Veel werk gebeurt tegenwoordig in teams, zoals projectteams. In zulke teams spelen macht en invloed altijd, bewust of onbewust, een rol. Op zich is dat niet erg, zolang het functioneel is en bijdraagt aan het doel waarvoor het team bijeen is. Het wordt een probleem als mensen zich niet gehoord voelen of wanneer de aandacht verschuift naar andere zaken dan het gezamenlijke doel. Jobbeke de Jong schreef een bijzonder nuttig en herkenbaar boek over de powerplay waar alle teams mee te maken hebben. Stap uit Powerplay helpt je te herkennen waarom spanningen ontstaan in teamwerk en er wat aan te doen.
Met een systeembril naar teamdynamiek kijken
Jobbeke de Jong kijkt naar het team vanuit een systeembril. Dat wil zeggen dat iedereen een rol heeft, ook degenen die je niet hoort. Vaak kijken we naar individuen als er spanning is in een team. Iemand ‘doet moeilijk’ of ‘is altijd negatief’. De Jong zoomt uit en kijkt naar het systeem als geheel. Realiseren dat iedereen een rol speelt in dat systeem, maakt dat we anders moeten kijken naar onze interpretatie van dat ‘gedoe’. Context speelt daarbij ook een belangrijke rol. Powerplay in de ene context kan heel functioneel werken, maar in de andere juist niet.
Herkenbare rollen in de powerplay
Powerplay gaat over het machtsspel binnen teams en de interacties die voortkomen uit onderlinge verschillen in macht en invloed. Deze machtsdynamiek is aanwezig in vrijwel elk team, ook als die niet direct opvalt. In het boek schetst De Jong een aantal stereotype rollen die in een team kunnen voorkomen. Ze geeft aan dat het systeem bepaalt welk lid welke stereotype rol krijgt. Dat vind ik een interessante gedachte, zo had ik nog niet naar de (eveneens herkenbare) rollen gekeken. Deze zijn: de dominante leider, grappenmaker, patiënt, irritante zondebok, liefdevolle verpleger en de stille.
Een grappenmaker kan bijvoorbeeld zorgen voor verbinding en ontspanning, maar kan humor ook gebruiken om lastige onderwerpen te vermijden. Het is niet altijd gemakkelijk om dit verschil te herkennen en bespreekbaar te maken, zodat de aandacht weer naar het doel gaat. Ook voor de stereotype rollen geldt dat ze stabiliteit kunnen geven, maar deze rollen kunnen het systeem ook beperken om zich verder te ontwikkelen. Dan is aanpassing nodig.
Uit de powerplay stappen vraagt om moed
De laatste hoofdstukken gaan over het stappen uit de powerplay, wanneer dit dus niet meer functioneel bijdraagt aan het teamdoel. Juist omdat het zo natuurlijk en vaak onbedoeld gedrag is, is het niet makkelijk hieruit te stappen.
Bewustwording helpt daarbij. Door dit boek te lezen, ging ik zelf ook kijken naar wat er gebeurt in een team. Wat ook helpt, is aannames toetsen en nieuwsgierig zijn naar de ander. Een volgende stap zou zijn de samenwerking bespreekbaar te maken. Dit is niet eenvoudig. Het vraagt ook om moed. En misschien levert het niet meteen iets op.
Stap uit Powerplay is een heel herkenbaar, makkelijk leesbaar boek dat iedereen zou moeten lezen. Al is het maar om bewust te worden van de mogelijke powerplay die speelt in teams. Het boek helpt je nadenken over welke rol je zelf speelt in een team en hoe je reageert op ‘gedoe’.