trefwoord

Antropocentrisme: de mens als maatstaf van alles

Antropocentrisme is de opvatting dat de mens centraal staat in het bestaan — als maatstaf voor waarde, als heer over de natuur en als belangrijkste actor in het universum. Het is een wereldbeeld dat diep geworteld is in de westerse filosofie, het recht en het beleid, maar dat onder toenemende druk staat. Klimaatverandering, soortenverlies en de opkomst van het begrip 'antropoceen' dwingen ons na te denken over de vraag of dit mensgerichte perspectief nog houdbaar is. De boeken en artikelen op deze pagina verkennen de grenzen van het antropocentrisme en zoeken naar alternatieve manieren om ons tot de wereld te verhouden.

Van mensgerichte naar natuurgerichte kijk

Een van de meest pregnante uitdagingen aan het antropocentrisme is de vraag hoe wij ons überhaupt tot de natuur verhouden. Is de natuur een bron van hulpbronnen, een decor voor menselijk handelen, of heeft zij een eigen waarde die losstaat van ons nut? Filosoof Martin Drenthen onderzoekt die grensoverschrijdende vragen vanuit de landschapsfilosofie.

In de spotlight
Martin Drenthen
Hek
In Hek begint Drenthen met een uitgebreide kritiek op het antropocentrisme als het dominante denkkader waarmee wij naar natuur kijken. Hij beschrijft de moeizame overgang naar een minder mensgerichte benadering — een overgang die zowel filosofisch als emotioneel beladen is. Boek bekijken
€ 17,90
Levertijd ongeveer 3 werkdagen
Past door de brievenbus
MD
Over de auteur

Martin Drenthen

Martin Drenthen is als filosoof verbonden aan de Radboud Universiteit en een van de weinige Nederlandse denkers die het anthropocentrisme systematisch vanuit de landschapsfilosofie bekritiseert. Hij onderzoekt hoe wij opnieuw kunnen leren kijken naar natuur als iets dat niet vanzelfsprekend voor ons bestaat. Meer over Martin Drenthen

Rechten voor de natuur als alternatief

Als het antropocentrisme de grondslag vormt van ons rechtssysteem — waarbij rivieren, bossen en dieren pas tellen als zij nut hebben voor mensen — wat zou er dan veranderen als natuur eigen rechten zou krijgen? Jessica den Outer heeft haar werk gewijd aan precies die vraag. Zij laat zien hoe het huidige milieurecht doordesemd is van mensgerichte aannames, en hoe wereldwijd een beweging opkomt die daar een einde aan wil maken.

In de spotlight
Jessica den Outer
Rechten voor de natuur
In Rechten voor de natuur bekritiseert Den Outer het antropocentrische karakter van het milieurecht. Zij betoogt dat het beschouwen van de mens als middelpunt van het bestaan bijdraagt aan natuurvernietiging, en pleit voor een rechtssysteem dat natuur als rechtssubject erkent. Boek bekijken
€ 17,99
Op voorraad
Voor 23:00 besteld, morgen in huis
JO
Over de auteur

Jessica den Outer

Jessica den Outer is gespecialiseerd in de rechten van de natuur en combineert juridische expertise met een diepe betrokkenheid bij de ecologische crisis. Zij is een van de meest uitgesproken Nederlandse stemmen in het debat over rechten voor niet-menselijke entiteiten. Meer over Jessica den Outer
Ook van Jessica den Outer
Jessica Den Outer
The Rights of Nature Movement
€ 19,99
Dit product is uitverkocht

Het antropoceen en zijn paradoxen

De term 'antropoceen' — het geologische tijdperk waarin de mens de dominante kracht op aarde is geworden — roept een opmerkelijke tegenstrijdigheid op. Enerzijds bevestigt hij het antropocentrische idee dat de mens allesbepalend is; anderzijds maakt hij zichtbaar hoe destructief die menselijke dominantie uitpakt. René ten Bos worstelt zichtbaar met die spanning.

In de spotlight
Rene ten Bos
Dwalen in het Antropoceen
In Dwalen in het Antropoceen laat Ten Bos zien hoe de begripsvorming rondom het antropoceen paradoxaal is: het begrip bekritiseert de menselijke arrogantie, maar bevestigt die tegelijk door de mens opnieuw het centrum te maken. Een indringend filosofisch essay over schuld, macht en verantwoordelijkheid. Boek bekijken
€ 29,90
Levertijd ongeveer 3 werkdagen
Gratis verzonden
Rene ten Bos
Over de auteur

Rene ten Bos

René ten Bos is hoogleraar filosofie aan de Radboud Universiteit en voormalig Denker des Vaderlands. Hij heeft een brede staat van dienst als essayist en filosoof die grote maatschappelijke vraagstukken — van organisatie-ethiek tot ecologie — met literaire diepgang behandelt. Meer over Rene ten Bos
recensie · Paul Misdorp
Dwalen in het Antropoceen
Een heldere bespreking van René ten Bos' Dwalen in het Antropoceen, met aandacht voor de manier waarop de auteur worstelt met de menselijke positie in een door de mens verwoeste wereld. Lees de recensie

Het antropoceen is een tijdperk waarin de mens zichzelf als geologische kracht herkent — en daarin schuilt zowel de trots als de schaamte van het antropocentrisme.

Uit: Dwalen in het Antropoceen

Wat maakt ons tot mens?

Wie het antropocentrisme kritisch wil bevragen, moet ook de vraag durven stellen wat de mens nu eigenlijk is. Is er een unieke menselijke essentie die rechtvaardigt dat wij onszelf als maatstaf nemen? Of zijn de grenzen tussen mensen en andere entiteiten veel vager dan we doorgaans aannemen? In Wat maakt de mens? gaan drie filosofen — Kirsten Poortier, Erik Myin en Peter-Paul Verbeek — op zoek naar antwoorden, mede in het licht van de opkomst van kunstmatige intelligentie.

Peter-Paul Verbeek Kirsten Poortier Erik Myin
Wat maakt de mens?
Wat maakt de mens? problematiseert antropocentrische aannames door de vraag naar menselijke uniciteit serieus te nemen. Poortier, Myin en Verbeek verkennen alternatieven die meer recht doen aan niet-menselijke actoren — van dieren tot algoritmen. Boek bekijken
€ 34,90
Op voorraad
Voor 23:00 besteld, morgen in huis
Gratis verzonden
Past door de brievenbus
recensie · Freija van Duijne
‘Het denken van allerlei filosofen passeert de revue’
Deze recensie van Wat maakt de mens? plaatst de filosofische vraag naar menselijke uniciteit in de context van kunstmatige intelligentie. Wat blijft er over van het antropocentrische zelfbeeld als machines taken overnemen die we altijd als exclusief menselijk beschouwden? Lees de recensie

Intelligentie voorbij de mens

Het antropocentrisme manifesteert zich ook in ons begrip van intelligentie: de mens geldt als de meest intelligente soort, en andere vormen van cognitie worden afgemeten aan menselijke maatstaven. James Bridle verzet zich daar uitdrukkelijk tegen. Als filosoof, technoloog en kunstenaar pleit hij voor een veel breder begrip van wat het betekent om te denken en te weten.

In de spotlight
James Bridle
Manieren van zijn
In Manieren van zijn betoogt Bridle dat intelligentie lang niet uitsluitend een menselijk voorrecht is. Door te kijken naar dieren, planten, schimmels en digitale systemen, daagt hij het antropocentrische begrip van cognitie fundamenteel uit. Boek bekijken
€ 29,99
Nu besteld, zaterdag in huis
Gratis verzonden
JB
Over de auteur

James Bridle

James Bridle is een veelzijdig denker die de grenzen tussen technologie, natuur en filosofie verkent. In zijn werk daagt hij voortdurend het idee uit dat menselijke intelligentie de norm is voor alle andere vormen van cognitie en waarneming. Meer over James Bridle

De waarde van ruimte: antropocentrisme voorbij de aarde

Het antropocentrische denken reikt verder dan onze planeet. Ook in de manier waarop wij naar de kosmos kijken, is de mens het referentiepunt: hemellichamen hebben waarde voor zover zij bruikbaar of bewoonbaar zijn. Marjolijn van Heemstra stelt die blik ter discussie en pleit voor een relationelere manier van kijken naar de ruimte.

In de spotlight
Marjolijn van Heemstra
Wat is ruimte waard
Wat is ruimte waard bekritiseert de mensgerichte blik op de kosmos, waarbij planeten en sterren slechts waarde lijken te hebben als ze iets voor ons kunnen betekenen. Van Heemstra pleit voor een meer inclusieve, relationele benadering van het heelal — ook in aanbieding. Boek bekijken
10,–
€ 9,95
Nu besteld, zaterdag in huis
MH
Over de auteur

Marjolijn van Heemstra

Marjolijn van Heemstra is schrijver, dichter en theatermaker die bekend staat om haar toegankelijke maar diepgaande essays over ruimte en menselijke zingeving. Zij verbindt wetenschappelijke inzichten met persoonlijke reflectie op de menselijke positie in het heelal. Meer over Marjolijn van Heemstra

De les uit dit boek

Zolang het rechtssysteem de mens als enig rechtssubject erkent, zal natuur een instrument blijven in plaats van een waarde op zichzelf. De praktische les van Den Outer: wie serieus werk wil maken van natuurbescherming, moet bereid zijn de juridische grondslagen van het antropocentrisme ter discussie te stellen.

Uit: Rechten voor de natuur

Conclusie: voorbij de mens als maatstaf

Antropocentrisme is geen neutraal uitgangspunt — het is een keuze, en een keuze met verstrekkende gevolgen voor hoe wij omgaan met natuur, dieren, ruimte en de toekomst van de planeet. De denkers op deze pagina laten zien dat er alternatieven zijn: ecocentrische filosofieën, juridische vernieuwing, een breder begrip van intelligentie en waarde. Geen van hen biedt kant-en-klare antwoorden, maar samen schetsen zij de contouren van een wereld die de mens niet langer als vanzelfsprekend middelpunt beschouwt. Dat is ongemakkelijk — en juist daarom noodzakelijk.

Boeken over 'antropocentrisme' koop je bij Managementboek.nl

Producten over 'antropocentrisme'

De bestsellers

  1. 1 Wat maakt de mens?
    Wat maakt de mens?
    € 34,90
  2. 2 Manieren van zijn
    Manieren van zijn
    € 29,99
  3. 3 Rechten voor de natuur
  4. 4 Hek
    Hek
    € 17,90
  5. 5 Wat is ruimte waard
    Wat is ruimte waard
    € 10,–

Deel dit artikel

Wat vond u van dit artikel?

0
0

Producten

    Auteurs

      Trefwoorden

        Artikelen