Waarom zijn we vaak zoveel aardiger voor anderen dan voor onszelf? Waarom kunnen we een vriendin moeiteloos geruststellen als ze een fout maakt, maar voeren we bij onszelf direct een complete interne functioneringsprocedure uit?
Hier gaat Jemig, wat ben ik enig! van Sanne van Arnhem over. Over zelfenigheid. Een woord waar je in eerste instantie misschien helemaal niets mee hebt, maar dat gaandeweg een verrassend sterke lading krijgt.
Zelfenigheid draait volgens haar om drie dingen: jezelf kennen, jezelf begrijpen en voor jezelf zorgen. Simpel? Misschien. Maar in de praktijk blijken we daar behoorlijk ingewikkeld in te zijn.
Van Arnhem onderzoekt waarom we zo streng voor onszelf zijn, welke rol opvoeding, cultuur, hechting en (social) media daarin spelen én vooral: hoe je dat patroon kunt doorbreken. Niet om jezelf fantastisch te móéten vinden, maar om jezelf serieuzer te nemen, milder te behandelen en uiteindelijk meer je eigen beste vriend te worden.
En ik kan alvast verklappen: ik ben superenthousiast over dit boek.
Wat is zelfenigheid?
Van Arnhem begint bij de basis. Wat betekent het eigenlijk om jezelf ‘enig’ te vinden? Ze maakt daarbij onder andere onderscheid tussen begrippen als zelfvertrouwen en zelfverzekerdheid en laat zien dat jezelf enig vinden veel breder gaat dan vol vertrouwen een ruimte binnenstappen.
Het gaat over weten wie je bent. Begrijpen waarom je reageert zoals je reageert. Weten wat je nodig hebt en daar vervolgens ook naar durven handelen.
Wat ik hier sterk aan vind, is dat zelfenigheid nergens wordt neergezet als een soort opgeblazen positiviteit. Je hoeft niet iedere ochtend voor de spiegel te roepen hoe geweldig je bent. Het gaat juist om een realistische, gezonde en stevige relatie met jezelf.
De Barbapapa-benadering
Alleen de naam maakte mij al nieuwsgierig. Met de Barbapapa-benadering beschrijft Van Arnhem thema’s als veerkracht, flexibiliteit, adaptiviteit en creativiteit. Want stevig in je schoenen staan betekent niet dat je onveranderlijk moet zijn. Juist kunnen meebewegen zonder jezelf kwijt te raken, is een belangrijke kracht.
Ze koppelt dit ook aan stabiliteit en onze psychologische behoeften. Wat hebben we nodig om ons veilig en stevig te voelen? En welke rol speelt de relatie met onszelf daarin?
Dat maakt dit onderdeel veel interessanter dan alleen ‘leer wat liever voor jezelf te zijn’. Het gaat over hoe je functioneert als mens wanneer het leven, zoals het nogal eens doet, niet precies volgens planning verloopt.
effecten op perfectionisme, relaties en grenzen
Hier wordt duidelijk hoeveel invloed de relatie met jezelf heeft.
Meer zelfenigheid zorgt volgens Van Arnhem onder andere voor meer onafhankelijkheid en mildheid en vormt een belangrijk tegenwicht tegen perfectionisme en zelfkritiek. Maar de effecten gaan verder. Het helpt je in relaties met anderen, bij het reguleren van emoties en bij het serieus nemen van je eigen wensen en verlangens.
Ook grenzen bewaken wordt makkelijker. Want hoe kun je verwachten dat anderen jouw grenzen respecteren als je ze zelf structureel negeert?
Wat ik sterk vind, is dat Van Arnhem zelfenigheid daarmee niet neerzet als iets puur individueels. Hoe jij met jezelf omgaat, werkt door in je relaties, je keuzes, je gedrag en uiteindelijk zelfs in je algehele welzijn. En dat begint allemaal bij hoe je naar jezelf kijkt.
Waarom zijn we zo streng voor onszelf?
Dit deel gaat een laag dieper. Want waar komt die enorme strengheid tegenover onszelf eigenlijk vandaan?
Van Arnhem kijkt naar nature versus nurture, opvoeding, culturele invloeden en de impact van social media. Ook hechting krijgt uitgebreid aandacht. Ze beschrijft verschillende hechtingsstijlen en laat zien hoe ervaringen in onze vroege ontwikkeling invloed kunnen hebben op hoe we later naar onszelf en anderen kijken.
Dat is best stevige psychologische kost. En toch voelt het nergens als een zwaar studieboek. Van Arnhem schrijft toegankelijk, gebruikt veel herkenbare voorbeelden en deelt ook behoorlijk veel uit haar eigen leven. Dat persoonlijke element werkt heel goed. Het voelt niet alsof iemand vanaf een theoretische zijlijn vertelt hoe jij jezelf moet begrijpen. Ze laat ook haar eigen zoektocht zien.
Van zelfkritiek naar meer zelfenigheid: oefeningen
En dan mijn favoriete deel: hoe dan? Want inzicht is leuk. Maar uiteindelijk wil je er iets mee.
Hier krijg je volop praktische oefeningen. Je maakt bijvoorbeeld je eigen motto en schrijft een persoonlijke handleiding: wat heb jij eigenlijk nodig om goed te functioneren en je fijn te voelen?
Er is het mooie-momentenmuseum, waarin je herinneringen en bewijzen verzamelt die laten zien wat er allemaal wél goed gaat en wat er leuk, mooi of waardevol aan jou en je leven is. Je kunt vrienden bevragen over hoe zij jou zien en onderzoeken wat hun antwoorden met je doen.
Ook leer je je eigen mindfucks monitoren. Die overtuigingen die ergens in je hoofd zijn gaan wonen en zich inmiddels gedragen alsof ze de absolute waarheid verkondigen. Van Arnhem helpt je om ze zichtbaar te maken en er anders mee om te gaan.
Daarnaast komen verrassend luchtige én praktische onderwerpen voorbij. Een spirit animal kiezen. Kijken naar de invloed van kleding op hoe je je voelt. Leren nee zeggen. Je grenzen serieus nemen. Geen dikke theorie, maar wel echte handvatten.
Wat vond ik van Jemig, wat ben ik enig!?
Ik vond Jemig, wat ben ik enig! echt een heerlijk boek. En ‘heerlijk’ klinkt misschien vreemd bij een boek dat onderwerpen als zelfkritiek, hechting, perfectionisme en culturele beïnvloeding behandelt. Maar dat is precies de kracht van Van Arnhem: ze weet behoorlijk zware onderwerpen licht te brengen zonder ze oppervlakkig te maken.
Het boek leest supermakkelijk weg. De schrijfstijl is persoonlijk, toegankelijk en boeiend en Van Arnhem gebruikt veel sprekende praktijkvoorbeelden. Tegelijkertijd is de inhoud goed onderbouwd en komen verschillende psychologische inzichten en modellen voorbij.
Maar wat voor mij echt het verschil maakt, is de toepasbaarheid. Je hoeft het boek niet alleen te lezen en vervolgens tevreden terug in de kast te zetten. Er staan volop oefeningen in en daarnaast zijn er aanvullende werkbladen beschikbaar. Van Arnhem deelt bovendien actief kennis rondom deze onderwerpen binnen haar online community. Dat maakt het boek niet alleen informatief, maar vooral activerend.
Je hoeft jezelf niet geweldig te vinden. Maar word alsjeblieft wel je eigen bondgenoot.
Jemig, wat ben ik enig! is wat mij betreft een absolute aanrader voor iedereen die zichzelf nét iets te makkelijk afkraakt, hoge eisen stelt, moeite heeft met grenzen of simpelweg nieuwsgierig is naar waarom die interne criticus toch altijd zo ontzettend hard kan schreeuwen.
Dit boek belooft niet dat je na de laatste pagina iedere ochtend verliefd naar je spiegelbeeld kijkt. Gelukkig maar.
Het laat iets veel waardevollers zien: dat je de relatie met jezelf kunt onderzoeken, begrijpen én veranderen.
Uiteindelijk breng je behoorlijk veel tijd met jezelf door. Dan kun je er maar beter voor zorgen dat dat een beetje een leuke relatie wordt.
Jemig. Misschien bén je inderdaad best enig.