Na The Lean Startup richt Eric Ries zijn aandacht in Incorruptible op een nieuwe vraag: hoe ontwerp je organisaties die hun missie ook op de lange termijn trouw blijven? Zijn centrale stelling is dat organisaties niet alleen ontsporen door slecht leiderschap, maar vooral doordat hun structuur hen kwetsbaar maakt voor externe druk, kortetermijnprikkels en financiële belangen. Daarom beperkt hij zich niet tot kritiek op bestaande governance, maar presenteert hij een alternatief.
Het boek bestaat uit drie delen. Eerst analyseert Ries waarom goedbedoelende organisaties hun beloftes uiteindelijk verraden. Daarna introduceert hij de incorruptible blueprint, een governance-raamwerk dat missie en waarden moet beschermen. Tot slot verkent hij hoe missiegedreven organisaties zelfs complete sectoren positief kunnen beïnvloeden.
Financiële zwaartekracht
Volgens Ries leven we in een tijdperk waarin tijdelijke bestuurders tijdelijke organisaties leiden namens tijdelijke eigenaren. Dat creëert sterke prikkels om kortetermijnresultaten boven de langetermijnmissie te stellen. Hij spreekt van financial gravity: een financiële zwaartekracht die organisaties langzaam wegtrekt van hun oorspronkelijke bedoeling.
Succesvolle bedrijven raken daardoor besmet met wat hij BigCo disease noemt: bureaucratie, uitgeholde bedrijfsculturen en een fixatie op financiële prestaties. Ook externe adviseurs dragen daar volgens hem aan bij door generieke best practices te propageren in plaats van de unieke identiteit van organisaties te versterken.
Om die krachten te weerstaan, hebben organisaties een stevig governance-'exoskelet' nodig dat de missie beschermt tegen externe druk.
Een nieuw governance-raamwerk
Dat exoskelet werkt Ries uit in vier samenhangende pijlers: compliance, purpose, coherence en integrity.
Compliance vormt de basis: organisaties moeten transparant zijn, zich aan wet- en regelgeving houden en bestuurders ter verantwoording kunnen roepen.
Purpose geeft richting. Volgens Ries moeten organisaties een missie nastreven die werkelijk maatschappelijke waarde creëert. Vertrouwen wordt daarbij een strategische hulpbron die talent, partners en klanten aantrekt.
Coherence zorgt ervoor dat strategie, verdienmodel, cultuur en prestatiemeting elkaar versterken. Ries introduceert hiervoor het begrip mission drive: organisaties zijn pas echt succesvol wanneer het realiseren van hun missie samenvalt met zakelijk succes. Prestatie-indicatoren ondersteunen dat proces, maar vervangen nooit het menselijke oordeel.
Integrity ten slotte maakt organisaties weerbaar tegen externe druk. Ries bespreekt uiteenlopende eigendoms- en governancemodellen, waaronder steward ownership, employee ownership trusts en zijn meest opvallende voorstel: de Spiritual Holding Company. Deze aparte governance-entiteit bewaakt permanent de missie van een organisatie zonder zich met de dagelijkse bedrijfsvoering te bemoeien.
Niet alle voorstellen zullen voor iedere organisatie haalbaar of wenselijk zijn, maar ze zetten de lezer wel aan het denken over alternatieven voor traditionele governance.
Organisaties als maatschappelijke infrastructuur
In het slotdeel verbreedt Ries zijn perspectief. Missiegedreven organisaties kunnen volgens hem standaarden ontwikkelen die hele sectoren beïnvloeden en daarmee onderdeel worden van de maatschappelijke infrastructuur. Hij verwijst onder meer naar Volvo's driepuntsgordel en Malcolm McLeans zeecontainer: innovaties die niet alleen bedrijven veranderden, maar ook blijvende maatschappelijke waarde creëerden.
Incorruptible is een ambitieus boek dat bestaande opvattingen over governance, eigenaarschap en organisatieontwerp stevig uitdaagt. Ries combineert ondernemerschap, systeemdenken en organisatiekunde tot een samenhangend denkkader voor organisaties die hun missie duurzaam willen beschermen.
Niet iedere lezer zal overtuigd zijn van concepten als de Spiritual Holding Company en sommige voorstellen zijn lastig toepasbaar binnen traditionele ondernemingen. Daar staat tegenover dat Ries overtuigend laat zien waarom organisaties zo vaak afdrijven van hun oorspronkelijke bedoeling en welke structurele keuzes dat kunnen voorkomen.
De vele praktijkvoorbeelden maken de soms abstracte governanceconcepten bovendien verrassend concreet. Daardoor blijft het boek, ondanks de theoretische passages, goed leesbaar.
Voor bestuurders, ondernemers, commissarissen en governanceprofessionals biedt Incorruptible een origineel en uitdagend perspectief. Ook wie niet alle oplossingen van Ries omarmt, krijgt een waardevol denkkader aangereikt voor een vraag die actueler is dan ooit: hoe zorg je ervoor dat goede organisaties ook op de lange termijn goed blijven?
Over Henny Portman
Henny Portman is eigenaar van Portman PM(O) Consultancy en biedt begeleiding bij het invoeren en verbeteren van project-, programma- en portfoliomanagement, inclusief het opzetten en verder ontwikkelen van PMO’s. Hij is auteur van een aantal managementboeken, waaronder 'Agile portfoliomanagement', 'De kunst van goed opdrachtgeverschap’, Scaling agile in organisaties' en 'Agile with a smile'.