D66: van democratische vernieuwing tot gevestigde partij

Democraten 66 werd in 1966 opgericht met een radicaal idee: de politiek openbreken, de macht van de burger vergroten en het verouderde bestel omvormen. Wat begon als een politieke beweging van buitenstaanders groeide uit tot een van de belangrijkste partijen in het Nederlandse politieke landschap. Van de vroege jaren met Hans van Mierlo en Jan Terlouw tot de kabinetsdeelnames met politici als Els Borst, Boris Dittrich en Sigrid Kaag — D66 heeft een bewogen en kleurrijke geschiedenis.

Op deze pagina vindt u de beste boeken en achtergrondartikelen over D66: over de oprichting, de ideologie van het sociaal-liberalisme, de markante persoonlijkheden en de betekenis van de partij voor de Nederlandse democratie.

De oprichting en vroege jaren

De geboorte van D66 in 1966 was een reactie op een vastgelopen politiek systeem. De oprichters wilden geen ideologisch systeem opleggen, maar de spelregels van de democratie zelf veranderen: een gekozen premier, een districtenstelsel en een referendum. Dat oorspronkelijke programma is nooit volledig gerealiseerd, maar de partij heeft het debat over staatsvernieuwing blijvend beïnvloed.

Hans van Mierlo: de ziel van D66

Geen figuur is zo bepalend geweest voor het karakter van D66 als Hans van Mierlo. Hij was oprichter, leider en ideologisch geweten van de partij, maar ook een politicus die zichzelf meerdere malen opnieuw uitvond. Journalist Hubert Smeets schreef een indrukwekkende biografie over deze 'wonderbaarlijke politicus'.

Jan Terlouw: het geweten van een generatie

Na de eerste onstuimige jaren van de partij was het Joep Boerboom die de biografie schreef van Jan Terlouw — fractieleider van D66 in de jaren zeventig. Terlouw verbond de politiek met een brede publieke rol als schrijver van jeugdliteratuur, en maakte D66 groot bij een breed publiek. Hij staat tot op de dag van vandaag bekend als een moreel kompas in het politieke debat.

Het sociaal-liberalisme als fundament

Vanaf eind jaren negentig profileert D66 zich uitdrukkelijk als sociaal-liberale partij. Dat is geen willekeurige keuze: de partij wil de vrijheid van het individu combineren met een sterke overheid die kansen gelijk verdeelt. In De canon van het sociaal-liberalisme wordt deze ideologische stroming in kaart gebracht — met D66 als een van de hedendaagse vertegenwoordigers ervan in Nederland.

D66-politici in de praktijk

D66 heeft in de loop der decennia talloze politici voortgebracht die een duidelijke, soms eigenzinnige koers voeren. Twee van de meest markante zijn Boris Dittrich, jarenlang fractievoorzitter en pleitbezorger van het homohuwelijk, en Els Borst, minister van Volksgezondheid die de euthanasiewet door de Tweede Kamer loodste. Beiden schreven of kregen een boek dat hun politieke erfenis belicht.

D66 in de eenentwintigste eeuw: nieuwe gezichten, nieuwe koers

Na de terugval in 2010 en het vertrek van Alexander Pechtold begon een nieuwe fase voor D66. Sigrid Kaag bracht de partij naar ongekende hoogte bij de verkiezingen van 2021, gevolgd door Rob Jetten als nieuwe partijleider. Beiden proberen de traditie van democratische vernieuwing te verbinden met de uitdagingen van klimaat, Europa en sociale ongelijkheid.

Politiek als persoonlijke keuze

Wat drijft iemand om voor D66 te kiezen en daar jarenlang voor te werken? In Politiek is niet voor bange mensen geeft Tjeerd de Groot antwoord op die vraag. Als voormalig D66-Kamerlid beschrijft hij zeven jaar werk in de Tweede Kamer — met alle frustraties, overwinningen en dilemma's die daarbij horen.

Conclusie: D66 als spiegel van de Nederlandse politiek

D66 is al bijna zestig jaar een partij die het politieke midden uitdaagt en tegelijk een onmisbaar onderdeel is geworden van datzelfde midden. De boeken en artikelen op deze pagina bieden samen een breed beeld: van de idealistische oprichting en de wisselvallige beginjaren, via de ideologische fundering van het sociaal-liberalisme, tot de recente geschiedenis met politici als Kaag en Jetten. Wie D66 wil begrijpen, begrijpt daarmee ook iets wezenlijks over de Nederlandse democratie.