf door te brengen.

Je hoeft het helemaal niet zo groot te maken als ik dat heb gedaan. Veel mensen denken bij rust inderdaad aan het meelopen met een monnik of jezelf afzonderen in een hutje op de hei met een stapel boeken. Maar je kunt met heel weinig middelen ook een mini-retraite organiseren.

Loop naar buiten en ga tien minuten op een bankje zitten. Of bezoek in dat tijdbestek je favoriete koffietentje met een schriftje en noteer gewoon wat er in je opkomt. Laat je inspireren door het zomerreces, een periode waarin we sowieso meer rust nemen en dingen gaan ervaren waar we de rest van het jaar geen oog voor hebben.

Als de drukte wegvalt, wordt vaak zichtbaar welke keuzes al die drukte voor je verborgen hield. Want dat is vaak de echte reden waarom we ons zo overweldigd voelen: we zijn niet zozeer overbelast, als wel onderbeslist.

Wat kun je als manager doen om je mensen uit de tredmolen te halen?

Ik zou eerst naar mezelf kijken. Welke keuzes stel jij als leider uit en welk effect heeft dat op jouw team? Je ziet vaak dat managers zelf onderbeslist zijn en daardoor heel veel werkstress op hun mensen afwentelen. Daar schort het in Nederland nog weleens aan. We hebben leiders terecht geleerd om beter te luisteren en te coachen, maar leiderschap vraagt uiteindelijk óók dat je kiest.