IRTI is het AI-systeem dat in mijn boek Tegenkracht vrijwel alles ondersteunt. Het bewaakt slaap en focus, structureert vergaderingen, voorspelt samenwerking en adviseert over de inzet van medewerkers. De meeste aanbevelingen zijn verstandig. Soms zelfs menselijker dan besluiten die managers zelf zouden nemen. Ik dacht dan: ja, dit advies zou ik waarschijnlijk ook zonder meer volgen. Precies daar begint het probleem.
Niet falende AI, maar succesvolle AI is het risico
In gesprekken over AI gaat het vaak over wat er mis kan gaan. Over slechte data, vooroordelen, privacy, ondoorzichtige modellen en systemen die met veel overtuiging onzin produceren. Terecht. Maar wat gebeurt er als AI steeds béter wordt? Als de adviezen meestal kloppen en aantoonbaar bijdragen aan betere prestaties, minder uitval en meer rust?
Dan ontstaat een ander risico. Niet dat een systeem de macht grijpt, maar dat mensen hun oordeel langzaam minder vaak gebruiken. Een advies wordt een voorkeursroute. Afwijken kan nog steeds, alleen kost het meer moeite en vraagt het om uitleg. Niemand wordt gedwongen. De verstandige keuze wordt simpelweg steeds vanzelfsprekender.
Dat is veel subtieler dan de kwaadaardige AI die we uit films kennen. En daardoor misschien ook realistischer.
Wat als AI een organisatie vrijwel zonder gedoe laat werken?
In Tegenkracht werkt Eva van Rijn bij Novaris, een organisatie waarin AI diep verweven is met het dagelijks werk. De cijfers zijn goed. Het verloop is laag. Teams worden snel aangepast aan nieuwe prioriteiten. Conflicten worden vroeg herkend en voorkomen.
Eva stapt over naar People Strategy & Analytics, een team dat bewust met minder realtime ondersteuning werkt. De vergaderingen duren er langer. Mensen praten soms langs elkaar heen. Besluiten zijn minder strak voorbereid. In eerste instantie vindt Eva dat vooral inefficiënt.
Toch bewaakt dit team iets wat nauwelijks in de dashboards past: twijfel, geschiedenis, langdurige samenwerking en de ruimte om een systeemadvies naast je neer te leggen. Niet omdat mensen beter weten wat er moet gebeuren, maar omdat ook een logisch besluit gevolgen kan hebben die pas later zichtbaar worden.
Ik koos bewust voor een managementroman en niet voor een praktisch boek met een stappenplan. Ik wilde niet uitleggen dat AI gevaarlijk is. Dat vind ik ook niet. Ik wilde de lezer laten ervaren hoe verleidelijk een organisatie wordt waarin alles werkt. De eerste woorden van het boek zijn niet voor niets: ‘Alles werkte. Dat was precies het probleem.’
Waarom organisaties tegenkracht nodig hebben
Tegenkracht klinkt al snel als weerstand. Als mensen die overal op de rem trappen omdat ze verandering lastig vinden. Maar gezonde tegenkracht is iets anders. Voor mij is tegenkracht het vermogen om vragen te blijven stellen wanneer iedereen denkt het antwoord al te hebben gevonden.
De manager die vraagt welke aannames onder een model liggen. De HR-directeur die wil weten welke risico’s een algoritme met zich meebrengt. Het teamlid dat een afwijkende mening durft te geven terwijl de rest het al eens lijkt te zijn.
Dat kost soms tijd. Het maakt besluitvorming minder voorspelbaar. Maar juist frictie kan nodig zijn om te leren, te vernieuwen en verantwoordelijkheid te blijven voelen. Een organisatie die iedere afwijking wegoptimaliseert, kan op korte termijn uitstekend presteren en ondertussen steeds kwetsbaarder worden.
Hoe beter AI wordt, hoe belangrijker menselijk oordeel wordt
Ik schreef Tegenkracht daarom niet alleen als waarschuwing voor organisaties, maar ook voor mezelf. Ik ben nieuwsgierig, houd van data en technologie en vertrouw een hulpmiddel snel wanneer het me een paar keer goed heeft geholpen. Juist naarmate AI beter wordt, vraagt het meer discipline om zelf te blijven kijken, vragen en twijfelen.
De vraag is dus niet of we AI moeten gebruiken. Natuurlijk gaan we dat doen. De vraag is hoeveel ruimte we houden voor een ander perspectief wanneer het systeem met een overtuigend, logisch en goed onderbouwd advies komt.
Hoe houden organisaties ruimte voor twijfel, menselijk oordeel en een afwijkend perspectief wanneer AI steeds overtuigender adviseert? In Tegenkracht onderzoekt Irma Doze die vraag in een managementroman over AI, leiderschap en verantwoordelijkheid. Nieuwsgierig naar wat gezonde tegenkracht kan betekenen wanneer alles lijkt te werken? Bestel Tegenkracht bij Managementboek.