Marteling: een misdaad die geen grenzen kent

Marteling behoort tot de meest ingrijpende schendingen van de menselijke waardigheid. Het is tegelijk oud en actueel: van de heksenprocessen in de vroegmoderne tijd tot de kampen in China en de gevangenissen in Syrië vandaag de dag. Boeken over dit onderwerp dwingen de lezer te kijken naar wat mensen andere mensen kunnen aandoen — en wat er op het spel staat als een samenleving dat toestaat of negeert. Deze pagina brengt de belangrijkste werken over marteling bijeen: van persoonlijke getuigenissen tot juridische analyses en historische studies.

Marteling in Syrische gevangenissen

Het regime van Assad heeft zijn gevangenissen veranderd in plaatsen van systematische terreur. De Syrische Goelag biedt een grondige en confronterende documentatie van wat er achter gesloten deuren plaatsvond — en nog steeds plaatsvindt. Het boek beschrijft specifieke methoden en de omvang van het geweld dat gevangenen werd aangedaan.

Getuigenissen van overlevenden: de Chinese heropvoedingskampen

In Xinjiang worden Oeigoeren opgesloten in zogenoemde heropvoedingskampen, waar marteling volgens overlevenden systematisch wordt toegepast. Geen analyse is zo doordringend als de verklaring van mensen die het zelf hebben meegemaakt.

Marteling als schending van mensenrechten

Marteling is onder internationaal recht absoluut verboden — toch blijft het voorkomen. Daan Bronkhorst en Eduard Nazarski van Amnesty International leggen in Mensenrechten uit hoe dit verbod is verankerd in verdragen zoals het VN-verdrag tegen marteling en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, en waarom handhaving zo moeizaam blijft.

Marteling door de eeuwen heen: de heksenprocessen

Marteling is geen modern fenomeen. In de vroegmoderne tijd was het een erkend juridisch instrument om bekentenissen af te dwingen. Heksenjacht van Maartje van der Laak laat zien hoe angst en autoriteit hand in hand gingen bij de vervolging van mensen die nergens schuldig aan waren. Het boek citeert rechtstreeks uit verhoorverslagen en maakt zichtbaar hoe pijn als bewijsmiddel werd gebruikt.

Nederlandse inlichtingendiensten en de grens van verhoor

Ook democratieën ontsnappen niet aan de vraag hoe ver een staat mag gaan bij het verhoren van verdachten. Tasten in het duister onderzoekt of Nederlandse diensten de grens naar marteling hebben overschreden — een onderwerp dat zelden zo openlijk is onderzocht.

Marteling in de Russische goelag: de zaak-Navalny

Slaaponthouding, isolatie, willekeurige straffen: de methoden die in Russische strafkolonies worden toegepast zijn niet minder ingrijpend omdat ze minder zichtbaar zijn dan fysiek geweld. Moord in de goelag van John Sweeney documenteert wat Aleksej Navalny in detentie onderging, op basis van verslagen en getuigenissen.

Conclusie: marteling vraagt om kennis en waakzaamheid

Marteling is geen kwestie uit een ver verleden of een ver buitenland. Het is een praktijk die terugkeert waar macht zich onttrekt aan toezicht — in Syrische gevangenissen, Chinese kampen, Russische strafkolonies, maar ook in de grijze zones van westerse inlichtingendiensten. De boeken op deze pagina bieden geen gemakkelijke lectuur, maar wel noodzakelijke. Wie begrijpen wil hoe marteling werkt, waarom het wordt gebruikt en hoe het bestreden kan worden, vindt in deze werken een onmisbaar vertrekpunt.