Eerlijk gezegd vond ik het lastig. Tegenover mij zat een medewerker bij wie de diagnose Asperger was gesteld. Mijn opdracht als Company Coach: achterhalen welke ambities en leerdoelen hij had.
Het werd een kort gesprek. Liever vertelde hij over zijn fascinatie: de Nederlandse Spoorwegen. Hij kon me alles vertellen over de geschiedenis van de NS en over de typen treinen die het bedrijf door de jaren heen heeft ingezet. Ambities op het werk? ‘Niet echt. Prima zo.’
zeven eigenschappen van Covey voor neurodivergente mensen
Ja, ik hoor de critici al: DISC-tests zijn niet honderd procent wetenschappelijk onderbouwd. Toch gebruik ik de profielen graag in trainingen om in te gaan op de verschillende manieren waarop we communiceren, conflicten aangaan - of juist uit de weg gaan - en leidinggeven. Ieder mens is anders. Dat vraagt van dienend leiders dat zij iedere medewerker anders benaderen. Kennis van iemands DISC-profiel kan daarbij helpen. Wetenschappelijk onderbouwd of niet.
En ja, een mens is veel meer dan zijn DISC-profiel. In haar boek De zeven eigenschappen voor alle breinen laat Rachelle Wagner zien hoe de beroemde zeven eigenschappen van Stephen Covey ook van betekenis kunnen zijn voor neurodivergente mensen. Denk bijvoorbeeld aan mensen met autisme, ADHD of dyslexie. Zoals gezegd: we steken allemaal anders in elkaar.
‘Neurodiversiteit is geen probleem om op te lossen, maar een natuurlijke variatie die we niet moeten wegwerken, maar juist ruimte moeten geven’, schrijft Wagner in haar inleiding. Die manier van kijken naar neurodivergentie vraagt waarschijnlijk ook dat je anders naar jezelf kijkt, naar de maatschappij en naar de mensen om je heen.
Neurodivergent leiderschap: de kanarie in de kolenmijn
Laten we met Wagner een paar van de zeven eigenschappen induiken. Bij de tweede eigenschap, ‘Begin met het eind voor ogen’, schrijft zij dat neurodivergente mensen weleens geboren leiders zouden kunnen zijn. Zij zijn ‘de kanarie in de kolenmijn’. Oftewel: leiders die dingen opmerken die anderen niet zien. ‘Ze zijn creatief, komen met verfrissende ideeën en zijn juist géén groepsdenkers. Allemaal eigenschappen die je volgens Coveys definitie van effectief leiderschap nodig hebt.’
Ook denken in win-win, de vierde eigenschap, is interessant. Volgens Wagner is dat alleen mogelijk in een relatie waarin het vertrouwen over en weer groot is. ‘Samenwerking is niet altijd een gegeven voor mensen met neurodivergente breinen.’ Dat heeft volgens haar onder meer te maken met verschillen in informatieverwerking en werktempo, of met een abstracter denkvermogen dan dat van hun collega’s. Dat kan veel aanpassingsvermogen vragen en op de lange termijn zelfs tot gezondheidsschade leiden.
Tegelijkertijd haalt Wagner Saskia Schepers aan, auteur van Als alle breinen werken. Schepers stelt dat bij samenwerking alle neurotypen zich moeten aanpassen. ‘Transparant samenwerken, werken vanuit je principes, integriteit en wederzijds respect zijn vaak kernwaarden voor neurodivergente mensen én voor goede samenwerking. Misschien gaat samenwerken volgens het win-winprincipe neurodivergente breinen dus juist van nature goed af.’
Empathisch luisteren: eerst begrijpen, dan begrepen worden
Nog eentje dan: ‘Eerst begrijpen, dan begrepen worden’, de vijfde eigenschap. In deze gepolariseerde tijd misschien wel de belangrijkste én moeilijkste eigenschap. Hoe leren we naar elkaar luisteren? Of, zoals Covey het noemt: empathisch luisteren. Dat vraagt dat we ons verplaatsen in de ander.
Wagner vat eerst enkele tips van Covey over luisteren samen. Daarna stelt ze een interessante vervolgvraag: hoe kunnen neurodivergente mensen ervoor zorgen dat zij zelf begrepen worden? ‘Dit is een extra uitdaging als je een neurodivergent brein hebt en in gesprek bent met iemand met een neurotypisch brein. Want tja, eerlijk is eerlijk: niet alleen jullie paradigma’s zijn waarschijnlijk anders, maar óók simpelweg jullie breinen. Begrepen worden is echter ook onmisbaar voor een win-winovereenkomst.’
En dat vraagt moed. ‘Omdat jij de eerste stap moet zetten om zelf begrepen te worden.’ Op de werkvloer is het volgens Wagner belangrijk dat je je ideeën, behoeften en wensen concreet en duidelijk kunt verwoorden. En dat je ze zo overbrengt dat de ander ze binnen diens eigen context kan volgen.
Al met al vind ik De zeven eigenschappen voor alle breinen waardevol voor mensen met álle typen breinen. Het biedt een welkome opfrisser van Coveys tijdloze zeven eigenschappen en helpt ons om de eerste stappen te zetten naar beter begrip van elkaar.
Neurodivergent of niet.