BEPS: de internationale strijd tegen belastingontwijking

Base Erosion and Profit Shifting – afgekort tot BEPS – is het omvangrijkste hervormingsproject op het gebied van internationaal belastingrecht van de afgelopen decennia. Onder leiding van de OESO en de G20 werd in 2015 een pakket van vijftien actiepunten gepubliceerd, gericht op het tegengaan van winstverplaatsing door multinationale ondernemingen naar laagbelaste jurisdicties. Sindsdien heeft BEPS het internationale fiscale landschap ingrijpend veranderd: van nieuwe regels voor vaste inrichtingen en transferpricing tot verstrekkende maatregelen rond hybride structuren en renteaftrek.

Het project staat niet stil. Onder de noemer BEPS 2.0 zijn twee nieuwe pijlers ontwikkeld: Pijler 1 gericht op een eerlijker verdeling van heffingsrechten, en Pijler 2 die een wereldwijd minimumbelastingtarief van 15% voor grote multinationals invoert. Nederland heeft Pijler 2 geïmplementeerd via de Wet minimumbelasting 2024. De literatuur over BEPS groeit even snel als de regelgeving zelf. Op deze pagina vindt u een overzicht van de belangrijkste werken.

Van de oorsprong van BEPS tot de minimumbelasting

Wie het BEPS-project in zijn geheel wil doorgronden – van de eerste actiepunten uit 2015 tot de huidige implementatie van de twee-pijleroplossing – komt uit bij het werk van Maarten de Wilde. Als hoogleraar internationaal en Europees belastingrecht aan de Erasmus Universiteit Rotterdam volgt hij de ontwikkelingen op de voet en verbindt hij theorie met praktijk.

Anti-misbruikbepalingen als gevolg van BEPS

Een van de meest tastbare gevolgen van het BEPS-project is de golf aan anti-misbruikbepalingen die sindsdien in nationale en internationale belastingstelsels is terechtgekomen. Denk aan de Principal Purpose Test in belastingverdragen, de ATAD-richtlijnen van de EU en algemene antimisbruikregels in nationale wetgeving. Het is een terrein dat juridisch complex is en waar de wisselwerking tussen verschillende rechtsstelsels centraal staat.

Internationaal belastingrecht in breder perspectief

BEPS kan niet los worden gezien van het bredere internationale en Europese belastingrecht. De ATAD 1- en ATAD 2-richtlijnen van de EU zijn voor een groot deel een directe vertaling van BEPS-actiepunten naar Europees recht. De tweedelige reeks Wegwijs in het Internationaal en Europees Belastingrecht biedt een grondig overzicht van zowel de BEPS-achtergrond als de Europese implementatie. Bijzonder is de betrokkenheid van Harm Mark Pit, die werkzaam is bij de OESO zelf – de organisatie achter het BEPS-project.

BEPS in het fiscaal onderwijs

Het BEPS-project is inmiddels zo fundamenteel voor het internationale belastingrecht dat het een vaste plaats heeft gekregen in fiscale studiewerken. De Studenteneditie Cursus Belastingrecht Internationaal Belastingrecht 2026-2027 bevat een uitgebreid hoofdstuk over BEPS, de afzonderlijke actiepunten, de implementatie door Nederland en de latere ontwikkelingen onder BEPS 2.0 inclusief Pijler 1 en Pijler 2. Mederedacteur Cornelis van Raad geldt als een van de meest gezaghebbende namen in het Nederlandse internationale belastingrecht.

Pijler 2 en de Wet minimumbelasting 2024

Het meest concrete resultaat van BEPS 2.0 is de invoering van een wereldwijd minimumbelastingtarief van 15% voor multinationale ondernemingen met een jaaromzet van minimaal 750 miljoen euro. Nederland heeft dit geïmplementeerd via de Wet minimumbelasting 2024. Deze wet is technisch buitengewoon complex: ze introduceert een volledig nieuw heffingsstelsel naast de bestaande vennootschapsbelasting, met begrippen als de Qualified Domestic Minimum Top-up Tax (QDMTT) en de Income Inclusion Rule (IIR). E.J.W. Heithuis, hoogleraar belastingrecht aan de Universiteit Utrecht, is een van de samenstellers van het standaardwerk over deze wet.

Transparantie en gegevensuitwisseling: het sluitstuk van BEPS

Effectieve handhaving van BEPS-maatregelen staat of valt met internationale samenwerking tussen belastingdiensten. Het BEPS-actieplan heeft dan ook een reeks nieuwe rapportageverplichtingen en standaarden voor automatische gegevensuitwisseling in gang gezet, zoals de Common Reporting Standard (CRS) en de Country-by-Country Reporting (CbCR). Deze ontwikkelingen vormen het onderwerp van een nieuw en tijdig verschenen werk over internationale fiscale gegevensuitwisseling.

Conclusie: BEPS als blijvende hervorming

BEPS is geen tijdelijk fenomeen maar een structurele hervorming van het internationale belastingrecht. De actiepunten uit 2015 hebben het speelveld fundamenteel veranderd, en met BEPS 2.0 en de minimumbelasting is een nieuwe fase aangebroken. Of u nu een student bent die de grondbeginselen wil begrijpen, een adviseur die de technische details van Pijler 2 nodig heeft, of een wetenschapper die de bredere beleidscontext wil overzien – de werken op deze pagina bieden voor elk niveau een solide ingang in dit complexe en voortdurend bewegende rechtsgebied.