Ik verbaas mij er nog weleens over hoe weinig mensen lezen. Andersom kijken anderen mij vol verbijstering aan wanneer ik vertel dat ik ongeveer een boek per week lees. Blijkbaar vinden we elkaar op dit punt allebei een beetje vreemd.
Toch voelde ik mij tijdens het lezen van Een wereld zonder boeken van James Marriott behoorlijk onbelezen. De ene na de andere klassieker kwam voorbij. ‘Middlemarch’. ‘Madame Bovary’. ‘De gebroeders Karamazov’. Geen van alle gelezen.
Boeken over leiderschap, persoonlijke ontwikkeling en communicatie? Kom maar door. Maar romans lees ik nauwelijks. De zogenoemde klassiekers al helemaal niet.
Ben ik daarmee mede schuldig aan wat Marriott beschrijft als wat weleens ‘het keerpunt in de menselijke cultuur’ zou kunnen zijn? De tijd dus waarin mensen steeds minder lezen en daardoor ‘terechtkomen in een postgeletterde toekomst die steeds meer zal lijken op het pregeletterde verleden: mystiek, tribaal en autocratisch…’
Nazi-Duitsland
Gelukkig nuanceert Marriott, die zelf opgroeide met boeken en de jongste columnist van The Times werd, zijn betoog. Lezen maakt mensen niet automatisch tot betere mensen. Neem alleen al de Duitsers ten tijde van nazi-Duitsland. Een zeer belezen volk dat wel een van de meest gruwelijke dictaturen liet ontstaan. Veel lezen is dus geen garantie voor het nemen van de juiste beslissingen.
Al moet ik toch ook zeggen, en ik besef dat dit een zeer foute opmerking is, dat ik mij soms zorgen maak over het feit dat we allemaal stemrecht hebben zonder ook maar een letter uit de verkiezingsprogramma’s te hebben gelezen. Laat staan dat we ons in de jaren voor de verkiezingen door het lezen van boeken hebben verdiept in hoe onze samenleving in elkaar steekt.
Wanneer TikTok de basis vormt van onze visie op de maatschappij en op wat we nodig hebben, maak ik mij met Marriott toch echt een beetje zorgen.
Of, om het meer op mijn vakgebied te betrekken: hoe is het mogelijk dat ik in trainingen leidinggevenden tegenkom die in hun werkzame leven niet verder zijn gekomen dan de tweede eigenschap van Covey en vervolgens geen boek over (persoonlijk) leiderschap meer hebben aangeraakt? Of marketeers die vanuit hun onderbuikgevoel handelen en van het woord vakliteratuur nog nooit hebben gehoord?
Ja, daar verbaas ik mij oprecht over.
Maar goed, dat zal vast ook met mijn eerste strength uit de StrengthsFinder-test te maken hebben: leergierigheid.
Lezen dus!
En ik vermoed dat Marriott, gezien zijn betoog, eenzelfde strength heeft: ‘Naarmate het lezen terugloopt, wordt onze samenleving intellectueel steeds verder uitgehold. Zonder lezen zal de wereld minder rationeel en chaotischer worden.’
Is het te gemakkelijk om hierbij direct naar ene Donald Trump te wijzen, die geen boeken leest maar zich laat leiden door het gekakel op Fox News…?
Intellectuele obesitascrisis
Marriott heeft het over een ‘intellectuele obesitascrisis’. En zo zegt hij: ‘Als de wereld dommer lijkt te worden, komt dat niet doordat mensen letterlijk minder intelligent zijn geworden. Het komt veeleer doordat smartphones onze cultuur eenvoudiger en oppervlakkiger maken.’
Volgens Marriott verliezen we met het verdwijnen van de leescultuur dus ook vermogens waarop onze democratie steunt. Wie aandachtig leest, moet redeneringen volgen, verbanden leggen en beweringen onderzoeken. Je kunt terugbladeren. Nog eens kijken of een argument wel klopt. Je eigen overtuiging ter discussie stellen.
Romans, die ik zelf dus nauwelijks lees, voegen daar volgens hem iets wezenlijks aan toe: toegang tot het innerlijk van een ander. Via personages ontdekken lezers dat mensen buiten hun eigen veilige kring ook verlangens, angsten en verdriet kennen. Juist daar ligt volgens Marriott een verbinding met gelijkwaardigheid en democratie.
Marriott pleit er wat mij betreft terecht voor om de moeite van het lezen te blijven waarderen. Want ja, lezen kost meer moeite dan eindeloos series kijken op Netflix. Toch geloof ik echt dat onze samenleving er meer mee gediend is wanneer we iets vaker een goed boek erbij pakken in plaats van de zoveelste politieserie aan te zetten.
En voor mij betekent dit dat ik naast boeken over leiderschap ook wat vaker een roman erbij moet pakken. Volgens onderzoek zou ik daardoor kunnen groeien in empathisch vermogen. Fijn voor mijn collega’s. Voor mijn gezin. En wellicht ook voor de samenleving wanneer ik weer in het stemhokje sta.