Op werkdagen voor 23:00 besteld, morgen in huis Gratis verzending vanaf €20
Zwerm der zwermen en vorken voor horken
1 mei 2009 | Ronald Buitenhuis

Als volleerd bioloog doet massapsycholoog en mediadeskundige Jaap van Ginneken in zijn nieuwste boekje De kracht van de zwerm uit de doeken. In analogie van het dierenrijk zegt hij dat we met z’n allen midden in de ‘zwerm der zwermen’ zitten. Het wereldwijde web 2.0. Het biedt ons eindeloze nieuwe mogelijkheden tot zelforganisatie.

Van sommige (management)boeken moet je je gewoon niet afvragen of ze goed of slecht zijn. Dun of juist doorwrocht zijn. Vernieuwend of niet. Dat soort boeken moet je gewoon doorbladeren, lezen, tot je nemen, er over nadenken, in de boekenkast zetten en het er na een tijdje weer eens uithalen. Gewoon om de foto’s te bekijken of toch nog eens na te denken over de diepere moraal.

De kracht van de zwerm is zo’n boek. De een zal het een niemendalletje vinden, een tussendoortje, de ander zal het koesteren als de ultieme metafoor. Wat doet Van Ginneken namelijk? Hij pakt het dierenrijk en vertaalt dat naar het werkzame leven. Kern van wat hij behandelt, zijn zwermen. En vooral de fascinatie ervoor. U kent dat wel. Je kijkt op een zomerdag omhoog en je ziet een massale zwerm spreeuwen collectief van links naar rechts schieten. Hoe doen ze dat toch, vraag je je af? Of die school vissen die zich zigzaggend ogenschijnlijk moeiteloos door het water beweegt, terwijl ze toch met z’n honderden zijn. Als mensen dat zouden willen doen, botsen ze onherroepelijk tegen elkaar. Mieren weer niet. Die bouwen collectief aan een nest en bewandelen -met duizenden tegelijk- paden zonder ook maar één keer met elkaar in conflict te komen. Wolven, apen, bacteriën, virussen (hoe actueel!)…

Van Ginneken voert allerlei zwermen op om te laten zien dat zelfsturing in het dierenrijk volstrekt normaal is. Het valt hem daarbij bijvoorbeeld op dat er geen echte leiders hoeven te zijn. Of juist heel uiteenlopende. Hij constateert ook dat leden van de school zo dicht mogelijk bij het midden blijven en bewegen, met dezelfde snelheid als de andere leden van de school. Ze blijven daarbij twee of drie lichaamlengtes weg van de buren, zodat die in noodgevallen ook een plotselinge wending kunnen maken. En als er een aanval komt, zijn ze in staat allemaal tegelijk weg te schieten. Er is in het dierenrijk in ieder geval vaak sprake van een gezamenlijke oriëntatie. En in uw organisatie? Is er gezamenlijk, een zwerm, of zijn het losse botsende eenheden?

Het maakt niet zo veel uit of je de theorie van de zwerm nu deelt of niet. Je kunt diep filosofische vragen stellen over dieren die juist niet in een zwerm leven. En een bijenvolk dient uiteindelijk toch ook de koningin. Hoezo zelfsturing? Maar die vragen zijn in dit boek niet zo relevant. Je moet De kracht van de zwerm gewoon lezen en nadenken over hoe je als mens je eigen leven en je eigen organisatie inricht.

Zouden we inderdaad niet iets kunnen leren van mieren in relatie tot onze fileproblematiek? Hun route stokt in ieder geval niet, terwijl zij toch ook met velen zijn. Het is boeiend om er over na te denken. Interessant voor zelfreflectie en anders wel als fascinatie over hoe de natuur in elkaar steekt. Klopt het dat we nu in de zwerm der zwermen zitten met het web 2.0? We wereldwijd allemaal aan zelfsturing kunnen doen? Het antwoord is niet relevant. Wat boeit, is hoe dieren zich organiseren. En als de metafoor wel klopt, is het mooi meegenomen. Doe je er je voordeel mee. In het dierenrijk heeft elk dier in de zwerm in ieder geval een functie die serieus wordt genomen. In het bedrijfsleven vallen mensen op de werkvloer echter vaak buiten de organogrammen. Niet voor niets spreekt Van Ginneken in dit kader van ‘vorken voor horen’, daarmee verwijzend naar de vorkdiagrammen die de structuur van de organisatie aangeven en feitelijk louter over managers en management gaan en niet over de ‘werkmieren’.

En zo zitten er voor de goede lezer toch best boodschappen verborgen in het boek. Over virusmarketing, innovatiestrategieën, ‘group think’ en kuddegedrag op de beurs bijvoorbeeld. Maar ook zonder die boodschappen is De kracht van de zwerm een boek om je even mee terug te trekken. Weg uit de hectische zwerm van alledag.


20 april 2009 | Henk Hogeweg

De wereld zou er voor managers heel wat duidelijker op worden als de medewerkers in hun communicatie en samenwerking daadwerkelijk de lijnen van het organogram zouden volgen. Erg waarschijnlijk is dit gedrag echter niet. Een formeel organogram op papier zet mensen niet collectief aan tot dit, o zo gewenst, gedrag. Informele en voor het ongeoefende oog onzichtbare zwermpatronen spelen een veel krachtigere rol. Massapsycholoog en mediadeskundige Jaap van Ginneken doet er een boekje over open.

Een achterliggende wens van managers is dat ze het gedrag van groepen mensen graag willen manipuleren en voorspellen en het liefst zonder de druk van regels of opgelegde dwang. Zwermen vertonen echter coöperatief anarchistisch gedrag en laten zich niet zomaar leiden.

In nauwelijks honderd pagina's schreef Jaap van Ginneken een belangwekkend 'inspiratie- en reflectieboek'. Tijdens het lezen ontdekt u wat hij daarmee bedoelt. Ieder hoofdstuk van 'De kracht van de zwerm' en voorbeeld van zwermgedrag zet u aan het denken over hoe dit afwijkt van de in managementbreinen aangeleerde en geconstrueerde denkwereld van organogrammen als afbeelding van de werkelijkheid. Fijntjes komt u erachter dat het dominante denken over organisaties nog het meest lijkt op primitief zwermgedrag van de roedel, de apenrots of de kudde.

In de realiteit blijken medewerkers van een organisatie hierdoor nauwelijks te worden gemotiveerd of geïnspireerd. Dit soort zwermen leveren vooral een gevoel van veiligheid, voorspelbaarheid en zekerheid. Meer ondernemende medewerkers echter organiseren op de achtergrond hun eigen sociale zwerm, een krachtig en professioneel netwerk. Daar halen ze hun echte motivatie en inspiratie. Daar wordt nieuwe kennis geproduceerd. Daar ontstaan geniale oplossingen en mogelijkheden.

Zwermen, aldus de auteur, omvatten een groot aantal gelijksoortige en vrijelijk bewegende eenheden, die geheel zelfstandig snel op elkaar en op de omgeving kunnen reageren, maar die daarbij toch een soort gelijkloop ontwikkelen. Een nieuwe eenheid en een samenhangend groter geheel van een hogere orde. U begrijpt wel dat dit voor managers geen prettige situatie moet zijn.

Hoe hou je zo'n zwerm beheersbaar, meetbaar en voorspelbaar? Oftewel, hoe kan ik een zwerm managen? Misschien moet je dat als manager dan ook maar niet willen. Zwermen zijn namelijk zelforganiserend en zelfreorganiserend, creatief en innovatief. Zij laten zich niet overheersen door dwang, organisatie en planning. Zwermen zijn, wat ik zelf pleeg te noemen, 'coöperatief anarchistisch'. Hieronder moet overigens niet worden verstaan dat zij alleen maar uit zijn op wanorde en rotzooi trappen of dat ze wars zijn van leiders.

Het tegenovergestelde is waar. Zwermen houden niet van overheersing door één of weinigen, met hun regels of geweld. Gelijkloop en zelfcoördinatie zorgt er volgens Van Ginneken voor dat zwermen nieuwe geordende patronen en vormen aannemen die worden geleid door steeds weer andere eenheden van de zwerm. Scholen vissen, mieren, termieten en spreeuwen zijn voorbeelden van coöperatief anarchistische zwermen. Van Ginneken schrijft hierover dat er in deze zwermen minder wrijving bestaat en dat ze een enorme gezamenlijke kracht hebben. 'Het collectief is egalitair, in staat tot coördinatie en coöperatie en tot grote prestaties.' En hier kunt u zich als manager of leidinggevende in een organisatie maar beter bewust van zijn.

Want met de huidige internettechnologie en de opkomst van Hyves, NING, YouTube, MySpace, Facebook, Twitter, Wikipedia en nog veel meer van dat soort 'social networks' organiseren mensen zich steeds makkelijker in nieuwe zwermen. Die op de meest uitlopende manier met elkaar samenwerken en die al veel krachtigere samenwerkingspatronen laten zien dan de traditionele harkjesorganisaties. En daar hebben ze 'de organisatie' niet meer voor nodig!

Als u als manager of leidinggevende in beeld wilt blijven bij de nu tot de arbeidsmarkt toetredende generatie Einstein, dan kunt u maar beter meezwermen, want alleen dan heeft u nog enige invloed op wat er door de medewerkers georganiseerd wordt. Schakel over van klassieke muziek naar jazzmuziek en leer te 'jammen' met uw medewerkers, het leidt tot zeer krachtige massale samenwerking die nodig is om in 21ste eeuw bij te kunnen blijven als organisatie. Het is tijd voor de coöperatieve anarchie! De tijd van zelfsturende zwermen.


De kracht van de zwerm
20 april 2009 | Henk Hogeweg

De wereld zou er voor managers heel wat duidelijker op worden als de medewerkers in hun communicatie en samenwerking daadwerkelijk de lijnen van het organogram zouden volgen. Erg waarschijnlijk is dit gedrag echter niet. Een formeel organogram op papier zet mensen niet collectief aan tot dit, o zo gewenst, gedrag. Informele en voor het ongeoefende oog onzichtbare zwermpatronen spelen een veel krachtigere rol. Massapsycholoog en mediadeskundige Jaap van Ginneken doet er een boekje over open. Een achterliggende wens van managers is dat ze het gedrag van groepen mensen graag willen manipuleren en voorspellen en het liefst zonder de druk van regels of opgelegde dwang. Zwermen vertonen echter coöperatief anarchistisch gedrag en laten zich niet zomaar leiden.

In nauwelijks honderd pagina's schreef Jaap van Ginneken een belangwekkend 'inspiratie- en reflectieboek'. Tijdens het lezen ontdekt u wat hij daarmee bedoelt. Ieder hoofdstuk van 'De kracht van de zwerm' en voorbeeld van zwermgedrag zet u aan het denken over hoe dit afwijkt van de in managementbreinen aangeleerde en geconstrueerde denkwereld van organogrammen als afbeelding van de werkelijkheid. Fijntjes komt u erachter dat het dominante denken over organisaties nog het meest lijkt op primitief zwermgedrag van de roedel, de apenrots of de kudde.

In de realiteit blijken medewerkers van een organisatie hierdoor nauwelijks te worden gemotiveerd of geïnspireerd. Dit soort zwermen leveren vooral een gevoel van veiligheid, voorspelbaarheid en zekerheid. Meer ondernemende medewerkers echter organiseren op de achtergrond hun eigen sociale zwerm, een krachtig en professioneel netwerk. Daar halen ze hun echte motivatie en inspiratie. Daar wordt nieuwe kennis geproduceerd. Daar ontstaan geniale oplossingen en mogelijkheden.

Zwermen, aldus de auteur, omvatten een groot aantal gelijksoortige en vrijelijk bewegende eenheden, die geheel zelfstandig snel op elkaar en op de omgeving kunnen reageren, maar die daarbij toch een soort gelijkloop ontwikkelen. Een nieuwe eenheid en een samenhangend groter geheel van een hogere orde. U begrijpt wel dat dit voor managers geen prettige situatie moet zijn.

Hoe hou je zo'n zwerm beheersbaar, meetbaar en voorspelbaar? Oftewel, hoe kan ik een zwerm managen? Misschien moet je dat als manager dan ook maar niet willen. Zwermen zijn namelijk zelforganiserend en zelfreorganiserend, creatief en innovatief. Zij laten zich niet overheersen door dwang, organisatie en planning. Zwermen zijn, wat ik zelf pleeg te noemen, 'coöperatief anarchistisch'. Hieronder moet overigens niet worden verstaan dat zij alleen maar uit zijn op wanorde en rotzooi trappen of dat ze wars zijn van leiders.

Het tegenovergestelde is waar. Zwermen houden niet van overheersing door één of weinigen, met hun regels of geweld. Gelijkloop en zelfcoördinatie zorgt er volgens Van Ginneken voor dat zwermen nieuwe geordende patronen en vormen aannemen die worden geleid door steeds weer andere eenheden van de zwerm. Scholen vissen, mieren, termieten en spreeuwen zijn voorbeelden van coöperatief anarchistische zwermen. Van Ginneken schrijft hierover dat er in deze zwermen minder wrijving bestaat en dat ze een enorme gezamenlijke kracht hebben. 'Het collectief is egalitair, in staat tot coördinatie en coöperatie en tot grote prestaties.' En hier kunt u zich als manager of leidinggevende in een organisatie maar beter bewust van zijn.

Want met de huidige internettechnologie en de opkomst van Hyves, NING, YouTube, MySpace, Facebook, Twitter, Wikipedia en nog veel meer van dat soort 'social networks' organiseren mensen zich steeds makkelijker in nieuwe zwermen. Die op de meest uitlopende manier met elkaar samenwerken en die al veel krachtigere samenwerkingspatronen laten zien dan de traditionele harkjesorganisaties. En daar hebben ze 'de organisatie' niet meer voor nodig!

Als u als manager of leidinggevende in beeld wilt blijven bij de nu tot de arbeidsmarkt toetredende generatie Einstein, dan kunt u maar beter meezwermen, want alleen dan heeft u nog enige invloed op wat er door de medewerkers georganiseerd wordt. Schakel over van klassieke muziek naar jazzmuziek en leer te 'jammen' met uw medewerkers, het leidt tot zeer krachtige massale samenwerking die nodig is om in 21ste eeuw bij te kunnen blijven als organisatie. Het is tijd voor de coöperatieve anarchie! De tijd van zelfsturende zwermen.


Populaire producten

    Personen

      Trefwoorden