Het is een van de meest gruwelijke scènes die ik ooit in een televisieserie zag. Een scene uit ‘The Walking Dead’, dat een van mijn dochters per se met mij wilde kijken. En vooruit, ik raakte ook verslaafd…
Een groep mensen zit op hun knieën. Doodsbang. Voor hen staat Negan. In zijn handen een honkbalknuppel. Hij heeft de knuppel Lucille genoemd. Omwikkeld met prikkeldraad.
Negan kiest Abraham uit en slaat hem de schedel in. Niet één keer. Hij blijft slaan. En slaan. En slaan. Even later is Glenn aan de beurt.
honderden gesprekken
Ik moet aan deze ranzige scene denken bij het lezen van Ali Niknam - De eenzame strijd van een techmiljardair. NRC journalisten Stijn Bronzwaer, Joris Kooiman, en Merijn Rengers beschrijven het leven van de oprichter van onder andere TransIP en bunq. Het is een ongeautoriseerde biografie, gebaseerd op honderden gesprekken met direct betrokkenen.
De knuppel. Niknam liep soms met een bijna twee meter lange houten honkbalknuppel door zijn kantoor. In blauwe blokletters stond erop: ‘Is het al af?’
Een grap. Maar wel eentje met een serieuze ondertoon.
afbranden
Nee, Niknam sloeg geen schedels in met zijn knuppel. Maar volgens oud-medewerkers gingen mensen onder zijn manier van leidinggeven wel degelijk kapot.
Een van hen zegt in het boek: ‘Hij kon je tot de grond toe afbranden.’ Nieuwe managers werden getest: ‘Ali wilde je testen. Kijken of je blijft staan. Kun je ertegen als ik je in de algemene chat volledig affik?’
Niknam geloofde volgens de auteurs in een ‘maniakale controle op details’. Programmeercodes, marketingplannen, ontwerpen, arbeidscontracten. Alles moest langs hem.
Een HR-medewerker kreeg contracten talloze keren terug. Zelfs wanneer er slechts een spatie verkeerd stond. Begin maar opnieuw.
Is het al af?
Niknam zelf maakt er namelijk geen geheim van dat hij extreem veel vraagt. ‘De cultuur binnen het bedrijf is hard’, vertelde hij al in 2017. Een fout maken mag, maar twee keer dezelfde fout niet.
Later zei hij: ‘Ik overrompel mensen.’ En: ‘Als ik iets kut vind, dan zeg ik het.’ Hij zoekt, zegt hij, mensen met een ‘topsportmentaliteit’.
Niet iedereen ervaart Niknam als een verschrikkelijke baas. Bianca Zwart, jarenlang nauw met hem samenwerkend, noemt hem juist ‘een van de warmste mensen’ die zij kent. Volgens haar heeft hij een hoog EQ, geeft hij vertrouwen en inspireert hij mensen boven zichzelf uit te stijgen.
Van dit EQ lees ik overigens bar weinig terug in dit boek. Met de bladzijde die ik lees, krijg ik een grotere afkeer van deze kerel. Misschien ook wel omdat ik zijn gedrag herken in een leidinggevenden die ik zelf eens gehad. Mafketel.
Maar hoe kan de ene medewerker een leidinggevende als inspirerend ervaren, terwijl de ander spreekt over een ‘slachthuis’ of ‘vleesmolen’?
En belangrijker:
Wanneer wordt extreem veeleisend leiderschap destructief leiderschap? Want natuurlijk heeft Niknam uitzonderlijke dingen gepresteerd. TransIP. bunq. Miljardenbedrijven.
Ik doe het hem niet na.
Maar datzelfde argument horen we ook bij Steve Jobs. Geniaal. Bij Elon Musk. Geniaal. Rijk. Visionair. Baanbrekend. Tegelijk enorme horken.
topsportmentaliteit?
Sinds wanneer geeft genialiteit je het recht anderen te kleineren? Sinds wanneer noemen we het mensen affikken een ‘topsportmentaliteit’? Sinds wanneer wordt empathie een teken dat je de lat niet hoog genoeg legt?
Toch zijn we geneigd vooral naar het resultaat te kijken.
In 2023 werd Niknam uitgeroepen tot EY Entrepreneur Of The Year. Ook won hij de publieksprijs. De jury roemde zijn ‘enorme drive en internationale ambitie’ en noemde hem een ‘visionaire ondernemer’.
Maar wat belonen we eigenlijk? Alleen groei? Innovatie? Vermogen? Of telt ook mee wat jouw leiderschap met mensen doet? Misschien zouden we bij iedere ondernemersprijs ook moeten vragen:
Durven medewerkers jou tegen te spreken?
Kunnen zij fouten maken zonder bang te zijn?
Zijn mensen onder jouw leiding gegroeid?
En misschien wel de belangrijkste:
Zijn mensen beter af omdat jij hun leidinggevende bent geweest?
Want je kunt een miljardenbedrijf bouwen en tegelijkertijd een beroerde leidinggevende zijn. Die twee sluiten elkaar niet uit.
En die honkbalknuppel?
Gebruik hem op het sportveld of neem hem in ieder geval niet mee naar kantoor.
En stel voortaan een andere vraag. Niet: ‘Is het al af?’
Maar: ‘Wat heb jij van mij nodig om meer plezier te krijgen in je werk en beter te presteren?’