Waarom lukt het ons zo vaak niet om het beste uit onszelf en anderen te halen, terwijl de intenties goed zijn? In Van sabotage naar succes laat Genieke Hertoghs zien dat de grootste belemmeringen vaak niet buiten ons liggen, maar in de manier waarop ons brein werkt. We saboteren onszelf én elkaar onbewust, juist doordat we vertrouwen op onze grootste kwaliteiten.
De basis van het boek is het onderscheid tussen ons bewuste en onbewuste brein, zoals Kahneman dat ooit introduceerde. Hoewel we graag denken dat we rationeel handelen, draait volgens Hertoghs het overgrote deel van de tijd ons onbewuste breinsysteem - systeem 1 - op de automatische piloot. Dat systeem helpt ons snel beslissingen te nemen, maar zorgt er ook voor dat we steeds terugvallen op dezelfde patronen. Wie die patronen niet herkent, blijft onbewust hetzelfde gedrag herhalen.
Wens en Plicht: twee motivatiestijlen
Van daaruit introduceert Hertoghs twee fundamentele motivatiestijlen: Wens en Plicht. Beide zijn waardevol, maar beide kunnen ons ook gevangen houden. Mensen met een sterke Wens-focus zijn creatief, zien mogelijkheden en denken vooruit. Hun valkuil is dat ze vooral energie halen uit nieuwe ideeën en inspiratie, waardoor het lastige of minder aantrekkelijke werk soms blijft liggen.
Mensen met een sterke Plicht-focus brengen juist structuur, discipline en betrouwbaarheid. Hun valkuil is dat ze zich kunnen verliezen in verantwoordelijkheid, lijstjes en het afvinken van werkzaamheden, waardoor visie en vernieuwing naar de achtergrond verdwijnen.
Drie strategieën voor duurzaam resultaat
Naast deze motivatiestijlen beschrijft Hertoghs drie strategieën: Werken, Pakken en Ontvangen. Bij een Plicht-focus zie je vaak de strategie Werken terug: verantwoordelijkheid nemen, hard werken en zaken afmaken. Bij Wens zie je vaker Pakken, waarbij kansen actief worden gegrepen, of Ontvangen, waarbij mensen zich laten inspireren door wat op hun pad komt en daarop reageren.
Een mooi inzicht uit het boek is dat geen van deze strategieën op zichzelf voldoende is. Juist organisaties en teams die alle drie bewust weten te integreren, blijken beter in staat om duurzaam resultaat te behalen.
De kracht van de perceptiepiramide
Een ander sterk onderdeel is de perceptiepiramide. Hertoghs laat zien dat de manier waarop je naar de ander kijkt, bepalend is voor de uitkomst van een gesprek. Zie je iemand als lastig, ongemotiveerd of zelfs incompetent, dan ga je je daar ook naar gedragen. Zie je diezelfde persoon als bondgenoot met andere drijfveren, dan ontstaat een heel ander gesprek. Dat maakt de perceptiepiramide veel meer dan een communicatiemodel; het is een spiegel voor je eigen aannames.
Een gezamenlijk doel als verbindende kracht
Een bewust gekozen gezamenlijk doel - de doel-focus - doorbreekt volgens Hertoghs veel van de onbewuste sabotage. Een doel verbindt namelijk de kracht van beide motivatiestijlen. Het benut de creativiteit, verbeeldingskracht en toekomstgerichtheid van Wens, terwijl tegelijkertijd het realisme, de discipline en het realisatievermogen van Plicht nodig zijn om dat doel daadwerkelijk te bereiken. Juist die combinatie maakt gezamenlijke successen mogelijk.
Verschillen tussen mensen - polariteit - zijn volgens Hertoghs geen probleem dat opgelost moet worden, maar juist een bron van kracht. Organisaties proberen verschillen vaak glad te strijken, terwijl daar juist het goud van de organisatiecultuur ligt. Wie die verschillende kwaliteiten weet te benutten in plaats van te bestrijden, ontsluit veel meer potentieel.
Een andere grondhouding
Dat vraagt volgens de auteur wel iets fundamenteels: een andere mindset en grondhouding. Minder oordelen, meer nieuwsgierigheid. Minder overtuigen, meer begrijpen. Minder denken vanuit de eigen voorkeursstijl en meer vanuit wat de situatie of de ander nodig heeft.
Tijdens het lezen herkende ik mezelf sterk in de combinatie van Plicht en de strategie Werken. Volgens Hertoghs is dat een veelvoorkomende combinatie. Verantwoordelijkheid nemen, hard werken en zaken afronden voelen voor mij heel vanzelfsprekend. Tegelijkertijd liet het boek mij zien dat juist daarin ook mijn grootste valkuil schuilt. Wanneer je vooral bezig bent met uitvoeren en afvinken, blijft er minder ruimte over voor visie, creativiteit en verbeeldingskracht. Dat inzicht alleen al maakte het lezen bijzonder waardevol.
Praktisch en direct toepasbaar
Het boek is praktisch geschreven, rijk aan voorbeelden en prettig vormgegeven. De modellen zijn direct toepasbaar in leiderschap, samenwerking en verandertrajecten. Af en toe had het van mij iets compacter gemogen; sommige inzichten worden vanuit verschillende invalshoeken herhaald. Dat helpt de boodschap te laten beklijven, maar haalt soms wat tempo uit het verhaal.
Van sabotage naar succes laat uiteindelijk zien dat duurzaam succes niet ontstaat door harder te werken of betere processen in te richten, maar door beter te begrijpen hoe mensen - inclusief jezelf - werkelijk functioneren. Wie het onbewuste leert herkennen, de verschillende motivatiestijlen en strategieën bewust weet te combineren, verschillen leert benutten in plaats van weg te organiseren en samen werkt vanuit een gedeeld doel, creëert meer voldoening, meer eigenaarschap en meer bezieling. En daarin schuilt volgens mij de kracht van dit boek.